Letter 2015: I know with what devoted affection you wished me to come to our shared feast.

From: Avitus, bishop of Vienne To: Arigius, vir illustrissimus Date: ~507 AD Context: Avitus expresses regret at missing a church dedication and praises the building work Arigius has undertaken for a patron saint's shrine. Bishop Avitus to the most illustrious Arigius. I know with what devoted affection you wished me to come to our shared feast. But you should have expected me only as someone who would rejoice with you, not as someone who could contribute anything. For since bishops both great in merit and numerous in attendance have come to serve you fittingly and eagerly, I alone suffer the loss of not deserving to be present at the joys of our special patron. Had my presence been granted according to my desire, I would have joined all who praised so great a work — a work whose sublime construction, once every part of the building had been inspected, could properly be celebrated in worthy words. [The letter continues with Avitus's description of and enthusiasm for the new church building, offering praise for its architecture and the devotion it represents.]

Avitus episcopus viro illustrissimo Arigio. Scio quidem, quantae devotionis affectu ire me ad festa communia voluistis; verumtamen ita ut quemquem gavisurum tantum modo vobiscum, non aliquid pro- futurum credere debueritis. Nam cum vobis sacerdotes et magni merito et multi nu- mero digne atque ambienter occurrerint, ego solus damno percellor, qui singularis pa- troni gaudiis interesse non mereor. Quibus si praesentia mea secundum desiderium provenisset, sicut optaveram, de laude tanti operis quoscumque digni sermonis audi- rem, qui omnibus membris fabricae sublimis inspectis congruenter possent adscribere conditori in dispositionum qualitate elegantiam, in expensarum profusione iacturam, in dimensionum ratione concordiam, in spatiis diffusionem, in culminibus celsitudinem, in humilitate firmitatem: expolire praeconiis marmorum dignitatem, quibus gemmarum nomen sola magnitudinis tollat invidia, collectum quodam modo atque inclusum in- dustria diem emolumento metallorum splendentium luce vegetari, hisque omnibus pom- pis digne inferri reliquias, quibus mundus indignus est. Haec igitur exaggeranda melioribus iure concesseram. Verumtamen peculiarem sibi mercedem suam sermo meus fuerat vindicaturus recolens utique tempus illud, quo inter saevissimas pertur- bationum procellas confecti operis firmam soliditatem quasi gubernatores invicti ad de- dicationis portum, circumstridentibus undique naufragiorum casibus, impune duxistis, me, ut ex communi necessitate recolitis, pro gaudiis lacrimas dependente: cui tum ipsum praematurae invocationis ardore, causarum actione librata, non minus congerere suadeo, quam plangere: quia non ut nuptae tali sponso, cui pacta fuerat, qualiter- cumque iungendae, etsi satis desiderabantur strumenta cultuum, plus tamen formidari oportuit tela raptorum. Quocirca his omnibus consilio maturiore pensatis mutastis viri fortes constantiae genus et deponentes, quo adprime floretis, saecularis ducatus audaciam, quicquid ab adversa parte discriminis incubuerat, timore vicistis. Qua- propter omnis, qui viderit coram positam iucunditatem, laudet praeteritam festinatio- nem. Convenit dispositionibus vestris rapta de adversitate securitas. Ante decuit nostrum fleri, quod taliter libuerat ornari. Ego autem ut horum modo visione non perfruar et quae causa faciat, et nobiles patroni et aequales arbitri, etiam si taceatur, advertitis. Apostolorum namque festivitas Viennensibus quidem vestris inter annuum martyrium dies peculiari studio subit. Habeo praesentiam tempori, quo diei passionis fabriculae, quam nostis, videtur iniuncta esse dedicatio. Verum quia nihil est, ad quod animum meum vester destinare non possit affectus, excusans plebeculae absentiam meam antepouerem consuetudini singularitatem, nisi, ut nostis, in ipsis paenitentibus nostris fervor appetens vitium vicinum odium formaret atque strepitum, cum e nostris ambitio aliquos, alios sollicitudo, at gliscentior multos gula tractura sit. Veritus sum, ne forte simul paucos, qui forent, aliquos aliena declinantes suae magis festivitati studium mansuetudinis adgregaret, apud aliquos animus, ut solet, tali turbatione motus esset, quasi per absentiam meam eo die cursus nostrae devotionis putaretur omitti, quo diversae partes videbantur institui. Vnde excusationem meremur. Si rationem rite agnovistis, ignoscite; communem festivitatem praeteritorum recordatione, praesen- tium plenitudine cognoscite. Tam absentium eam quam praesentium officiis celebrate. Confido de misericordia dei nostri, quod etiam mihi in hoc loco, quandocumque oppor- tunius, verbi praestabit aditum, quibus geminatae consecrationis ornatiorem concessit effectum.