Letter 170

I wrote you a letter dated the 12th of March, but on that day the man to whom I meant to give it did not set out. However, on that very day there arrived that "sprinter," as Salvius called him, bringing your very full epistle which has put just a drop of life into me, for recovered I cannot profess to be. Clearly you have done the one thing needful. Believe me I am not acting now with a view to a lucky issue; for I see that we can never enjoy a Republic while these two men live, or this one alone. So I Ita neque de otio nostro spero iam nec ullam acerbitatem recuso. Unum illud extimescebam, ne quid turpiter facerem, vel dicam iam ne fecissem. Sic ergo habeto, salutares te mihi litteras misisse neque solum has longiores, quibus nihil potest esse explicatius, nihil perfectius, sed etiam illas breviores, in quibus hoc mihi iucundissimum fuit, consilium factumque nostrum a Sexto probari, pergratumque mihi tu ... fecisti; a quo et diligi me et, quid rectum sit, intellegi scio. Longior vero tua epistula non me solum, sed meos omnes aegritudine levavit. Itaque utar tuo consilio et ero in Formiano, ne aut ad urbem ἀπάντησις mea animadvertatur, aut, si nec hic nec illic eum videro, devitatum se a me putet. Quod autem suades, ut ab eo petam, ut mihi concedat, ut idem tribuam Pompeio, quod ipsi tribuerim, id me iam pridem agere intelleges ex litteris Balbi et Oppi, quarum exempla tibi misi. Misi etiam Caesaris ad eos sana mente scriptas quo modo in tanta insania. Sin mihi Caesar hoc non concedat, video tibi placere illud, me πολίτευμα de pace suscipere; in quo non extimesco periculum (cum enim tot impendeant, cur non honestissimo depecisci velim?), sed vereor, ne Pompeio quid oneris imponam, μή μοι γοργείην κεφαλὴν δεινοῖο πελώρου intorqueat. Mirandum enim in modum Gnaeus noster Sullani regni similitudinem concupivit. Εἰδώς σοι λέγω. Nihil ille umquam minus obscure tulit. _After_ tu _there is probably a lacuna which should be filled by some such words as those suggested by Lehmann_: fecisti, quod me de iudicio eius certiorem. have no hope of ease for myself and I do not refuse to contemplate as possible any bitterness. The one thing I dread is doing, or, perhaps I should say, having done, anything disgraceful. So please consider that your letter was good for me, and not only the longer, most explicit and perfect epistle, but also the shorter, in which the most delightful thing was to find that my policy and action is approved by Sextus. You have done me a great kindness.... Of his affection and sense of honour I am sure. But that longer letter of yours has relieved not only me but all my friends from our sorry state: so I will follow your advice and remain in the villa at Formiae, that my meeting with Caesar outside the city may not excite comment, or, if I do not meet him either here or there, I may not lead him to think I have shunned him. As for your advice to ask him to allow me to pay Pompey the same homage as I did to him, you will understand I have been doing that long since, when you see the copies I forward of letters of Balbus and Oppius. I send also a letter addressed by Caesar to them, which is sane enough considering these mad times. But, if Caesar should refuse my request, I see that you think I should undertake to be a peace-maker. In that rôle I do not fear danger--for, with so many dangers overhanging, why should I not compound by taking the most respectable--but I fear lest I may embarrass Pompey, and he fix on me "the Gorgon gaze of his dread eye." It is wonderful to see how Pompey desires to imitate Sulla's reign. I know what I am saying. He has made no secret of it. Then why Adopting Lehmann's suggestion "in telling me of his opinion." "Cum hocne igitur," inquies, "esse vis?" Beneficium sequor, mihi crede, non causam, [ut in Milone, ut in.... Sed hactenus]. "Causa igitur non bona est?" Immo optima, sed agetur, memento, foedissime. Primum consilium est suffocare urbem et Italiam fame, deinde agros vastare, urere, pecuniis locupletum non abstinere. Sed, cum eadem metuam ab hac parte, si illim beneficium non sit, rectius putem quidvis domi perpeti. Sed ita meruisse illum de me puto, ut ἀχαριστίας crimen subire non audeam, quamquam a te eius quoque rei iusta defensio est explicata. _The words in brackets are probably a gloss which has crept into the text._ De triumpho tibi adsentior, quem quidem totum facile et lubenter abiecero. Egregie probo fore ut, dum agamus, ὁ πλόος ὡραῖος obrepat. "Si modo," inquis, "satis ille erit firmus." Est firmior etiam, quam putabamus. De isto licet bene speres. Promitto tibi, si valebit, tegulam illum in Italia nullam relicturum. "Tene igitur socio?" Contra mehercule meum iudicium et contra omnium antiquorum auctoritatem, nec tam ut illa adiuvem, quam ut haec ne videam, cupio discedere. Noli enim putare tolerabiles horum insanias nec unius modi fore. Etsi quid te horum fugit, legibus, iudicibus, iudiciis senatu sublato libidines, audacias, sumptus, egestates tot egentissimorum hominum nec privatas posse res nec rem publicam sustinere? Abeamus igitur inde qualibet navigatione; etsi id quidem, ut tibi videbitur, do I wish to be associated with such a man? Believe me I follow gratitude, not a cause [and I did in the case of Milo and in.... But enough of this.] "Then the cause is not good?" Yes, the best in the world; but remember it will be handled in the most disgraceful way. The first plan is to throttle Rome and Italy and starve them, then to lay waste and burn the country, and not to keep hands off the riches of the wealthy. But, since I have the same fears on Caesar's side too, if it were not for favours on the other side, I should think it better to stay in Rome and suffer what comes. But so bounden do I consider myself to Pompey that I cannot endure to risk the charge of ingratitude. But you have said all that can be said for that course too. About my triumph I agree with you. I can throw it away willingly and with ease. I am delighted with your remark that it may be, while I am considering, "the chance to sail" may arise. "Yes," you say, "if only Pompey is firm enough." He is more firm than I imagined. In him you may be confident. I promise you, if he succeeds, he will not leave a tile in Italy. "Will you help him, then?" By heaven, against my own judgement and against all the lessons of the past I desire to depart, not so much that I may help Pompey, as that I may not see what is being done here. For please do not think that the madness of these parties will be endurable or of one kind. However, it is obvious to you that when laws, juries, courts and Senate are abolished, neither private nor public resources will be able to bear up against the lusts, daring, extravagance and necessity of so many needy men. So let me depart on any kind of voyage: be it whatever you will, only let me depart. sed certe abeamus. Sciemus enim, id quod exspectas, quid Brundisi actum sit. Bonis viris quod ais probari, quae adhuc fecerimus, scirique ab iis nos non profectos, valde gaudeo, si est nunc ullus gaudendi locus. De Lentulo investigabo diligentius. Id mandavi Philotimo, homini forti ac nimium optimati. Extremum est, ut tibi argumentum ad scribendum fortasse iam desit. Nec enim alia de re nunc ulla scribi potest, et de hac quid iam amplius inveniri potest? Sed, quoniam et ingenium suppeditat (dico mehercule, ut sentio) et amor, quo et meum ingenium incitatur, perge, ut facis, et scribe, quantum potes. In Epirum quod me non invitas, comitem non molestum, subirascor. Sed vale. Nam, ut tibi ambulandum, ungendum, sic mihi dormiendum. Etenim litterae tuae mihi somnum attulerunt.

[1] nos adhuc Brundisio nihil. Roma scripsit Balbus putare iam Lentulum consulem tramisisse nec eum a minore Balbo conventum, quod is hoc iam Canusi audisset; inde ad se eum scripsisse; cohortesque sex quae Albae fuissent ad Curium via Minucia transisse; id Caesarem ad se scripsisse et brevi tempore eum ad urbem futurum. ergo utar tuo consilio neque me Arpinum hoc tempore abdam, etsi, Ciceroni meo togam puram quom dare Arpini vellem, hanc eram ipsam excusationem relicturus ad Caesarem. sed fortasse in eo ipso offendetur, cur non Romae potius. ac tamen si est conveniendus, hic potissimum. tum reliqua videbimus, id est et quo et qua et quando. [2] Domitius , ut audio, in Cosano est et quidem, ut aiunt, paratus ad navigandum, si in Hispaniam, non probo, si ad Gnaeum, laudo; quovis potius certe quam ut Curtium videat quem ego patronus aspicere non possum. quid alios? sed, opinor, quiescamus, ne nostram culpam coarguamus qui, dum urbem, id est patriam, amamus dumque rem conventuram putamus, ita nos gessimus ut plane interclusi captique simus. [3] scripta iam epistula Capua litterae sunt adlatae hoc a exemplo: 'Pompeius mare transiit cum omnibus militibus quos secum habuit. hic numerus est hominum milia triginta et consules duo et tribuni pl. et senatores qui fuerunt cum eo omnes cum uxoribus et liberis. conscendisse dicitur a. d. iiii Nonas Martias. ex ea die fuere septemtriones venti. Navis quibus usus non est omnis aut praecidisse aut incendisse dicunt.' de hac re litterae L. Metello tribuno pl. Capuam adlatae sunt a Clodia socru quae ipsa transiit. [4] ante sollicitus eram et angebar, sicut res scilicet ipsa cogebat, quom consilio explicare nihil possem; nunc autem postquam Pompeius et consules ex Italia exierunt, non angor sed ardeo dolore, oude moi etor empedon, all' alaluktemai. non sum, inquam, mihi crede, mentis compos; tantum mihi dedecoris admisisse videor. mene non primum cum Pompeio qualicumque consilio usus (est), deinde cum bonis esse quamvis causa temere instituta? praesertim cum ii ipsi quorum ego causa timidius me fortunae committebam, uxor, filia, Cicerones pueri me illud sequi mallent, hoc turpe et me indignum putarent. nam Quintus quidem frater quicquid mihi placeret id rectum se putare aiebat, id animo aequissimo sequebatur. [5] tuas nunc epistulas a primo lego. hae me paulum recreant. primae monent et rogant ne me proiciam, proximae gaudere te ostendunt me remansisse. eas cum lego, minus mihi turpis videor, sed tam diu dum lego. deinde emergit rursum dolor et aischrou phantasia. quam ob rem obsecro te, mi Tite, eripe mihi hunc dolorem aut minue saltem aut consolatione aut consilio aut quacumque re potes. quid tu autem possis? aut quid homo quisquam? vix iam deus. [6] equidem illud molior quod tu mones sperasque fieri posse, ut mihi Caesar concedat ut absim cum aliquid in senatu contra Gnaeum agatur. sed timeo ne non impetrem. venit ab eo Furnius. Vt quidem scias quos sequamur, Q. Titini filium cum Caesare esse nuntiat, sed illum maiores mihi gratias agere quam vellem. quid autem me roget paucis ille quidem verbis sed en dunamei, cognosce ex ipsius epistula. me miserum quod tu non valuisti! una fuissemus; consilium certe non defuisset; 'sun te du' erchomeno'--. [7] sed acta ne agamus, reliqua paremus. me adhuc haec duo fefellerunt, initio spes compositionis, qua facta volebam uti populari vita, sollicitudine senectutem nostram liberare; deinde bellum crudele et exitiosum suscipi a Pompeio intellegebam. melioris medius fidius civis et viri putabam quovis supplicio adfici quam illi crudelitati non solum praeesse verum etiam interesse. videtur vel mori satius fuisse quam esse cum his. ad haec igitur cogita, mi Attice, vel potius excogita. quemvis eventum fortius feram quam hunc dolorem.