Letter 20

From: Avitus, bishop of Vienne To: King Gundobad of the Burgundians Date: ~512 AD Context: Avitus answers a theological question Gundobad posed at a recent council about a difficult point of Christology, demonstrating how he served as the king's personal theological consultant. Bishop Avitus to the lord King Gundobad. Returning from the city of Lyon, where he had remained after we left the council to attend to some private business, the holy bishop Cartenius reported that you had put a question to him — or rather to all of us. If it had been raised while we were still present, the Holy Spirit would have readily supplied the relevant responses to your inquiry. But since we must not defraud so holy a concern with any delay in our answer, and since I know that by Christ's favor my position agrees with the judgment of my brother bishops, I undertake to respond through this letter. [The letter continues with a careful theological argument addressing the king's question. Gundobad, though an Arian, regularly engaged Avitus in theological discussion, and Avitus used these opportunities to make the case for Catholic orthodoxy. The letter reveals the unusual dynamic of a Catholic bishop serving as intellectual counselor to an Arian king — a relationship that required both doctrinal firmness and diplomatic tact.]

Avitus episcopus domno Gundobado regi. Rediens ab urbe Lugdunensi sanctus Cartenius episcopus, in qua nobis de conci- lio discedentibus ad privata quaedam negotia expedienda resederat, quaestionem sibi, immo magis omnibus nobis proppsuisse vos retulit. Quae si fuisset coram positis in- dicata, subministrante sancto spiritu facile sciscitationi vestrae, quae ad causam per- tinebant, suggeri potuerant. Sed quia tam sanctam sollicitudinem nulla debemus responsi dilatione fraudare, sciens mihi Christo propitio in fide fratrum meorum con- cordare sententiam, praesentis paginae famulatu respondere ad consulta praesumo. lubetis igitur ostendi vobis rationem vel potius auctoritatem, qua pateat dei filium habuisse in divinitate substantiam, priusquam sumeret de incarnatione naturam: et per hoc perniciosissima haeresis illa vincatur, quae dominum nostrum ex Maria coe- pisse contendens etiam deum patrem in filii exauctoratione blasphemat. Necesse est enim, quantum ad illos, inperfectioni divinae aliquid adcrevisse, si tantis retro saeculis sine filio manens paene iam in termino mundi labentis cum Maria prolem tum ille habere inciperet paternitatem. Ac semel ipsius adsertionis suae necessitate constricti quem nominant filium, denegant deum. Sentiunt enim sanas aures ferre non posse, ut ante non multos adhuc annos deus coepisse credatur ex homine. Sed nescio in quem effectum redemptio nostra surrexit, si non creaturae suae pretium deus extitit. Nec enim redimere homo solus hominem poterat, qui in supernis, si deus non est, eguit redemptione. Iubetis ergo, ut haec, quae ratione colligimus, auctoritate docea- mus. Sufficiat ergo acrimoniae vestrae paucitas exemplorum, quae sumpta de pluribus abundant cognoscere desiderantibus. Ceterum renitentibus animis et in sua increduli- tate durantibus si aliqua non satisfecerint, cuncta non proderunt. Isaias ergo concla- mantissimus prophetarum nativitatem Christi spiritu revelante prospiciens: Parvulus, inquit, natus est nobis, filius datus est nobis, et vocabitur nomen eius admirabilis, consiliarius, deus fortis, pater futuri saeculi, princeps pacis. Intuemini quaeso verbi vigorem: Parvulus natus est, filius datus: natus est nobis hominis filius, datus est dei. Vocabitur deus fortis: ac si diceret deus et homo; deus qui creaverat vitam, fortis qui vinceret mortem. Cuius divinitatem sub verbis scribae ac discipuli sui propheta Iheremias ostendens sic ait: Hic est deus noster, non aestimabitur alius ad eum; hic invenit omnem viam disci- plinae et dedit Iacob puero suo et Israel dilecto suo. Et post haec in terra visus est et inter homines conversatus. Quod si est forte, cui haec, quae de antiquis ponimus, obscura videantur, legat apostolum Paulum, qui cum cor- poreos parentes domini commemoraret: Quorum patres, inquit, et ex quibus Christus secundum carnem, qui est super omnia deus benedictus in saecula. Nam et Thomas apostolus, cum in resuscitati mediatoris corpore fixuras clavorum et hiulcum transpuncti lateris signum digito temptante palpasset, virtutis experimenta inter infirmitatis indicia colligens sic clamavit: Dominus meus et deus meus. Ecce quibus testimoniis velint nolint haeretici ipsi Iudaeorum in perditione confines de filii divinitate vincuntur, quorum verbo credas Iudaeos in evangelio Iohannis dominum discussisse dicentes: Quadraginta annos nondum habes et Abraham vidisti? At ille inquit: Amen dico vobis, ante Abraham ego sum. Est hic, rogo, quod obscurare vel volens queat? Quid nunc restat, nisi ut, qui senior Abraham cognoscitur, iunior vel mundo dicatur? Et istud, quamlibet contentiosum sit, vinci potest ipso domino inter passionum contumelias proclamante: Pater, clari- fica me ea claritate, quam habui apud te, antequam mundus fieret. Sed forte et hoc putatur addendum, ut dei filium nominatum cuiuscumque exempli auctoritate doceamus. In psalmo ait: Dominus dixit ad me: filius meus es tu, ego hodie genui te. Hodie hic aeternitas significatur, quae termino atque principio perinde caret: cui non pariunt crastina tempora futurum, non rapiunt hesterna transactum. Penes nos ergo per tenebrarum vices ista mutantur; apud deum vero, cui nox non est, semper hodie est. Quod tamen si haeretici ipsi aliter volunt intelle- gere, nostra non refert. Nam cum de solo nomine filii dei agamus, quale volunt hodie accipiant, concessuri sunt, ut ante genuerit filium pater, quam mater ediderit. Certe vel Salomon, cui maximam in scripturis veteribus auctoritatem singularis sapientia facit, planissime filium in proverbiis et lucidissime nominat dicens: Quis colligavit aquas quasi in vestimento? quis suscitavit omnes terminos terrae? quod nomen eius et quod nomen filii eius, si nosti? De praeteritis ista sufficiant; apostolus autem dicit: Postquam vero venit plenitudo temporum, misit deus filium suum. Enimvero qui mittitur, erat antequam mitteretur. Qui si ante Mariam non fuisset, hunc similem ceteris adoptio fecerat dei filium, non natura. Nec in evangeliis ipse dixisset: Tantum dilexit deus mundum, ut filium suum unicum daret Non electum ergo ab ipsa ineffabili paternitate, sed geni- tum, cui tam deo quam homini vero, in utraque natura fideliter proprio, in divinitate mansisse de patre, in corpore coepisse de matre est. Haec ergo, quia iussistis, quae- dam nostrae responsionis indicula et ad dilucidandam veritatem pauca testimoniorum semina transmisi. Quae possit quidem acrimonia vestra vel eloquentia in frugem salutis Christo irrigante nutrire. Sed si sit quisquam de his, contra quos agimus, quem his vestro iudicio ad thorum respondisse credatis, licet sint vigilantissimi in catholica et fidelissimi tractatores, dabit tamen deus, ut ego quoque possim vobis et numerosiorum exemplorum numerum et rationem, quae satisfaciat, praesumpta scribendi vacatione suggerere.