Letter 1

From: Avitus, bishop of Vienne To: Victorius, bishop Date: ~490 AD Context: A substantial legal-theological opinion on whether churches built by Arian heretics can be reconsecrated for Catholic use — a pressing question in Burgundian Gaul where the Arian king Gundobad had recently allowed Catholic worship. Avitus, bishop, to Bishop Victorius. You asked — or rather commanded, dearest brother — that I write to Your Beatitude and explain whether heretics' chapels or churches can be adapted for the use of our faith when their founders have corrected their error and come over to the Catholic law. A worthy question indeed, if only you had found someone adequate to answer it. Since you insist, however, I will set out below what I think follows logically — not with any finality that would deny others the right to weigh in, provided they support whatever they decide either with clear reasoning or with authority drawn from the canonical books. The question you raise about private chapels and small churches is as difficult to settle as the question of the heretics' main churches. For what must be urged upon Catholic kings is whatever has been decided regarding their subjects. So I ask first: if the bishops of our own king's territory — whose agreement with us in the true faith God has granted — are consulted by their prince, can we really say that churches established for heretics by his father should be handed over to the Catholic side? Even if we were to urge this, or even if the king agreed, the heretics would have some grounds to claim they are being persecuted — and it better suits Catholic gentleness to endure the slanders of heretics and pagans than to inflict them. Consider this too: after the death of our king (God grant him the longest life), since nothing about the course of time should be considered fixed, some heretic might come to reign. Whatever persecution he then inflicts on places and persons, he will be said to have done not out of zeal for his sect but in retaliation — and the blame will fall on us even after our deaths, since whatever our descendants suffer will be counted as our sin. And perhaps God's mercy will grant that this prince's offspring, having received the fullness of the faith, will follow their Catholic founder. But what if some king of another confession, ruling in his own territory, decides to avenge in kind what he considers an injury done here to his own bishops? I say plainly: if a polluted altar can be consecrated, then the bread placed upon it could equally be transferred for our sacrifices — which no one would accept. What is first granted to heretics is a passage to the divine promise, enjoyed in freedom. The person makes the transition; the insensible object, first polluted when it was dedicated, cannot — I confess my ignorance — be purified by any subsequent sanctification.

Avitus episcopus Victorio episcopo. Petisti, immo potius praecepisti, frater piissime, ut datis ad beatitudinem tuam litteris indicarem, utrum haereticorum oratoria sive basilicae ad usus possent nostrae religionis aptari, cum conditores earum ad catholicam se legem erroris correctione transtulerint. Digna profecto res, de qua tu consuleres, si ad respondendum idoneum repperisses. Quia iussisti tamen, reserabo in subditis, quid consequens putem. Nec ea scilicet definitione, ut locum censendi aliis non reservem, si modo id, quod statuen- dum crediderint, vel ratione perspicua vel prolata de canonicis voluminibus auctoritate confirment. Istud quod de oratoriis vel basiliculis privatis interrogasti, perinde ut de ecclesiis eorum difficile definitur. Hoc namque suadendum est catholicis regibus, quod de subiectis eorum fuerit constitutum. Vnde primum quaeso, si a principe regionis nostrae, cuius nobis deus praestitit in vera religione consensum, sortis suae antistites consulantur, utrum respondere possimus fabricas a patre suo haereticis institutas catho- licis debere partibus adplicari. Quod si aut nos suadeamus aut ille consentiat, per- secutionem in se commotam haeretici non inmerito causabuntur, cum catholicam man- suetudinem calumnias haereticorum atque gentilium plus deceat sustinere quam facere. Quid enim tam durum, quam si illi, qui aperta perversitate pereunt, de confessione sibi aut martyrio blandiantur? Et quia post nostri quoque regis obitum. cui deus tri- buat felicissimam longaevitatem, si quidem nihil de processu temporum immutabile credi debet, poterit forsitan haereticus quicumque regnare, quicquid persecutionis locis personisque commoverit, non sectae suae studio, sed ex vicissitudinis retributione fecisse dicetur, et nobis etiam post mortem gravandis ad peccatum reputabitur, quicquid fuerit perpessa posteritas. Et forsitan adiciet divina miseratio, ut proles principis, de quo loquimur, per receptam fidei plenitudinem catholicum sequatur auctorem. Quid tamen, si nunc quisquam de vivis regibus legis alienae ulcisci in regione sua similiter velit, quod hic sacerdotibus suis doluerit inrogari? Aut si quis buiusmodi metum ridens in haec verba prorumpat: 'utar gloria temporis mei: prospiciat statui suo subsequens aetas!' – si qui talia secum tractat, paulisper mihi redhibeat quam postulo rationem: ut haeretici nobiscum veritatem receperint, recipiantur. Lucidissima salus est, quia, sicut scriptum est, credidi, propter quod locutus sum. Praecedit fides locu- tionem et sequitur confessio credulitatem; et per inpositionem manus sacerdotalis pravitatis amissio fidei redditur plenitudo. Res autem insensibilis, quae primum inno- vata polluitur, ignorare me fateor, qua deinceps sanctificatione purgetur. Dico certe, si potest pollutum ab haereticis altare sacrari, posse et panem, qui super illo positus est, ad sacrificia nostra transferri. Id primitus haereticis conceditur: fecit transitum ad repromissionem divinam libertate gaudens; dimittit Aegyptum ad fidem rectam felici mutatione transmigrans; reliquit potius mala, quam attrahat . Cum aliquid non legi- timum inpurgabili confertur horrori, gravant magis polluta contactum, quam capiant a tangente remedium. Vnde et in Aggaeo propheta: Haec dicit dominus exerci- tuum: Interroga sacerdotes legem dicens: Si sustulerit homo carnem sanctificatam et tetigerit de summitate eius panem aut quodcumque aliquid, numquid sanctificabitur? Respondentes autem sacerdotes dixerunt: Non. Et dixit Aggaeus: Si tetigerit pollutus ex omnibus his, numquid contaminabitur? Id est ille panis, qui dudum sanctus extiterat. Et dixerunt sacerdotes: Contaminabitur. Qua propter coniciendum est, si potest ille panis in his altaribus consecrari, quem si consecratus panis tetigerit, redditur inquinatus. Malachias quoque propheta sic dicit: Si offeratis caecum ad immolandum, nonne malum est? Et si offeratis claudum, nonne malum est? Et paulo post: Maledictus, inquit, dolosus, qui habet in grege suo masculum, et votum faciens immolat debile domino. Quid boc iudi- cio sincerius? quid tali auctoritate manifestius? Fabrica, quam iterata cupis innovatione praesumere, si Sana est, quid benedicitur? si languida, cur offertur? Quantumcumque munera a malis oblata in bonum trahere concupiscas, sequi te ad sanctitatem clauda non poterunt. Dicit apostolus despondisse se uni viro virginem castam ex- hibere Christo, id est ecclesiam. Ecclesia porro quae haereticorum fuit, etsi licet meliori renubere, non erat virgo. Cur ergo appetat sacerdos illicita, qui prorsus a contactu repudiatae et viduae prohibetur? Post hinc in exitia sera coniunctio est. Qui sociatur, inquit, meretrici, unum corpus efficitur. Nec tollam membra Christi et faciam membra meretricis. Vide si possit iunctis sibi Christi mem- bris meretrix adintegrari, in cuius corpus unita Christi, id est Christiani, per pollu- tionem membra vertuntur. Vnde et alio loco apostolus dicit talem se ecclesiam velle, quae non habeat maculam aut rugam aut aliquid huiusmodi. Numquid ullo pacto poterit istud de haereticorum fabricis dici? Benedictio, quae rebus fide carentibus ac pollutis inpenditur, nec purgat maculam nec explicat rugam. Immo magis, si paulo attentius intuemur, caret macula, quod simplum est novitate; rugosum porro, quod iteratione duplicatum est. Rugam igitur talem negat sancta sinceritas et Adam veterem exuens novo quod offertur homini conparatur. Quam novitatem nobis auctoritas testamenti novi evangeliorum voce commendat. Vnde etiam ipsum sibi dominus sterni pullum praecepit, cui ante ipsum nullus insederat, quem totius saecu- laris usus expertem feliciter redderent non inposita flagella subditum, sed exordia sancta mansuetum. Et ut ipsum quoque dominicae mortis mysterium novitatis honore non careat, in monumento novo, quod in petra excisum est, redemptricem nostram dominicam carnem legimus quievisse. Quis ergo mihi persuadere conetur post horrores funeribus sepulchrum posse mundari? Quamvis putredinis humore siccato consumptis alba iam carnibus tumuli ossa tollantur, remanet inmunditia recordationi, etiamsi abesse putetur adspectus. Expulisti quidem morticinum dogmatis alieni et fortitudinem eius emortuo de sepulchro suo quasi ossa honore carentia proiecisti; sed puto, quod poni in faetoris diuturni reliquiis sacri corporis membra non debeant. Et dices forsitan haereticos, si eis potestas detur, altaria nostra temerare. Verum est nec refello. Saeviunt quidem, cum possunt, foedis unguibus alienarum aedium per- vasores. Sed vim intendere, loca pervadere, altaria commutare non pertinet ad colum- bam. Specialius ergo fugiam, quod licere sibi haereticus putat ab exemplo. Magis vitare convenit, quod hostis amplectitur. Nec mirum est, ut dedicationes geminare audeaut, qui baptismata confrequentant. Quocirca non quid statuam, sed quid optem, breviter indicabo. Haeretici cultus loca pervadi nollem, cuperem praetermitti in mo- rem ergastulorum, quae usu careant. Semper optandum est, non ut mutata trans- eant, sed infrequentata torpescant. Salubri populorum correctione desertis maneat aeterna viduitas: nec umquam recipiatur a nostris, quod conversionis studio repudiatur a propriis. De ministeriis haereticorum, quae ab illis facta a nobis execrabilia iudicantur, id est patenis paterisque, quia quid censeam rescribere me iussisti, validae quidem obser- vationis exemplum est, quod legitur in heptatycho de turabulis peccatorum, qui ignem inlicito praesumentes incendio temporalis gehennae aeterna signante consumpti sunt. Iacebant namque cineri prunisque permixta ad mortuorum iudicium terroremque viven- tium vasa, quae diximus, et odoribus turis adsueta abominabilem immunditiam perversi usus faetore contraxerant. Tunc duci legifero consulenti praecipit sermo divinus, ut haec infusa fornacibus et distenta per lamminas ornatibus sacri altaris adfigeret. Vides ergo, quod illic pariter erudimur usum execrabilem metallorum ad bonum, si ignibus careat, non posse transferri: adeo ad catholicam comparationem hoc praestat metallis ignis, quod sensibus fides. Vnde et in psalmo propheta: Vre renes meos et cor meum. Reprehendat certe quisipiam pro sensus sui discretione, quod sentio. Fateor ministeriis illis minime delectari, quae in superioris Galliae partibus ad ecclesias legis nostrae captiva venerunt: quaeque nil voluntarium, nil innocens praeferentia, si dolen- tibus rapiuntur. offerentibus prodesse non poterunt. Cur mihi dicat Victor: quod alta- ribus tuis exhibeo, quoquo libet ordine meum factum est, si iubetur: Honora domi- num de tuis iustis laboribus? Parum est de laboribus, nisi de tuis; parum est de tuis, nisi de iustis. Numquam oblata pronuntiem, quae antequam offerrentur ablata sunt. Sed talia semper munera gratuler sanctis altaribus superponi, qualibus religio- sissimus princeps patriae nostrae ecclesias propriae regionis exornat. Plane non solum propriae, quia ei sua videtur, ubicumque catholica est, cum de thesauris suis lectis- sima quaeque producens in domini impendia curat, ut in his, quae ad sanctum mini- sterium pertinebunt, non magis pretiositas possit placere quam novitas. Orandum quod restat est, ut longo tempore conpos votorum, opes sibi a deo creditas non in se- cretis molibus, sed in publicis muneribus possessurus, cum populo sibi subdito gaudens usibus sacris semper habeat, quod donavit. . . diu dogmata tenebrarum et mysteriorum orientalium ferociam barbarorum corda secluserant. Si quod autem vel in Romanorum cordibus culpa cuiuscumque scismatis offendere possit et ... sic diversarum terribiles animos nationum aut haeresis Arriana maculaverat aut naturalis immanitas possidebat; at postquam princeps prae- fatus, in catholicam vestram de pristino errore conmigrans, velut Christianorum signifer portanda coram populo veritatis vexilla suscepit, omnes adhortatione inliciens, nullum potestate conpellens suam gentem proprio, extraneas autem suae adquirit exemplo. Nec vobis ingeri dignum est, quam vim veritas habet; catervatim quidem populi ad caularum quas regitis saepta concurrunt: sed adhuc de regibus solus est, quem in bonum transisse non pudeat. Sic quoque illos, quos adhuc provocatione non corrigens, iam tamen admiratione conpescens, si nondum saluti potuit adponere, saltem praestitit eta persecutione cessare. Servate, quod superest, oratu adsiduo his partibus soli reli- gioso unicum pignus et inpetrate a deo aliis regionibus tribui, qaicquid nobis petimus custodiri. De cetero veraciter ignorare me fateor, utrum memoratus filius vester scripto aut verbo votum suae obligationis aperuerit; basilicam legis nostrae in urbe, quae regni sui caput est, quantum ad externam paupertatem pertinet, magno sumptu, quod- que de potentibus rarum est, maximo construxit affectu et benedico munere vestro ... pars quae desideratur adhuc, precibus illius au Exemplum Papyri Parisinae f. 10 (Bignon. f. 71). . . duidcccmata tenebrarum et mistiriorum [orien]tali[um] cer. um barbarorum corda secluserat. si quod autem [ue]l in romanorum d culpa cuiuscumque scismatis offendere possit et sic diuersa terribilis animǒs nationum. aut aeresis arriana macolauerat aut natural[is tas possedebat; ad postquam princeps praefatus in catholicam uestram d errore conmegrans uelut christianorum signefer portanda coram populo u]eritatis uixilla suscepit omnes adortatione inliciens nullum potestate conpellens suam gentem proprio extraneas autem suae adquirit exemplo, nec uobis l ge]ri dignum est quam uerita[s] habet cateruatem quidem populi ad caularum geretis septa concurrunt sed adhuc de regebus solus est quem in bonum trans gon pǒdeat. sic quoque illos quos adhuc prouocatione non corregens iam ta[m]en admiratione conpescens; si non dum saluti potuit adponere! saltim praestitit et a persecutione cessare; seruate quod superest oratu adseduo hiis partibus sole reliegioso unicum pignus et inpetrate adeo aliis regionibus tribui qu... d nobis petemus custodiri; de cetero ueraceter ignorare me fateor utrum memoratus filius uester scribto. aut uerbo uotum suae oblegationis aperi. t; l cam legis nostrae in urbe quae regni sui capud est quantum ad Nam paupertatem pertenit magnosum .... quod quae de poten . e . rum est maxemo construxit affectu et benedico munere uestr pars quae disiderat . . r adeÞraet . l illius au Exemplum Papyri Parisinae f. 10 (Bignon. f. 78 et 71). intellegete verum totis welle tribuere quod a uobis poterit optenere petitionis suae uos quantum talis persona meriri uidetur adicite; ceterum ille piissima humilitate decemit quod cum omnes ciuitas uestra recte una dicatur eclesia iuste pro caelo habetur quicquid se sacro terrae uel puluere miseretis EXPL’ Auitus ep̅s /// /// /// /// papae Constantinopoletano dum domnus meus filius uester patricius segismundus gloriosissimum princepem offio legationis expetiit nobis quoque deferendi ad uos famolatus aditum dupleciter sancta oportunitate prospexit Cum enim ut praecipuum sacerdotem iusto uos disiderio sitiremus adiciit uir inŁ laurentius honorem uestri animis nostris indecans apecibus suis omne nubilum quod quietem orientalium populorum ambiguo caligante fuscauer[at] redintegratae pacis serenetate detersum et eam cum romano antestete uos habere concordiam quam uelut geminus apostolorum princepes mundo adsignare conueniat; quis enim qui uel catholecus dici potest de tantarum hac talium eclesiarum pace non gaudeat quas uelut in caelo positum regionis signum pro gemino sidere mundus expetat; Quis non merito dilec tetur infirmantium reditu incolomium statu cum aliis ouibus intra claustra saluatis illa quae uitio errantes arbitrio fuerat euagata caelestibus caulis l[aetitia] plaudente reuocatur. Custodite igitur quasi patres traditam uobis etiam su [per no]s eclesiae disciplinam. Concordia uestra tantum opus est magisterio quantum [oportet exemplo qua]m caretatem populis suadebimus si hanc in nostris ricto [ribus nesciamus quid in corpore firmum uideri poterit] intellegite virum totis velle tribuere, quod a vobis poterit optinere petitionis suae. Vos quantum talis persona mereri videtur, adicite. Ceterum ille piissima humilitate decernet, quod, cum omnis civitas vestra recte una dicatur ecclesia, iuste pro caelo habetur, quicquid de sacro terrae vel pulvere miseritis.