Letter 113
I got your letter on the 5th day before the Terminalia at Laodicea.
I was delighted at its tone of affection, kindness, and obliging zeal. I
will not pay “gold for brass” (for that is what you ask for), nor will I
start an arrangement of my own, but will keep to your order. You say
that the last letter you got from me was from Cybistra dated the 21st of
September, and you want to know which of yours I have received. Almost
all you mention except those which you say were entrusted to Lentulus’
servants at Equotuticus and Brundisium. So your energy is not a dead
loss as you fear, but has been well spent, if you aimed at giving me
pleasure. For nothing has ever given me more pleasure.
I am exceedingly glad that you approve of my reserve in the case of
Appius and my generosity even in the matter of your friend Brutus. I had
feared you might not quite like it. For Appius on his journey sent me
two or three letters showing pique, because I revoked some of his
enactments. It is as if a doctor, when a patient has been placed under
the care of another, should be angry with his successor for changing his
prescription. So Appius, having starved the province, let blood, and
tried every lowering treatment, hands it to me drained of
προσανατρεφομένην eam a me non libenter videt, sed modo suscenset, modo
gratias agit. Nihil enim a me fit cum ulla illius contumelia; tantum
modo dissimilitudo meae rationis offendit hominem. Quid enim potest esse
tam dissimile quam illo imperante exhaustam esse sumptibus et iacturis
provinciam, nobis eam obtinentibus nummum nullum esse erogatum nec
privatim nec publice? Quid dicam de illius praefectis, comitibus,
legatis etiam? de rapinis, de libidinibus, de contumeliis? Nunc autem
domus mehercule nulla tanto consilio aut tanta disciplina gubernatur aut
tam modesta est quam nostra tota provincia. Haec non nulli amici Appi
ridicule interpretantur, qui me idcirco putent bene audire velle, ut
ille male audiat, et recte facere non meae laudis, sed illius
contumeliae causa. Sin Appius, ut Bruti litterae, quas ad te misit,
significabant, gratias nobis agit, non moleste fero, sed tamen eo ipso
die, quo haec ante lucem scribebam, cogitabam eius multa inique
constituta et acta tollere.
Nunc venio ad Brutum, quem ego omni studio te auctore sum complexus,
quem etiam amare coeperam: sed ilico me revocavi, ne te offenderem. Noli
enim putare me quicquam maluisse, quam ut mandatis satis facerem, nee
ulla de re plus laborasse. Mandatorum autem mihi libellum dedit,
isdemque de rebus tu mecum egeras. Omnia sum diligentissime persecutus.
Primum ab Ariobarzane sic contendi, ut talenta, quae mihi pollicebatur,
illi daret. Quoad mecum rex fuit, perbono loco res erat; post a Pompei
procuratoribus sescentis premi coeptus est.
life and cannot bear to see it being fed up by me. Sometimes he is
angry, sometimes he thanks me; for no act of mine has reflected on his
policy. It is only the difference of my _regime_ that annoys him. There
is a very wide difference between a province worn out by expense and
losses under his rule and not having to pay a penny out of private or
public purse under my administration. I need not mention his prefects,
his staff and his legates, the acts of robbery, of rape and insult. But
now, upon my word, no private house is managed with such judgement or
such economy, or is so well ordered as my whole province. Some friends
of Appius put an absurd construction on my policy and declare that I am
seeking popularity to damage him, and am acting honourably, not for the
sake of my own reputation, but to cause him shame. However, if Appius,
as the letter from Brutus which you forward to me shows, expresses his
thanks, I am content: but the very day on which I write this letter
before dawn I am thinking of annulling many of his wrong enactments and
decisions.
I come now to the matter of Brutus. On your advice I zealously
cultivated his friendship, I had even begun to feel a real liking for
him: but there I pull myself up for fear I should vex you. For do not
imagine that there is anything I should prefer better than to execute
his commission, or anything on which I have taken more pains. He gave me
a volume of commissions, and you spoke to me about his affairs. I have
done my best with all of them; first of all I induced Ariobarzanes to
pay him the money he promised me. So long as his highness was with me
the business was on a good footing: but later the king was dunned by
scores of agents from
Pompeius autem cum ob ceteras causas plus potest unus quam ceteri omnes,
tum quod putatur ad bellum Parthicum esse venturus. Ei tamen sic nunc
solvitur, tricensimo quoque die talenta Attica XXXIII et hoc ex
tributis. Nec inde satis efficitur in usuram menstruam. Sed Gnaeus
noster clementer id fert; sorte caret, usura nec ea, solida contentus
est. Alii neque solvit cuiquam nec potest solvere; nullum enim aerarimn,
nullum vectigal habet. Appi instituto tributa imperat. Ea vix in faenus
Pompei quod satis sit efficiunt. Amici regis duo tresve perdivites sunt,
sed ii suum tam diligenter tenent quam ego aut tu. Equidem non desino
tamen per litteras rogare, suadere, accusare regem. Deiotarus etiam mihi
narravit se ad eum legatos misisse de re Bruti; eos sibi responsum
rettulisse illum non habere. Et mehercule ego ita iudico. nihil illo
regno spoliatius, nihil rege egentius. Itaque aut tutela cogito me
abdicare aut ut pro Glabrione Scaevola faenus et impendium recusare. Ego
tamen, quas per te Bruto promiseram praefecturas, M. Scaptio, L. Gavio,
qui in regno rem Bruti procurabant, detuli; nec enim in provincia mea
negotiabantur. Tu autem meministi nos sic agere, ut, quot vellet
praefecturas, sumeret, dum ne negotiatori. Itaque duas
Pompey. Pompey has more influence than anyone for many reasons and
because it is rumoured that he will come to conduct the war against the
Parthians. Even to him however payment is made on the following terms.
On every thirtieth day some £8,000 is paid and that by tribute imposed
on the king’s subjects. Even such a sum will not cover the amount of
monthly interest. However our friend Gnaeus is an easy-going creditor.
He is willing to forgo his capital and is content with interest, and
that not in full. The king pays no one else and has no means to pay. He
has no treasury and no regular tribute: he levies taxes on the method of
Appius. They are scarcely sufficient to pay the interest on Pompey’s
money. His highness has two or three very wealthy friends, but they look
after their own pockets as well as you or I. Still I do not cease to
write dunning, coaxing and scolding his highness. Deiotarus too has told
me that he has sent messengers to him about his debt to Brutus: and they
came back with the reply that he has no assets. I can quite believe it,
for I have never seen a kingdom more plundered or a king more needy. So
I am thinking of resigning my guardianship, or, as Scaevola did for
Glabrio, of repudiating both capital and interest. However I have
conferred the office of prefect, which I promised Brutus through you, on
M. Scaptius and L. Gavius, who are his agents in the kingdom; for they
were not conducting their business in my province. You will remember
that my principle was that he might have as many offices of prefect at
his disposal as he liked, provided he did not give them to business men:
so I offered him
ei praeterea dederam. Sed ii, quibus petierat, de provincia decesserant.
Nunc cognosce de Salaminiis, quod video tibi etiam novum accidisse
tamquam mihi. Numquam enim ex illo audivi illam pecuniam esse suam; quin
etiam libellum ipsius habeo, in quo est: “Salaminii pecuniam debent M.
Scaptio et P. Matinio, familiaribus meis.” Eos mihi commendat; adscribit
etiam et quasi calcar admovet intercessisse se pro iis magnam pecuniam.
Confeceram, ut solverent centesimis sexennii ductis cum renovatione
singulorum annorum. At Scaptius quaternas postulabat. Metui, si
impetrasset, ne tu ipse me amare desineres; nam ab edicto meo
recessissem et civitatem in Catonis et in ipsius Bruti fide locatam
meisque beneficiis ornatam funditus perdidissem. Atque hoc tempore ipso
impingit mihi epistulam Scaptius Bruti rem illam suo periculo esse, quod
nec mihi umquam Brutus dixerat nec tibi, etiam ut praefecturam Scaptio
deferrem. Id vero per te exceperamus, ne negotiatori; quodsi cuiquam,
huic tamen non. Fuerat enim praefectus Appio et quidem habuerat turmas
equitum, quibus inclusum in curia senatum Salamine obsederat, ut fame
senatores quinque morerentur. Itaque ego, quo die tetigi provinciam, cum
mihi Cyprii legati Ephesum obviam venissent, litteras misi, ut equites
ex insula statim decederent. His de causis credo Scaptium iniquius de me
aliquid ad Brutum scripsisse. Sed tamen hoc sum animo.
two others besides. But the gentlemen for whom he asked them had left my
province.
Now to talk about the people of Salamis, a matter which I see came as a
surprise to you as it did to me. Brutus never told me that that money
was his. Indeed I have his own memorandum stating “The people of Salamis
owe money to M. Scaptius and P. Matinius, my friends.” He recommends
these gentlemen to me, and to spur me adds a postscript that he has gone
security to them for a large sum. I had arranged that they should pay in
compound interest for six years at 12 percent. But Scaptius demanded 48
per cent, I was afraid, if he got his request, that you too would cease
to be my friend, for I should have departed from the terms of my own
edict, and have ruined utterly a state enjoying the protection of Cato
and Brutus himself and distinguished by my attentions. At this very
point Scaptius thrusts a letter of Brutus into my hand, stating what
Brutus had never told me or you, that Brutus himself was the party
concerned, and asking me to give the office of prefect to his agent. But
that was the very proviso I had authorized you to make, that no office
could be given to a business man, above all to such a fellow as
Scaptius. For he had been a prefect of Appius, and indeed had had some
squadrons of cavalry, which he had used to beset the Senate at Salamis
in their own chamber, so that five Members of the House died of
starvation. Accordingly on the day I reached the province, since an
embassy from Cyprus had already met me at Ephesus, I sent orders that
his cavalry should leave the island at once. This, I fancy, had led
Scaptius to write somewhat bitterly about me to Brutus. However, my
attitude
Si Brutus putabit me quaternas centesimas oportuisse decernere, cum tota
provincia singulas observarem itaque edixissem, idque etiam acerbissimis
faeneratoribus probaretur, si praefecturam negotiatori denegatam
queretur, quod ego Torquato nostro in tuo Laenio, Pompeio ipsi in Sex.
Statio negavi et iis probavi, si equites deductos moleste feret,
accipiam equidem dolorem mihi illum irasci, sed multo maiorem non esse
eum talem, qualem putassem. Illud quidem fatebitur Scaptius, me ius
dicente sibi omnem pecuniam ex edicto meo auferendi potestatem fuisse.
Addo etiam illud, quod vereor tibi ipsi ut probem. Consistere usura
debuit, quae erat in edicto meo. Deponere volebant: impetravi a
Salaminiis, ut silerent. Veniam illi quidem mihi dederunt, sed quid iis
fiet, si huc Paulus venerit? Sed totum hoc Bruto dedi; qui de me ad te
humanissimas litteras scripsit, ad me autem, etiam cum rogat aliquid,
contumaciter, adroganter, ἀκοινονοήτως solet scribere. Tu autem velim ad
eum scribas de his rebus, ut sciam, quo modo haec accipiat; facies enim
me certiorem.
Atque haec superioribus litteris diligenter ad te perscripseram, sed
plane te intellegere volui mihi non excidisse illud, quod tu ad me
quibusdam litteris scripsisses, si nihil aliud de hac provincia nisi
illius benevolentiam deportassem, mihi id satis esse. Sit sane, quondam
ita tu vis, sed tamen cum eo, credo, quod
is this. If Brutus thinks that I ought to have allowed 48 per cent, when
throughout my province I have recognized only 12 per cent, and have
fixed this rate in my edict, with the approval of the most grasping
usurers; if he complains of my refusal to give office to a business man,
which I made also to our friend Torquatus in the case of your
acquaintance Laenius, and to Pompey himself in the case of Sex. Statius,
without annoying either of them; if he is angry at the disbanding of his
cavalry, well I shall be sorry that he is angry with me, but I shall be
far sorrier at discovering he is not the man I imagined he was. Scaptius
will admit that he had the opportunity of getting by my decision all the
money allowed by my edict. I will add a point which I fear you may not
like, the interest allowed by my edict ought to have ceased to run.
The people of Salamis wished to deposit the sum in a temple; but I
begged them not to raise the point. They gave way to me: but what will
happen to them if Brutus’ brother-in-law, Paulus, comes here? I allowed
Brutus all this privilege: and he has written very kind letters about me
to you; but to me, even when he asks a favour, he writes in an arrogant,
bold tone and uncivilly. Please write to Brutus about the matter, that I
may know how he takes it. You can inform me.
To be sure, I had given you the full story in a former letter: but I
wanted you to understand clearly that I had not forgotten a remark in
one of your letters, that if I took nothing else away from this province
except Brutus’ good-will, that would be enough. Be it as you wish,
provided it can be so
sine peccato meo fiat. Igitur meo decreto soluta res Scaptio stat. Quam
id rectum sit, tu iudicabis; ne ad Catonem quidem provocabo. Sed noli me
putare ἐγκελεύσματα illa tua abiecisse, quae mihi in visceribus haerent.
Flens mihi meam famam commendasti; quae epistula tua est, in qua non
eius mentionem facias?
Itaque irascatur, qui volet; patiar. Τὸ γὰρ εὖ μετ’ ἐμοῦ, praesertim cum
sex libris tamquam praedibus me ipse obstrinxerim, quos tibi tam valde
probari gaudeo. E quibus unum ἱστορικὸν requiris de Cn. Flavio, Anni
filio. Ille vero ante decemviros non fuit, quippe qui aedilis curulis
fuerit, qui magistratus multis annis post decemviros institutus est.
Quid ergo profecit, quod protulit fastos? Occultatam putant quodam
tempore istam tabulam, ut dies agendi peterentur a paucis. Nec vero
pauci sunt auctores Cn. Flavium scribam fastos protulisse actionesque
composuisse, ne me hoc vel potius Africanum (is enim loquitur) commentum
putes. Οὐκ ἔλαθέ σε illud de gestu histrionis. Tu sceleste suspicaris,
ego ἀφελῶς scripsi. De me imperatore scribis te ex Philotimi litteris
cognosse; sed credo te, iam in Epiro cum esses, binas meas de omnibus
rebus accepisse, unas a Pindenisso capto, alteras Laodicea,
without loss of honour to me. So I have given judgement that the payment
of the people of Salamis to Scaptius is good at law. The equity of this
course I will leave to your consideration. I will not even appeal to
Cato: but don’t think I have let slip your exhortations. They are fixed
in my heart. With tears in your eyes, you told me to think of my
reputation. Is there any letter of yours which does not touch on the
topic? So let who will be angry. I can put up with it. “The right is on
my side,” especially since I have bound myself to good conduct, with six
volumes for bail. I am glad you like the books so much, though
there is one point of history which you question, that about Cn.
Flavius, the son of Annius. He did not flourish before the days of the
decemviri, since he held a curule aedileship, which was instituted long
after their time. What good then did he do by publishing the official
calendar? It is thought that at one time the calendar was not exposed in
public, so that a privileged few might be the sole source of information
as to days propitious for business. Moreover, several authorities
maintain that this Cn. Flavius was the first man to publish the calendar
and to draw up a digest of the forms of legal procedure. So don’t think
that I, or rather my spokesman Africanus, invented a fiction. You took
my remark about the actor’s mannerism, and suspected a satirical
meaning: but I wrote in all _naïveté_. You tell me that Philotimus
wrote to you about my being hailed imperator; but I fancy that, now you
are in Epirus, you have got my two letters about the business, one from
Pindenissus after its capture, another from Laodicea, both
utrasque tuis pueris datas. Quibus de rebus propter casum navigandi per
binos tabellarios misi Romam publice litteras.
De Tullia mea tibi adsentior scripsique ad eam et ad Terentiam mihi
placere. Tu enim ad me iam ante scripseras: “Ac vellem te in tuum
veterem gregem rettulisses.” Correcta vero epistula Memmiana nihil
negotii fuit; multo enim malo hunc a Pontidia quam illum a Servilia.
Quare adiunges Saufeium nostrum, hominem semper amantem mei, nunc,
credo, eo magis, quod debet etiam fratris Appi amorem erga me cum
reliqua hereditate crevisse; qui declaravit, quanti me faceret, cum
saepe tum in Bursa. Ne tu me sollicitudine magna liberaris.
Furni exceptio mihi non placet; nee enim ego ullum aliud tempus timeo,
nisi quod ille solum excipit. Sed scriberem ad te de hoc plura, si Romae
esses. In Pompeio te spem omnem otii ponere non miror. Ita res est,
removendumque censeo illud “dissimulantem.” Sed enim οἰκονομία si
perturbatior est, tibi assignato. Te enim sequor σχεδιάζοντα.
Cicerones pueri amant inter se, discunt, exercentur, sed alter, uti
dixit Isocrates in Ephoro et Theopompo, frenis eget, alter calcaribus.
Quinto togam puram
delivered to your slaves. For fear of accidents at sea, I sent the
public despatch on my campaign to Rome in duplicate by different
carriers.
As to my daughter Tullia I agree with you, and I have written to her and
her mother giving my consent. For a former letter of yours to me said “I
could wish you had returned to your old associates.” There was no
occasion to alter the letter that came from Memmius: for I much prefer
to accept this candidate from Pontidia than the other from Servilia. So
get our friend Saufeius to help you in this business. He always liked
me, and now I trust he will like me all the more, since he is bound to
have inherited his brother Appius’ liking for me along with the rest of
his inheritance, and Appius often expressed great affection for me,
especially in the trial of Bursa. Indeed you will relieve me of a source
of great anxiety.
I do not like Furnius’ proviso; there is nothing else I fear, except the
point which he makes his sole proviso. I would write to you more
fully on the point, if you were in Rome. I am not surprised that you
depend entirely on Pompey for keeping the peace. That is quite right,
and I think you must delete your phrase “insincere.” If the order of my
paragraphs is muddled, you have yourself to blame, as I am following
your own harum-scarum way.
My son and nephew are fond of one another, learn their lessons and take
their exercise together: but to quote Isocrates’ remark about Ephorus
and Theopompus, one wants the rein and the other the spur.
Liberalibus cogitabam dare; mandavit enim pater. Ea sic observabo, quasi
intercalatum non sit. Dionysius mihi quidem in amoribus est; pueri autem
aiunt eum furenter irasci; sed homo nec doctior nec sanctior fieri
potest nec tui meique amantior. Thermum, Silium vere audis laudari.
Valde honeste se gerunt. Adde M. Nonium, Bibulum, me, si voles. Iam
Scrofa vellem haberet, ubi posset; est enim lautum negotium. Ceteri
infirmant πολίτευμα Catonis. Hortensio quod causam meam commendas, valde
gratum. De Amiano spei nihil putat esse Dionysius. Terenti nullum
vestigium adgnovi. Moeragenes certe periit. Feci iter per eius
possessionem, in qua animal reliquum nullum est. Haec non noram tum, cum
Democrito tuo cum locutus sum. Rhosica vasa mandavi. Sed heus tu! quid
cogitas? in felicatis lancibus et splendidissimis canistris holusculis
nos soles pascere; quid te in vasis fictilibus appositurum putem? Κέρας
Phemio mandatum est; reperietur, modo aliquid illo dignum canat.
Parthicum bellum impendet. Cassius ineptas litteras misit, necdum Bibuli
erant allatae. Quibus recitatis puto fore ut aliquando commoveatur
senatus. Equidem sum in magna animi perturbatione. Si, ut opto, non
prorogatur nostrum negotium, habeo Iunium
I intend to celebrate Quintus’ coming of age on the feast of
Bacchus. His father asked me to do this, and I shall act on the
assumption that there will be no addition to the calendar. Dionysius is
in my good graces: but the boys say he is liable to mad fits of temper.
However one could not get a master of more learning and better character
and more liking for you and me. The praise you hear of Thermus and
Silius is deserved: they conduct themselves in very honourable fashion.
You may praise M. Nonius, Bibulus, and myself too, if you like. I only
wish Scrofa had scope for his tact. He is a fine fellow. The rest do
little credit to Cato’s caucus. I am much obliged to you for
recommending my case to Hortensius. As to Amianus Dionysius says there
is no help. I have met with no trace of Terentius. Moeragenes has
certainly been killed. I made a tour through his district and found not
a living thing. I did not know this, when I spoke to your agent
Democritus. I have ordered the Rhosian ware for you. But what the deuce
will you serve up in porcelain, when you are accustomed to give us
vegetarian fare on fern-pattern plates and in magnificent baskets? I
have ordered a horn for Phemius, and one will be got. I only hope that
his tune will be worthy of the instrument.
A war with the Parthians is imminent. Cassius’ despatch was futile,
Bibulus’ has not yet come. I think the reading of it will stir the House
to action at last. I am very anxious myself. If, as I hope, my tenure of
office is not extended, I have June and July
et Quinctilem in metu. Esto; duos quidem menses sustinebit Bibulus. Quid
illo fiet, quem reliquero, praesertim si fratrem? quid me autem, si non
tam cito decedo? Magna turba est. Mihi tamen cum Deiotaro convenit, ut
ille in meis castris esset cum suis copiis omnibus. Habet autem cohortes
quadringenarias nostra armatura XXX, equitum CIↃ CIↃ. Erit ad
sustentandum, quoad Pompeius veniat; qui litteris, quas ad me mittit,
significat suum negotium illud fore. Hiemant in nostra provincia Parthi;
exspectatur ipse Orodes. Quid quaeris? aliquantum est negotii.
De Bibuli edicto nihil novi praeter illam exceptionem, de qua tu ad me
scripseras, “nimis gravi praeiudicio in ordinem nostrum.” Ego tamen
habeo ἰσοδυναμοῦσαν, sed tectiorem, ex Q. Muci P. f. edicto Asiatico,
EXTRA QVAM SI ITA NEGOTIVM GESTVM EST, VT EO STARI NON OPORTEAT EX FIDE
BONA, multaque sum secutus Scaevolae, in iis illud, in quo sibi
libertatem censent Graeci datam, ut Graeci inter se disceptent suis
legibus. Breve autem edictum est propter hanc meam διαίρεσιν, quod
duobus generibus edicendum putavi. Quorum unum est provinciale, in quo
est de rationibus civitatum, de aere alieno, de usura, de syngraphis; in
eodem omnia de publicanis, alterum, quod sine edicto satis commode
transigi non potest, de
to fear. Very good. Bibulus can check them for two months, but what will
happen to the man whom I leave behind, especially if he be my brother?
Or what will be my own fate, if I do not depart so speedily? It is a
great bother. However Deiotarus has decided to join my camp in full
force. He has thirty squadrons of four hundred men each armed in our
fashion, and two thousand cavalry. He can hold out till Pompey comes. A
letter he writes to me presumes that he will conduct the campaign. The
Parthians spend the winter in a Roman province. Orodes is expected in
person. You may take my word it is a big business.
As to Bibulus’ edict there is no new feature, except that proviso of
which you wrote “it is a very grave reflection on our order.”
However I have a similar proviso, in more circumspect language, borrowed
from the Asiatic edict of Q. Mucius, son of Publius, “Provided that the
agreement is not such as contravenes equity.” I have followed Scaevola
in many details, among them in the stipulation which the Greeks hold as
the salvation of their freedom, that Greek cases are to be settled
according to Greek law. The edict is short on account of the division I
have made, as I considered it fell better under two heads. The one
concerns provincial matters and deals with town accounts, debt, the rate
of interest, contracts, and includes all matters referring to the
tax-collectors. The second head, embracing matters which cannot properly
be settled without an
hereditatum possessionibus, de bonis possidendis, vendendis, magistris
faciendis, quae ex edicto et postulari et fieri solent. Tertium de
reliquo iure dicundo ἄγραφον reliqui. Dixi me de eo genere mea decreta
ad edicta urban a accommodaturum. Itaque curo et satis facio adhuc
omnibus. Graeci vero exsultant, quod peregrinis iudicibus utuntur.
“Nugatoribus quidem,” inquies. Quid refert? tamen se αὐτονομίαν adeptos
putant. Vestri enim, credo, graves habent Turpionem sutorium et Vettium
mancipem.
De publicanis quid agam, videris quaerere. Habeo in deliciis, obsequor,
verbis laudo, orno; efficio, ne cui molesti sint. Τὸ παραδοξότατον,
usuras eorum, quas pactionibus adscripserant, servavit etiam Servilius.
Ego sic. Diem statuo satis laxam, quam ante si solverint, dico me
centesimas ducturum; si non solverint, ex pactione. Itaque et Graeci
solvunt tolerabili faenore, et publicanis res est gratissima, si illa
iam habent pleno modio, verborum honorem, invitationem crebram. Quid
plura? sunt omnes ita mihi familiares, ut se quisque maxime putet. Sed
tamen μηδὲν αὐτοῖς—scis reliqua.
De statua Africani (ὢ πραγμάτων ἀσυγκλώστων sed me id ipsum delectavit
in tuis litteris) ain tu? Scipio hic Metellus proavum suum nescit
censorem non
edict, deals with inheritance, ownership and sale, the appointment of
official receivers, matters where suits are wont to be brought and
settled in accordance with the terms of an edict. A third head dealing
with the rest of judicial procedure I left unwritten. I stated that in
such matters my decrees would be based on those of Rome. I observe this
rule, and so far satisfy everybody. The Greeks are jubilant at having
foreign jurors. You may say that the jurors are wasters: however the
Greeks flatter themselves that they have got home rule, and your own
jurors are men of the lofty standing of Turpio the shoe maker and
Vettius the broker.
You ask how I am dealing with the tax-gatherers. I pet them, indulge
them, praise and honour them: and take care they trouble no one. It is
very odd that the rates of interest specified in their bonds were upheld
even by Servilius. My procedure is this. I name a day fairly remote,
before which, if the debtors pay up, I lay down that I shall allow only
12 per cent. But, if they have not paid, judgement will be according to
the bond. Accordingly the Greeks pay their debts at a fair rate of
interest, and the farmers are gratified, provided they get their fill of
compliments and invitations. In short, they are all so intimate with me
that each man thinks himself my special favourite. But still you know
the old saw.
As to the statue of Africanus (what a medley of topics! but that was the
delightful feature of your letter, to my mind), do you really mean that
Metellus Scipio does not know his great-grandfather
fuisse? Atqui nihil habuit aliud inscriptum nisi cos. ea statua, quae ad
Opis nuper posita in excelso est. In illa autem, quae est ad
Πολυκλέους Herculem, inscriptum est CENS; quam esse eiusdem status,
amictus, anulus, imago ipsa declarat. At mehercule ego, cum in turma
inauratarum equestrium, quas hic Metellus in Capitolio posuit,
animadvertissem in Serapionis subscriptione Africani imaginem, erratum
fabrile putavi, nunc video Metelli. O ἀνιστορησίαν turpem! Nam illud de
Flavio et fastis, si secus est, commune erratum est, et tu belle
ἠπόρησας, et nos publicam prope opinionem secuti sumus, ut multa apud
Graecos. Quis enim non dixit Εὔπολιν, τὸν τῆς ἀρχαίας, ab Alcibiade
navigante in Siciliam deiectum esse in mare? Redarguit Eratosthenes;
adfert enim, quas ille post id tempus fabulas docuerit. Num idcirco
Duris Samius, homo in historia diligens, quod cum multis erravit,
inridetur? Quis Zaleucum leges Locris scripsisse non dixit? Num igitur
iacet Theophrastus. si id a Timaeo, tuo familiari, reprensum est? Sed
nescire proavum suum censorem non fuisse turpe est, praesertim cum post
eum consulem nemo Cornelius illo vivo censor fuerit.
Quod de Philotimo et de solutione HS |¯XXDC¯| scribis, Philotimum
circiter Kal. Ianuarias in Chersonesum audio venisse. At mi ab eo nihil
adhuc. Reliqua mea Camillus scribit se accepisse. Ea quae
was never censor? Certainly the statue which has lately been placed on
high near the temple of Ops has only the inscription COS. But the statue
near the Hercules of Polycles bears the inscription CENS.: and the pose,
the dress, the ring and the likeness prove that it is a statue of the
same person. As a matter of fact, when among the crowd of gilded knights
placed by Metellus on the Capitol, I noticed a likeness of Africanus
with the name Serapio on the pedestal, I thought it was a workman’s
error, but now I see it is Metellus’ mistake. What gross ignorance of
history! For that misconception about Flavius and the calendar, if it is
such, is widely held: and you were quite right in having doubts about
it. I have followed the view which is almost universal, as Greek authors
often do. Every one says that Eupolis, the poet of the old Comedy, was
thrown into the sea by Alcibiades on his voyage to Sicily. Eratosthenes
confutes this, producing plays exhibited by him after that date. But
that is no reason for laughing at Duris of Samos, who is an accurate
historian, because he follows a vulgar error. All historians agree that
Zaleucus drew up laws for the Locrians. It is not therefore fatal to
Theophrastus, if he is called to account for that by your friend
Timaeus. But not to know that one’s great-grandfather was not censor is
shocking, especially as after his consulship no Cornelius was censor
during his lifetime.
As for your remarks about Philotimus and the payment of £182,000, I
hear that Philotimus came to the Chersonese about the beginning of
January, but so far I have heard nothing from him. Camillus writes that
he has received my balance. I don’t know how
sint, nescio et aveo scire. Verum haec posterius et coram fortasse
commodius.
Illud me, mi Attice, in extrema fere parte epistulae commovit; scribis
enim sic: Τί λοιπόν; deinde me obsecras amantissime, ne obliviscar
vigilare et ut animadvertam, quae fiant. Num quid de quo inaudisti? Etsi
nihil eius modi est; πολλοῦ γε καὶ δεῖ. Nec enim me fefellisset nec
fallet. Sed ista admonitio tua tam accurata nescio quid mihi significare
visa est.
De M. Octavio iterum iam tibi rescribo te illi probe respondisse; paulo
vellem fidentius. Nam Caelius libertum ad me misit et litteras accurate
scriptas et de pantheris et civitatibus. Rescripsi alterum me moleste
ferre, si ego in tenebris laterem, nec audiretur Romae nullum in mea
provincia nummum nisi in aes alienum erogari, docuique nec mihi
conciliare pecuniam licere nec illi capere monuique eum, quem plane
diligo, ut, cum alios accusasset, cautius viveret; illud autem alterum
alienum esse existumatione mea, Cibyratas imperio meo publice venari.
Lepta tua epistula gaudio exsultat; etenim scripta belle est meque apud
eum magna in gratia posuit. Filiola tua gratum mihi fecit, quod tibi
diligenter mandavit, ut mihi salutem adscriberes, gratum etiam Pilia,
sed illa officiosius, quod mihi, quem iam pridem numquam vidit. Igitur
tu quoque salutem
much it is, and I should like to know. However, we can discuss this
later and more conveniently when we meet.
That remark at the end of your letter, my dear Atticus, upset me. You
used the phrase, “What more is there to say,” and follow it by a most
affectionate warning not to forget to be on the watch and to keep an eye
on events. Have you heard anything about any of my staff? I am sure
there has been no wrong-doing, _pas du tout_. It could not have escaped
my notice, and it will not. But your earnest entreaty seemed to hint
something.
As for M. Octavius, I repeat that your reply was excellent. I could wish
it had been in more positive terms. For Caelius has sent me a freedman
of his and a carefully worded letter about panthers and an offer from
the townships to furnish contributions. I replied that the second item
is annoying, if my conduct is still a secret and the news has not
reached town that in my province no money is exacted except in
satisfaction of debts: and I have told him that it would be improper for
me to allow payment and for him to take it. I have a sincere regard for
him and have warned him that after his prosecution of other people he
should conduct himself on more careful lines. As to the second point I
have told him it would be a blot on my escutcheon that the people of
Cibyra should have a public hunt during my governorship.
Lepta leaps with joy over your letter: for it was nicely written and
puts me in his good graces. Your tiny daughter has done me a favour in
ordering you earnestly to send me her greetings. It was kind of Pilia
and very dutiful of your daughter to send greetings to one whom as yet
she has never met. So please
utrique adscribito. Litterarum datarum dies pr. Kal. Ianuar. suavem
habuit recordationem clarissimi iuris iurandi, quod ego non eram
oblitus. Magnus enim praetextatus illo die fui. Habes ad omnia. Non ut
postulasti, χρύσεα χαλκείων, sed paria paribus respondimus.
Ecce autem alia pusilla epistula, quam non relinquam ἀναντιφώνητον. Bene
mehercule potuit Lucceius Tusculanum, nisi forte (solet enim) cum suo
tibicine. Et velim scire, qui sit eius status. Lentulum quidem nostrum
omnia praeter Tusculanum proscripsisse audio. Cupio hos expeditos
videre, cupio etiam Sestium, adde sis Caelium; in quibus omnibus est
Αἴδεσθεν μὲν ἀνήνασθαι, δεῖσαν δ’ ὑποδέχθαι.
De Memmio restituendo ut Curio cogitet, te audisse puto. De Egnati
Sidicini nomine nec nulla nec magna spe sumus. Pinarium, quem mihi
commendas, diligentissime Deiotarus curat graviter aegrum. Respondi
etiam minori.
Tu velim, dum ero Laodiceae, id est ad Idus Maias, quam saepissime mecum
per litteras colloquare, et cum Athenas veneris (iam enim sciemus de
rebus urbanis, de provinciis, quae omnia in mensem Martium sunt
conlata), utique ad me tabellarios mittas. Et heus tu! iamne vos a
Caesare per Herodem talenta Attica L extorsistis? in quo, ut audio,
magnum odium Pompei suscepistis. Putat enim suos nummos vos
give my greetings to both of them in return. The date of your letter,
the last day of December, reminded me pleasantly of the famous and
unforgotten oath I took. I was a Pompey in state robes that day.
There you have my answer to all your points: not as you asked “gold for
copper,” but like for like.
There was another short letter which I will not leave unanswered.
Lucceius to be sure was able to do something for the villa at Tusculum,
unless perhaps there was the old obstacle of the flute player; and
I should like to know its condition. Our friend Lentulus I hear has
advertised all his property except that at Tusculum. I should like to
see these gentlemen free from debt as well as Sestius and you may add
Caelius too. To all of them one may apply the quotation, “ashamed to
refuse, but yet afraid to take.” I suppose you have heard of Curio’s
idea to recall Memmius. As for the debt due from Egnatius of Sidicinum,
I have some hope, but not much. Deiotarus is taking very great care of
Pinarius, whom you recommended to me, in a serious illness. So there is
my answer to your little letter.
While I am at Laodicea, which will be up to the 15th of May, please
correspond with me as often as possible, and on your arrival at Athens
at any rate send me letter carriers, since by that time we shall know
what has been done in town and about the provinces, of which the affairs
are settled in March. By the bye have you yet got Herodes to wring from
Caesar that £12,000? I hear you have excited the animosity of Pompey in
the matter. He thinks that
comedisse, Caesarem in Nemore aedificando diligentiorem fore. Haec ego
ex P. Vedio, magno nebulone, sed Pompei tamen familiari, audivi. Hic
Vedius mihi obviam venit cum duobus essedis et raeda equis iuncta et
lectica et familia magna, pro qua, si Curio legem pertulerit, HS
centenos pendat necesse est. Erat praeterea cynocephalus in essedo, nec
deerant onagri. Numquam vidi hominem nequiorem. Sed extremum audi.
Deversatus est Laodiceae apud Pompeium Vindullum. Ibi sua deposuit, cum
ad me profectus est. Moritur interim Vindullus; quae res ad Magnum
Pompeium pertinere putabatur. C. Vennonius domum Vindulli venit. Cum
omnia obsignaret, in Vedianas res incidit. In his inventae sunt quinque
imagunculae matronarum, in quibus una sororis amici tui hominis “bruti,”
qui hoc utatur, et illius “lepidi,” qui haec tam neglegenter ferat. Haec
te volui παριστορῆσαι. Sumus enim ambo belle curiosi.
Unum etiam velim cogites. Audio Appium πρόπυλον Eleusine facere. Num
inepti fuerimus, si nos quoque Academiae fecerimus? “Puto,” inquies.
Ergo id ipsum scribes ad me. Equidem valde ipsas Athenas amo. Volo esse
aliquod monumentum; odi falsas inscriptiones statuarum alienarum. Sed,
ut tibi placebit, faciesque me, in quem diem Romana incidant
you have snapped up money which was his, and that it will not lessen
Caesar’s energy in building a palace near the sacred grove of Diana.
This bit of news came to me from P. Vedius, a shady character, but an
intimate of Pompey. The fellow met me on the road with two chariots, a
carriage and horses and a litter and a large following. If Curio carries
his law, he will have to pay £l apiece. Besides other things, there
was a dog-faced baboon in a chariot, and some wild asses. I never met
such a rascal. But listen to the end of the story, At Laodicea Vedius
put up with Pompeius Vindullus, and left his belongings with him, while
he came to meet me. Meantime Vindullus died, and his property is
supposed to go to Pompeius Magnus. C. Vennonius went to the house and,
while sealing all the goods, found Vedius’ baggage. Among this baggage
there were five little busts of Roman married ladies, among them one of
the sister of your friend Brutus—a brute indeed to be acquainted with
the fellow—and one of the wife of Lepidus, whose easy conduct agrees
with the meaning of his name. I wanted to tell you this little tale _en
passant_, for we are both nice gossips.
There is one thing I wish you to consider. I hear that Appius is putting
up a porch at Eleusis. Shall I look a fool, if I do so in the Academy? I
dare say you may think so: say so plainly, if you do. I am very fond of
the city of Athens. I should like it to have some memorial of myself. I
dislike lying titles on the statues of other folk. But as you think
best. And please let me know the date of the
mysteria, certiorem, et quo modo hiemaris. Cura, ut valeas. Post
Leuctricam pugnam die septingentesimo sexagesimo quinto.
Latin / Greek Original
Accepi tuas litteras a. d. quintum terminalia Laodiceae; quas legi libentissime plenissimas amoris, humanitatis, offici, diligentiae. Iis igitur respondebo <non>chrusea chalkeion (sic enim postulas) nec oikonomian meam instituam, sed ordinem conservabo tuum. recentissimas a Cybistris te meas litteras habere ais a. d. xi Kalendas Octobris datas et scire vis tuas ego quas acceperim. omnis fere quas commemoras, praeter eas quas scribis Lentuli pueris et Equotutico et Brundisio datas. qua re non oichetai tua industria quod vereris sed praeclare ponitur, si quidem id egisti ut ego delectarer. nam nulla re sum delectatus magis. [2] quod meam bathuteta in Appio tibi, liberalitatem etiam in Bruto probo, vehementer gaudeo; ac putaram paulo secus. Appius enim ad me ex itinere bis terve hupomempsimoirous litteras miserat quod quaedam a se constituta rescinderem. Vt si medicus, cum aegrotus alii medico traditus sit, irasci velit ei medico qui sibi successerit si quae ipse in curando constituerit mutet ille, sic Appius, cum ex aphaireseos provinciam curarit, sanguinem miserit, quicquid potuit detraxerit, mihi tradiderit enectam, prosanatrephomenen eam a me non libenter videt sed modo suscenset, modo gratias agit. nihil enim a me fit cum ulla illius contumelia; tantum modo dissimilitudo meae rationis offendit hominem. quid enim potest esse tam dissimile quam illo imperante exhaustam esse sumptibus et iacturis provinciam, nobis eam obtinentibus nummum nullum esse erogatum nec privatim nec publice? quid dicam de illius praefectis, comitibus, legatis etiam? de rapinis, de libidinibus, de contumeliis? nunc autem domus me hercule nulla tanto consilio aut tanta disciplina gubernatur aut tam modesta est quam nostra tota provincia. haec non nulli amici Appi ridicule interpretantur qui me idcirco putent bene audire velle ut ille male audiat, et recte facere non meae laudis sed illius contumeliae causa. sin Appius, ut Bruti litterae quas ad te misit significabant, gratias nobis agit non moleste fero, sed tamen eo ipso die quo haec ante lucem scribebam, cogitabam eius multa inique constituta et acta tollere. [3] nunc venio ad Brutum quem ego omni studio te auctore sum complexus, quem etiam amare coeperam; sed ilico me revocavi, ne te offenderem. noli enim putare me quicquam maluisse quam ut mandatis satis facerem nec ulla de re plus laborasse. mandatorum autem mihi libellum dedit, isdemque de rebus tu mecum egeras. omnia sum diligentissime persecutus. primum ab Ariobarzane sic contendi ut talenta quae mihi pollicebatur illi daret. quoad mecum rex fuit, perbono loco res erat; post a Pompei procuratoribus sescentis premi coeptus est. Pompeius autem quom ob ceteras causas plus potest unus quam ceteri omnes, tum quod putatur ad bellum Parthicum esse venturus. ei tamen sic nunc solvitur, tricesimo quoque die talenta Attica xxxiii et hoc ex tributis. nec inde satis efficitur in usuram menstruam. sed Gnaeus noster clementer id fert; sorte caret, usura nec ea solida contentus est. Alii neque solvit cuiquam nec potest solvere; nullum enim aerarium, nullum vectigal habet. Appi instituto tributa imperat. ea vix in faenus Pompei quod satis sit efficiunt. amici regis duo tresve perdivites sunt sed ii suum tam diligenter tenent quam ego aut tu. equidem non desino tamen per litteras rogare, suadere, accusare regem. [4] Deiotarus etiam mihi narravit se ad eum legatos misisse de re Bruti; eos sibi responsum rettulisse illum non habere. et me hercule ego ita iudico, nihil illo regno spoliatius, nihil rege egentius. itaque aut tutela cogito me abdicare aut ut pro Glabrione Scaevola faenus et impendium recusare. ego tamen quas per te Bruto promiseram praefecturas, M. Scaptio, L. Gavio, qui in regno rem Bruti procurabant, detuli; nec enim in provincia mea negotiabantur. tu autem meministi nos sic agere ut quot vellet praefecturas sumeret, dum ne negotiatori. itaque duas ei praeterea dederam. sed ii quibus petierat de provincia decesserant. [5] nunc cognosce de Salaminiis, quod video tibi etiam novum accidisse tamquam mihi. numquam enim ex illo audivi illam pecuniam esse suam; quin etiam libellum ipsius habeo, in quo est, 'Salaminii pecuniam debent M. Scaptio et P. Matinio, familiaribus meis.' Eos mihi commendat; adscribit etiam et quasi calcar admovet intercessisse se pro iis magnam pecuniam. confeceram ut solverent centesimis bienni ductis cum renovatione singulorum annorum. at Scaptius quaternas postulabat. metui, si impetrasset, ne tu ipse me amare desineres; nam ab edicto meo recessissem et civitatem in Catonis et in ipsius Bruti fide locatam meisque beneficiis ornatam funditus perdidissem. [6] atque hoc tempore ipso impingit mihi epistulam Scaptius Bruti rem illam suo periculo esse, quod nec mihi umquam Brutus dixerat nec tibi, etiam ut praefecturam Scaptio deferrem. id vero per te exceperamus <ne> negotiatori; quod si cuiquam, huic tamen non. fuerat enim praefectus Appio et quidem habuerat turmas equitum quibus inclusum in curia senatum Salamine obsederat, ut fame senatores quinque morerentur. itaque ego, quo die tetigi provinciam, cum mihi Cyprii legati Ephesum obviam venissent, litteras misi ut equites ex insula statim decederent. his de causis credo Scaptium iniquius de me aliquid ad Brutum scripsisse. sed tamen hoc sum animo. si Brutus putabit me quaternas centesimas oportuisse decernere, cum tota provincia singulas observarem itaque edixissem idque etiam acerbissimis faeneratoribus probaretur, si praefecturam negotiatori denegatam queretur, quod ego Torquato nostro in tuo Laenio, Pompeio ipsi in Sex. Statio negavi et iis probavi, si equites deductos moleste feret, accipiam equidem dolorem mihi illum irasci sed multo maiorem non esse eum talem qualem putassem. [7] illud quidem fatebitur Scaptius, me ius dicente sibi omnem pecuniam ex edicto meo auferendi potestatem fuisse. addo etiam illud quod vereor tibi ipsi ut probem. consistere usura debuit quae erat in edicto meo. deponere volebant: impetravi a Salaminus ut silerent. veniam illi quidem mihi dederunt, sed quid iis fiet, si huc Paulus venerit? sed totum hoc Bruto dedi; qui de me ad te humanissimas litteras scripsit, ad me autem, etiam cum rogat aliquid, contumaciter, adroganter, akoinonoetos solet scribere. tu autem velim ad eum scribas de his rebus, ut sciam quo modo haec accipiat; facies enim me certiorem. atque haec superioribus litteris diligenter ad te per scripseram sed plane te intellegere volui mihi non excidisse illud quod tu ad me quibusdam litteris scripsisses, si nihil aliud de hac provincia nisi illius benevolentiam deportassem, mihi id satis esse. sit sane, quoniam ita tu vis, sed tamen cum eo credo quod sine peccato meo fiat. igitur meo decreto soluta res Scaptio stat. quam id rectum sit tu iudicabis; ne ad Catonem quidem provocabo. [8] sed noli me putare enkeleusmata illa tua abiecisse quae mihi in visceribus haerent. flens mihi meam famam commendasti; quae epistula tua est in qua <non> eius mentionem facias? itaque irascatur qui volet; patiar. to gar eu met' emou praesertim cum sex libris tamquam praedibus me ipse obstrinxerim, quos tibi tam valde probari gaudeo. E quibus unum historikon requiris de Cn. Flavio, Anni filio. ille vero ante decemviros non fuit quippe qui aedilis curulis fuerit, qui magistratus multis annis post decemviros institutus est. quid ergo profecit quod protulit fastos? occultatam putant quodam tempore istam tabulam, ut dies agendi peterentur a paucis. nec vero pauci sunt auctores Cn. Flavium scribam fastos protulisse actionesque composuisse, ne me hoc vel potius Africanum (is enim loquitur) commentum putes. ouk elathe se illud de gestu histrionis. tu sceleste suspicaris, ego aphelos scripsi. de me imperatore scribis te ex Philotimi litteris cognosse; sed credo te, iam in Epiro cum esses, binas meas de omnibus rebus accepisse, unas a Pindenisso capto, alteras Laodicea, utrasque tuis pueris datas. quibus de rebus propter casum navigandi per binos tabellarios misi Romam publice litteras. [10] de Tullia mea tibi adsentior scripsique ad eam et ad Terentiam mihi placere. tu enim ad me iam ante scripseras, 'ac vellem te in tuum veterem gregem rettulisses.' correcta vero epistula Memmiana nihil negoti fuit; multo enim malo hunc a Pontidia quam illum a Servilia. qua re adiunges Saufeium nostrum, hominem semper amantem mei, nunc credo eo magis quod debet etiam fratris Appi amorem erga me cum reliqua hereditate crevisse; qui declaravit quanti me faceret cum saepe tum in Bursa. ne tu me sollicitudine magna liberaris. [11] Furni exceptio mihi non placet; nec enim ego ullum aliud tempus timeo nisi quod ille solum excipit. sed scriberem ad te de hoc plura, si Romae esses. in Pompeio te spem omnem oti ponere non miror. ita res est removendumque censeo illud 'dissimulantem.' sed enim oikonomia si perturbatior est, tibi adsignato. te enim sequor schediazonta. [12] Cicerones pueri amant inter se, exercentur, sed discunt, alter, uti dixit Isocrates in Ephoro et Theopompo, frenis eget, alter calcaribus. Quinto togam puram Liberalibus cogitabam dare; mandavit enim pater. ea sic observabo quasi intercalatum non sit. Dionysius mihi quidem in amoribus est; pueri autem aiunt eum furenter irasci; sed homo nec doctior nec sanctior fieri potest nec tui meique amantior. [13] Thermum, Silium vere audis laudari. valde honeste se gerunt. adde M. Nonium, Bibulum, me, si voles. iam Scrofa vellem haberet ubi posset; est enim lautum negotium. ceteri infirmant politeuma Catonis. Hortensio quod causam meam commendas valde gratum. de Amiano spei nihil putat esse Dionysius. Terenti nullum vestigium adgnovi. Moeragenes certe perut. feci iter per eius possessionem in qua animal reliquum nullum est. haec non noram tum, cum Democrito tuo <cum> locutus sum. Rhosica vasa mandavi. sed heus tu! quid cogitas? in felicatis lancibus et splendidissimis canistris holusculis nos soles pascere; quid te in vasis fictilibus appositurum putem? Keras Phemio mandatum est; reperietur, modo aliquid illo dignum canat. [14] Parthicum bellum impendet. Cassius ineptas litteras misit, necdum Bibuli erant adlatae. quibus recitatis puto fore ut aliquando commoveatur senatus. equidem sum in magna animi perturbatione. si, ut opto, non prorogatur nostrum negotium, habeo Iunium et Quintilem in metu. esto; duos quidem mensis sustinebit Bibulus. quid illo fiet quem reliquero, praesertim si fratrem? quid me autem, si non tam cito decedo? Magna turba est. mihi tamen cum Deiotaro convenit ut ille in meis castris esset cum suis copiis omnibus. habet autem cohortis quadringenarias nostra armatura xxx, equitum ci[c] ci[c]. erit ad sustentandum quoad Pompeius veniat; qui litteris quas ad me mittit significat suum negotium illud fore. hiemant in nostra provincia Parthi; exspectatur ipse Orodes. quid quaeris? aliquantum est negoti. de Bibuli edicto nihil novi praeter illam exceptionem de qua tu ad me scripseras nimis gravi praeiudicio in ordinem nostrum.' ego tamen habeo isodunamousan sed tectiorem ex Q. Muci P. L edicto Asiatico, EXTRA QVAM SI ITA NEGOTIVM GESTVM EST VT EO STARI NON OPORTEAT EX FIDE BONA, multaque sum secutus Scaevolae, in iis illud in quo sibi libertatem censent Graeci datam, ut Graeci inter se disceptent suis legibus. breve autem edictum est propter hanc meam diairesin quod duobus generibus edicendum putavi. quorum unum est provinciale in quo est de rationibus civitatum, de aere alieno, de usura, de syngraphis, in eodem omnia de publicanis; alterum, quod sine edicto satis commode transigi non potest, de hereditatum possessionibus, de bonis possidendis, vendendis, magistris faciendis, quae ex edicto et postulari et fieri solent. Tertium de reliquo iure dicundo agraphon reliqui. dixi me de eo genere mea decreta ad edicta urbana accommodaturum. itaque curo et satis facio adhuc omnibus. Graeci vero exsultant quod peregrinis iudicibus utuntur. 'nugatoribus quidem' inquies. quid refert? tamen se autonomian adeptos putant. vestri enim credo gravis habent Turpionem sutorium et Vettium mancipem. [16] de publicanis quid agam videris quaerere. habeo in deliciis, obsequor, verbis laudo, orno; efficio ne cui molesti sint. To paradoxotaton, usuras eorum quas pactionibus adscripserant servavit etiam Servilius. ego sic. diem statuo satis laxam, quam ante si solverint, dico me centesimas ducturum; si non solverint, ex pactione. itaque et Graeci solvunt tolerabili faenore et publicanis res est gratissima, si illa iam habent pleno modio, verborum honorem, invitationem crebram. quid plura? sunt omnes ita mihi familiares ut se quisque maxime putet. sed tamen meden autois—scis reliqua. [17] de statua Africani (o pragmaton asunkloston! sed me id ipsum delectavit in tuis litteris) ain tu? Scipio hic Metellus proavum suum nescit censorem non fuisse? atqui nihil habuit aliud inscriptum nisi cos ea statua quae ad Opis [per te] posita in excelso est. in illa autem quae est ad polukleous Herculem inscriptum est CONSVL; quam esse eiusdem status, amictus, anulus, imago ipsa declarat. at me hercule ego, cum in turma inauratarum equestrium quas hic Metellus in Capitolio posuit animadvertissem in Serapionis subscriptione Africani imaginem, erratum fabrile putavi, nunc video Metelli. [18] O anistoresian turpem! nam illud de Flavio et fastis, si secus est, commune erratum est et tu belle eporesas et nos publicam prope opinionem secuti sumus, ut multa apud Graecos. quis enim non dixit eupolin ton tes archaias ab Alcibiade navigante in Siciliam deiectum esse in mare? redarguit Eratosthenes; adfert enim quas ille post id tempus fabulas docuerit. num idcirco Duris Samius, homo in historia diligens, quod cum multis erravit, inridetur? quis Zaleucum leges Locris scripsisse non dixit? num igitur iacet Theophrastus si id a Timaeo tuo familiari reprensum est? sed nescire proavum suum censorem non fuisse turpe est, praesertim cum post eum consulem nemo Cornelius illo vivo censor fuerit. [19] quod de Philotimo et de solutione HS XXDC scribis, Philotimum circiter Kal. Ianuarias in Chersonesum audio venisse. at mi ab eo nihil adhuc. reliqua mea Camillus scribit se accepisse. ea quae sint nescio et aveo scire. verum haec posterius et coram fortasse commodius. [20] illud me, mi Attice, in extrema fere parte epistulae commovit; scribis enim sic, ti loipon; deinde me obsecras amantissime ne obliviscar vigilare et ut animadvertam quae fiant. num quid de quo inaudisti? etsi nihil eius modi est . pollou ge kai dei. nec enim me fefellisset nec fallet. sed ista admonitio tua tam accurata nescio quid mihi significare visa est. [21] de M. Octavio iterum iam tibi rescribo te illi probe respondisse; paulo vellem fidentius. nam Caelius libertum ad me misit et litteras accurate scriptas et de pantheris et] a civitatibus. rescripsi alterum me moleste ferre, si ego in tenebris laterem nec audiretur Romae nullum in mea provincia nummum nisi in aes alienum erogari, docuique nec mihi conciliare pecuniam licere nec illi capere monuique eum quem plane diligo ut cum alios accusasset cautius viveret; illud autem alterum alienum esse existimatione mea, Cibyratas imperio meo publice venari. [22] Lepta tua epistula gaudio exsultat; etenim scripta belle est meque apud eum magna in gratia posuit. filiola tua gratum mihi fecit quod tibi diligenter mandavit ut mihi salutem adscriberes, gratum etiam Pilia, sed illa officiosius quod mihi quem iam pridem . . . numquam vidit. igitur tu quoque salutem utrique adscribito. Litterarum datarum dies pr. Kal. Ianuar. suavem habuit recordationem clarissimi iuris iurandi quod ego non eram oblitus. Magnus enim praetextatus illo die fui. habes ad omnia. non, ut postulasti, chrusea chalkeion sed paria paribus respondimus. [23] ecce autem alia pusilla epistula quam non relinquam anantiphoneton. bene me hercule [potuit Lucceius Tusculanum, nisi forte (solet enim) cum suo tibicine[. et velim scire qui sit eius status. Lentulum quidem nostrum <omnia> praeter Tusculanum proscripsisse audio. cupio hos expeditos videre, cupio etiam Sestium, adde sis Caelium; in quibus omnibus est aidesthen men anenasthai, deisan d' hupodechthai de Memmio restituendo ut Curio cogitet te audisse puto. de Egnati Sidicini nomine nec nulla nec magna spe sumus. Pinarium quem mihi commendas diligentissime Deiotarus curat graviter aegrum. respondi etiam minori. [24] tu velim dum ero Laodiceae, id est ad Idus Maias, quam saepissime mecum per litteras colloquare et cum Athenas veneris (iam enim sciemus de rebus urbanis, de provinciis, quae omnia in mensem Martium sunt conlata), utique ad me tabellarios mittas. et heus tu! [genuarios] a Caesare per Herodem talenta Attica L extorsistis? in quo, ut audio, magnum odium Pompei suscepistis. putat enim suos nummos vos comedisse, Caesarem in nemore aedificando diligentiorem fore. haec ego ex P. Vedio, magno nebulone sed Pompei tamen familiari, audivi. hic Vedius mihi obviam venit cum duobus essedis et raeda equis iuncta et lectica et familia magna pro qua, si Curio legem pertulerit, HS centenos pendat necesse est. erat praeterea cynocephalus in essedo nec deerant onagri. numquam vidi hominem nequiorem. sed extremum audi. deversatus est Laodiceae apud Pompeium Vindullum. lbi sua deposuit cum ad me profectus est. moritur interim Vindullus; quae res ad Magnum Pompeium pertinere putabatur. C. Vennonius domum Vindulli venit. Cum omnia obsignaret, in Vedianas res incidit. in his inventae sunt quinque imagunculae matronarum in quibus una sororis amici tui hominis 'bruti' qui hoc utatur et illius 'lepidi' qui haec tam neglegenter ferat. haec te volui paristoresai. sumus enim ambo belle curiosi. [26] Vnum etiam velim cogites. audio Appium propulon Eleusine facere. num inepti fuerimus si nos quoque Academiae fecerimus? 'puto' inquies. ergo id ipsum scribes ad me. equidem valde ipsas Athenas amo. volo esse aliquod monumentum; odi falsas inscriptiones statuarum alienarum. sed ut tibi placebit, faciesque me in quem diem Romana incidant mysteria certiorem et quo modo hiemaris. cura ut valeas. post Leuctricam pugnam die septingentesimo sexagesimo quinto.