Letter 130

Marcus Tullius CiceroTitus Pomponius Atticus|c. -49 AD|Cicero|AI-assisted

You ask if you are going to get a letter from me every day. Every day,
if I can find a messenger. True I am at hand myself. Well, I will stop
writing

mihi a te non esse redditas, quas L. Quinctius, familiaris meus,
cum ferret, ad bustum Basili vulneratus et despoliatus est. Videbis
igitur, num quid fuerit in iis, quod me scire opus sit, et simul hoc
διευκρινήσεις πρόβλημα sane πολιτικόν. Cum sit necesse aut haberi
Caesaris rationem illo exercitum vel per senatum vel per tribunos pl.
obtinente; aut persuaderi Caesari, ut tradat provinciam atque exercitum
et ita consul fiat; aut, si id ei non persuadeatur, haberi comitia sine
illius ratione illo patiente atque obtinente provinciam; aut, si per
tribunos pl. non patiatur et tamen quiescat, rem adduci ad interregnum;
aut, si ob eam causam, quod ratio eius non habeatur, exercitum
adducat, armis cum eo contendere, illum autem initium facere armorum
aut statim nobis minus paratis, aut tum, cum comitiis amicis eius
postulantibus, ut e lege ratio habeatur, impetratum non sit, ire autem
ad arma aut hanc unam ob causam, quod ratio non habeatur, aut addita
causa, si forte tribunus pl. senatum impediens aut populum incitans
notatus aut senatus consulto circumscriptus aut sublatus aut expulsus
sit dicensve se expulsum ad illum confugerit, suscepto autem bello
aut tenenda sit urbs aut ea relicta ille commeatu et reliquis copiis
intercludendus--quod horum malorum, quorum aliquod certe subeundum est,
minimum putes. Dices profecto persuaderi illi, ut tradat exercitum et
ita consul fiat. Est omnino id eius modi, ut, si ille eo descendat,
contra dici nihil possit, idque eum, si non obtinet, ut ratio habeatur
retinentis exercitum, non

when I arrive. I see I have missed one of your letters: my friend L.
Quinctius was wounded and robbed near the tomb of Basilus, while he
was bringing it. So you must see if there was any news in it I ought
to have, and you shall solve me this inevitable problem of politics to
boot. It may be necessary for us to admit Caesar as a candidate while
he keeps his army, be it by the favour of the House or the tribunes. Or
we may have to persuade him to take office on condition of giving up
his province and his troops. Or, if he will not yield to persuasion on
that point, we may refuse to admit him as a candidate at the election,
and he may endure the treatment and keep his province. Or, if he
employs the tribunes to interfere, yet keeps the peace, a political
deadlock may be brought about. Or, if he uses force, because we reject
him as a candidate, we may have to fight and he may begin at once
before we are ready, or when his friends fail to get his candidature
allowed at the elections in accordance with his legal privilege. He may
resort to arms solely on account of his rejection as a candidate, or
for a further reason, if a tribune through using obstructionist tactics
or an appeal to popular feeling incur a censure or a limitation of
power or suspension or expulsion from office, or if some tribune fly to
him with a tale of expulsion. War begun, we must either hold the city
or abandon it and cut him off from food and supplies. Of these evils
some one must be borne: consider which in your opinion is the lightest.
Of course you will say, "Induce him to give up his army and so take
the consulship." True there can be no objection to that, if he will
condescend, and I wonder he does not, if he cannot get his candidature
supported

facere miror. Nobis autem, ut quidam putant, nihil est timendum magis
quam ille consul. "At sic malo," inquies, "quam cum exercitu." Certe;
sed istud ipsum "sic" magnum malum putat aliquis, neque ei remedium est
ullum. "Cedendum est, si id volet." Vide consulem illum iterum, quem
vidisti consulatu priore. "At tum imbecillus plus," inquis, "valuit
quam tota res publica." Quid nunc putas? et eo consule Pompeio certum
est esse in Hispania. O rem miseram! si quidem id ipsum deterrimum
est, quod recusari non potest, et quod ille si faciat, iam iam a bonis
omnibus summam ineat gratiam. Tollamus igitur hoc, quo illum posse
adduci negant; de reliquis quid est deterrimum? Concedere illi, quod,
ut idem dicit, impudentissime postulat. Nam quid impudentius? Tenuisti
provinciam per annos decem, non tibi a senatu, sed a te ipso per vim et
per factionem datos; praeteriit tempus non legis, sed libidinis tuae,
fac tamen legis; ut succedatur, decernitur; impedis et ais: "Habe meam
rationem." Habe tu nostram. Exercitum tu habeas diutius, quam populus
iussit, invito senatu? "Depugnes oportet, nisi concedis." Cum bona
quidem spe, ut ait idem, vel vincendi vel in libertate moriendi. Iam,
si pugnandum est, quo tempore, in casu, quo consilio, in temporibus
situm est. Itaque te in ea quaestione non exerceo; ad ea, quae dixi,
adfer, si quid habes. Equidem dies noctesque torqueor.

while he keeps his army. But for us some think that nothing could be
worse than Caesar in office. You may say, "Better so, than with an
army." Certainly: but Pompey thinks that very "so" fatal, and there is
no remedy for it. "We must submit to Caesar's will." But imagine him
in office again after your experience of his former tenure. You will
reflect that, weak as he was, he was too strong for the constitution.
What about him now? And now, if Caesar is consul, Pompey will remain in
Spain. What a plight! since the worst of all is the very alternative
which we cannot refuse him, and the one which, if he takes it, will of
itself win him the favour of the right party. This course it is said
he will not accept; let us put it out of court. Which is the worst
of the remaining alternatives? To concede his impertinent demand, as
Pompey terms it? Impertinent it is indeed. You have had a province for
ten years, not allotted by the Senate, but by yourself through force
and insubordination. This term, not a legal term, but a term of your
own will and pleasure--or say, this legal term--comes to an end. The
House passes a decree for the appointment of a successor. You object
and cry, "Consider my candidature." Consider our case. Are you to dare
the House and keep your army longer than the nation sanctions? "You
must fight or yield." Then as Pompey says, let us hope for victory,
or death with freedom. If we must fight, the time depends on chance,
the plan of campaign on circumstances. So I do not trouble you on that
point. But make any suggestion you can on my remarks. Day and night I
am tormented.

Latin / Greek Original

'cotidiene' inquis 'a te accipiendae litterae sunt?' si habebo cui dem, cotidie. 'at iam ipse ades.' tum igitur cum venero desinam. unas video mihi a te non esse redditas quas L. Quinctius familiaris meus cum ferret ad bustum Basili vulneratus et despoliatus est. [2] videbis igitur num quid fuerit in iis quod me scire opus sit et simul hoc dieukrineseis problema sane politikon. Cum sit necesse aut haberi Caesaris rationem illo exercitum vel per senatum vel per tribunos pl. obtinente, aut persuaderi Caesari ut tradat provinciam atque exercitum et ita consul fiat, aut, si id ei non persuadeatur, haberi comitia sine illius ratione illo patiente atque obtinente provinciam, aut, si per tribunos pl. non patiatur (et) tamen quiescat, rem adduci ad interregnum, aut, si ob eam causam quod ratio eius non habeatur exercitum adducat, armis cum eo contendere, illum autem initium facere armorum aut statim nobis minus paratis aut tum cum comitiis amicis eius postulantibus ut e lege ratio habeatur impetratum non sit, ire autem ad arma aut hanc unam ob causam quod ratio non habeatur aut addita causa si forte tribunus pl. senatum impediens aut populum incitans notatus aut senatus consulto circumscriptus aut sublatus aut expulsus sit dicensve se expulsum ad illum confugerit, suscepto autem bello aut tenenda sit urbs aut ea relicta ille commeatu et reliquis copiis interdudendus—quod horum malorum quorum aliquod certe subeundum est minimum putes. dices profecto persuaderi illi ut tradat exercitum et ita consul fiat. est omnino id eius modi ut, si ille eo descendat, contra dici nihil possit idque eum, si non obtinet ut ratio habeatur retinentis exercitum, noli facere miror. nobis autem, ut quidam putant, nihil est timendum magis quam ille consul. 'at sic malo' inquies 'quam cum exercitu.' certe; sed istud ipsum 'sic,' scio, magnum malum putat aliquis neque ei remedium est ullum 'cedendum est, si id volet.' vide consulem illum iterum quem vidisti consulatu priore 'at tum imbecillus plus' inquit valuit quam tota res publica.' quid nunc putas? et eo consule Pompeio certum est esse in Hispania. o rem miseram! si quidem id ipsum deterrimum est quod recusari non potest et quod ille si faciat, iam iam (a) bonis omnibus summam ineat gratiam. [4] tollamus igitur hoc quo illum posse adduci negat; de reliquis quid est deterrimum? concedere illi quod, ut idem dicit, impudentissime postulat. nam quid impudentius? tenuisti provinciam per annos decem non tibi a senatu sed a te ipso per vim et per factionem datos; praeteriit tempus non legis sed libidinis tuae, fac tamen legis; ut succedatur decernitur; impedis et ais, 'habe meam rationem.' habe tu nostram. exercitum tu habeas diutius quam populus iussit invito senatu? 'depugnes oportet, nisi concedis.' Cum bona quidem spe, ut ait idem, vel vincendi vel in libertate moriendi. iam si pugnandum est, quo tempore, in casu, quo consilio, in temporibus situm est. itaque te in ea quaestione non exerceo; ad ea quae dixi adfer si quid habes. equidem dies noctesque torqueor.

Related Letters