Letter 156

I am not upset at the circulation of my letter, indeed I myself let many people take a copy. Considering what has happened and is likely to happen, I want my views on peace published. And when I exhorted Caesar of all men to seek peace, I had no readier argument than to say, that peace became a man of his wisdom. If I spoke of his "admirable" wisdom, seeing that I was urging him on to the salvation of our country, I was not afraid of appearing to flatter him: in such a cause I would gladly have cast myself at his feet. When I use the phrase "spare time," that does not mean for the consideration of peace, but for the consideration of myself and my obligations. As to my statement that I have taken no part in the war, though the facts are evidence, I wrote it to give greater weight to my advice and it was for the same reason that I expressed approbation of his case. But this is idle talk now: I only wish it had done some good. Why, I should not object to the recital of my letter at a public meeting, when Pompey himself, writing to Caesar, exhibited for public perusal a letter containing the words "On account of your splendid achievements," (are they more splendid quam Africani? Ita tempus ferebat), si quidem etiam vos duo tales ad quintum miliarium quid nunc ipsum de se recipienti, quid agenti, quid acturo? Quanto autem ferocius ille causae suae confidet, cum vos, cum vestri similes non modo frequentes, sed laeto vultu gratulantes viderit! "Num igitur peccamus?" Minime vos quidem; sed tamen signa conturbantur, quibus voluntas a simulatione distingui posset. Quae vero senatus consulta video? Sed apertius, quam proposueram. Ego Arpini volo esse pridie Kal., deinde circum villulas nostras errare, quas visurum me postea desperavi. Εὐγενῆ tua consilia et tamen pro temporibus non incauta mihi valde probantur. Lepido quidem (nam fere συνδιημερεύομεν, quod gratissimum illi est) numquam placuit ex Italia exire, Tullo multo minus. Crebro enim illius litterae ab aliis ad nos commeant. Sed me illorum sententiae minus movebant; minus multa dederant illi rei publicae pignora. Tua mehercule auctoritas vehementer movet; adfert enim et reliqui temporis recuperandi rationem et praesentis tuendi. Sed, obsecro te, quid hoc miserius quam alterum plausus in foedissima causa quaerere, alterum offensiones in optima? alterum existimari conservatorem inimicorum, alterum desertorem amicorum? Et mehercule, quamvis amemus Gnaeum nostrum, ut et facimus et debemus, tamen hoc, quod talibus viris non subvenit, laudare non possum. Nam, sive than Pompey's own, or those of Africanus? Circumstances made him say so.) and when two men like you and S. Peducaeus are going to meet him at the fifth milestone,--and at this moment to what course does he pledge himself, what is he doing, what is he going to do? Surely his belief in his rights will grow more vehement, when he sees you and men like you not only in crowds, but with joy upon your faces. "What harm in that," you ask? Not a bit, as far as you are concerned: but still the outward signs of the distinction between genuine feeling and pretence are all upset. I foresee some strange decrees of the Senate. But my letter has been more frank than I intended. I hope to be at Arpinum on the 28th, and then to visit my country estates, I fear for the last time. Your policy, gentlemanly, but not without a touch of caution suited to the times, has my sincere approval. Lepidus, who has the pleasure of my company almost every day, never liked the plan of quitting Italy: Tullus detested it: for letters from him often reach me from other hands. However their views influence me little: they have given fewer pledges to the state than I: but I am strongly swayed by the weight of your opinion, which proposes a plan for betterment in the future and security in the present. Is there a more wretched spectacle than that of Caesar earning praise in the most disgusting cause, and of Pompey earning blame in the most excellent: of Caesar being regarded as the saviour of his enemies, and Pompey as a traitor to his friends? Assuredly though I love Pompey, from inclination and duty, still I cannot praise his failure to succour such men. If it was fear, timuit, quid ignavius? sive, ut quidam putant, meliorem suam causam illorum caede fore putavit, quid iniustius? Sed haec omittamus; augemus enim dolorem retractando. VI Kal. vesperi Balbus minor ad me venit occulta via currens ad Lentulum consulem missu Caesaris cum litteris, cum mandatis, cum promissione provinciae, Romam ut redeat. Cui persuaderi posse non arbitror, nisi erit conventus. Idem aiebat nihil malle Caesarem, quam ut Pompeium adsequeretur (id credo) et rediret in gratiam. Id non credo et metuo, ne omnis haec clementia ad Cinneam illam crudelitatem colligatur. Balbus quidem maior ad me scribit nihil malle Caesarem quam principe Pompeio sine metu vivere. Tu, puto, haec credis. Sed, cum haec scribebam V Kalend., Pompeius iam Brundisium venisse poterat; expeditus enim antecesserat legiones XI K. Luceria. Sed hoc τέρας horribili vigilantia, celeritate, diligentia est. Plane, quid futurum sit, nescio. Cinneam _Tyrrell and Purser_: unam _MSS._: Sullanam _Orelli_.

epistulam meam quod pervulgatam scribis esse non fero moleste, quin etiam ipse multis dedi describendam. ea enim et acciderunt iam et impendent, ut testatum esse velim de pace quid senserim. Cum autem ad eam hortarer eum praesertim hominem, non videbar ullo modo facilius moturus quam si id quod eum hortarer convenire eius sapientiae dicerem. eam si admirabilem dixi quom eum ad salutem patriae hortabar, non sum veritus ne viderer adsentari quoi tali in re libenter me ad pedes abiecissem. qua autem est 'aliquid impertias temporis,' non est de pace sed de me ipso et de meo officio ut aliquid cogitet. nam quod testificor me expertem belli fuisse, etsi id re perspectum est, tamen eo scripsi quo in suadendo plus auctoritatis haberem; eodemque pertinet quod causam eius probo. [2] sed quid haec nunc? Vtinam aliquid profectum esset! ne ego istas litteras in contione recitari velim, si quidem ille ipse ad eundem scribens in publico proposuit epistulam illam in qua est 'pro tuis rebus gestis amplissimis' (amplioribusne quam suis, quam Africani? ita tempus ferebat), si quidem etiam vos duo tales ad quintum miliarium quid nunc ipsum de se recipienti, quid agenti, quid acturo? quanto autem ferocius ille causae suae confidet, cum vos, cum vestri similis non modo frequentis sed laeto vultu gratulantis viderit! num igitur peccamus?' minime vos quidem; sed tamen signa conturbantur quibus voluntas a simulatione distingui posset. quae vero senatus consulta 'o video? sed apertius quam proposueram. [3] ego Arpini volo esse pridie Kal., deinde circum villulas nostras errare quas visurum me postea desperavi. Eugene tua consilia et tamen pro temporibus non incauta mihi valde probantur. Lepido quidem (nam fere sundiemereuomen, quod gratissimum illi est) numquam placuit ex Italia exire, Tullo multo minus. crebro enim illius litterae ab aliis ad nos commeant. sed me illorum sententiae minus movebant; minus multa dederant illi rei publicae pignora. tua me hercule auctoritas vehementer movet; adfert enim et reliqui temporis reciperandi rationem et praesentis tuendi. sed obsecro te, quid hoc miserius quam alterum plausus in foedissima causa quaerere, alterum offensiones in optima? alterum existimari conservatorem inimicorum, alterum desertorem amicorum? et me hercule quamvis amemus Gnaeum nostrum, ut et facimus et debemus, tamen hoc quod talibus viris non subvenit laudare non possum. nam sive timuit, quid ignavius? sive, ut quidam putant, meliorem suam causam illorum caede fore putavit, quid iniustius? sed haec omittamus; augemus enim dolorem retractando. [4] vi Kal. vesperi Balbus minor ad me venit occulta via currens ad Lentulum consulem missu Caesaris cum litteris, cum mandatis, cum promissione provinciae, Romam ut redeat. quoi persuaderi posse non arbitror, nisi erit conventus. idem aiebat nihil malle Caesarem quam ut Pompeium adsequeretur (id credo) et rediret in gratiam. id non credo et metuo ne omnis haec clementia ad Cinneam illam crudelitatem conligatur. Balbus quidem maior ad me scribit nihil malle Caesarem quam principe Pompeio sine metu vivere. tu, puto, haec credis. sed cum haec scribebam v Kalend., Pompeius iam Brundisium venisse poterat; expeditus enim antecesserat legiones xi (K.) Luceria. sed hoc teras horribili vigilantia, celeritate, diligentia est. plane quid futurum sit nescio.