Letter 371

From Pompeii I came by sea to enjoy our friend Lucullus' hospitality on the 10th about nine o'clock in the morning. As I disembarked, I received your letter, which your messenger says was taken to Cumae, dated the 7th. I left Lucullus and reached Puteoli about the same hour the next day. There I received two letters, dated one the 7th the other alteram VII Idus Lanuvio datas. Audi igitur ad omnes. Primum, quae de re mea gesta et in solutione et in Albiano negotio, grata. De tuo autem Buthroto, cum in Pompeiano essem, Misenum venit Antonius. Inde ante discessit, quam illum venisse audissem in Samnium. A quo vide quid speres. Romae igitur de Buthroto. L. Antoni horribilis contio, Dolabellae praeclara. Iam vel sibi habeat nummos, modo numeret Idibus. Tertullae nollem abortum. Tam enim Cassii sunt iam quam Bruti serendi. De regina velim atque etiam de Caesare filio. Persolvi primae epistulae, venio ad secundam. De Quintis, Buthroto, cum venero, ut scribis. Quod Ciceroni suppeditas, gratum. Quod errare me putas, qui rem publicam putem pendere e Bruto, sic se res habet. Aut nulla erit aut ab isto istisve servabitur. Quod me hortaris, ut scriptam contionem mittam, accipe a me, mi Attice, καθολικὸν θεώρημα earum rerum, in quibus satis exercitati sumus. Nemo umquam neque poëta neque orator fuit, qui quemquam meliorem quam se arbitraretur. Hoc etiam malis contingit, quid tu Bruto putas et ingenioso et erudito? De quo etiam experti sumus nuper in edicto. Scripseram rogatu tuo. Meum mihi placebat, illi suum. Quin etiam, cum ipsius precibus paene adductus the 9th, from Lanuvium. So listen to my answer to them all. First, my thanks for what you have done in my affairs both in payment and in the business with Albius. Then with regard to your Buthrotum, when I was at Pompeii, Antony came to Misenum: but he was gone again to Samnium, before I heard he had come. See that you do not build much hope on him. So I must see to Buthrotum at Rome. L. Antonius' speech is horrible, Dolabella's splendid. Let him keep his money now, provided he pays on the Ides. I am sorry about Tertulla's miscarriage. For we want a crop of Cassii as much as one of Bruti. I hope it is true about Cleopatra and about Caesar's son too. I have finished your first letter, now I come to your second. The Quinti and Buthrotum we will leave till I come to Rome, as you say. Thanks for supplying my son's needs. You think I am wrong in thinking the republic hangs on Brutus: but it is a fact. There will be none, or he and his party will save it. You exhort me to send a written speech. You may take it from me, my dear Atticus, as a general axiom with regard to those matters, in which I have sufficient experience, that no one, whether poet or orator, ever thought anyone better than himself. This is so even in the case of bad ones: and what do you think it will be in the case of Brutus, who has talent and learning? Besides I have had experience of him lately over the edict. I had written one at your request. I liked mine, he liked his. Nay more, when I was induced by his entreaties to dedicate to him my book scripsissem ad eum "de optimo genere dicendi," non modo mihi, sed etiam tibi scripsit sibi illud, quod mihi placeret, non probari. Quare sine, quaeso, sibi quemque scribere. "Suam quoique sponsam, mihi meam; suum quoique amorem, mihi meum." Non scite. Hoc enim Atilius, poëta durissimus. Atque utinam liceat isti contionari! Cui si esse in urbe tuto licebit, vicimus. Ducem enim novi belli civilis aut nemo sequetur, aut ii sequentur, qui facile vincantur. Venio ad tertiam. Gratas fuisse meas litteras Bruto et Cassio gaudeo. Itaque iis rescripsi. Quod Hirtium per me meliorem fieri volunt, do equidem operam, et ille optime loquitur, sed vivit habitatque cum Balbo, qui item bene loquitur. Quid credas, videris. Dolabellam valde placere tibi video; mihi quidem egregie. Cum Pansa vixi in Pompeiano. Is plane mihi probabat se bene sentire et cupere pacem. Causam armorum quaeri plane video. Edictum Bruti et Cassi probo. Quod vis, ut suscipiam cogitationem, quidnam istis agendum putem, consilia temporum sunt; quae in horas commutari vides. Dolabellae et prima illa actio et haec contra Antonium contio mihi profecisse permultum videtur. Prorsus ibat res; nunc autem videmur habituri ducem; quod unum municipia bonique desiderant. Epicuri mentionem facis et audes dicere μὴ πολιτεύεσθαι. Non te Bruti "on the best oratorical style," he wrote not only to me but to you also, that what I found pleasing, he did not approve. So, pray, let every man do his writing for himself. "To each his own wife; mine for me. To each his own love; mine for me." It is not neatly put, for it is by Atilius, the most wooden of poets. I only hope Brutus may be able to deliver a speech. If he can enter the city in safety, we have won. For, as the leader in a new civil war, no one will follow him, or at least only those who can easily be conquered. I come to your third letter. I am glad Brutus and Cassius were pleased with my letter: so I have sent an answer. They want me to turn Hirtius into a better citizen. I am doing my best, and his promises are fair enough, but he spends all his days and nights with Balbus, whose promises are fair enough too. How much of them you can believe, you must see for yourself. I observe you are very well satisfied with Dolabella, and I am more than satisfied. I saw a lot of Pansa at Pompeii: and he quite convinced me that he was well inclined and desirous of peace. I can see quite clearly that a pretext for war is being sought. The edict of Brutus and Cassius I approve. You want me to consider what I think they ought to do. One has to form one's plans according to circumstances; and, as you see, they are changing every hour. I think Dolabella's first move and this speech of his against Antony have both done a lot of good. Things are certainly advancing: and now we seem to be going to have a leader, which is the very thing the country towns and the well affected want. You mention Epicurus and dare to say "take no part in politics." Are you not nostri vulticulus ab ista oratione deterret? Quintus filius, ut scribis, Antoni est dextella. Per eum igitur, quod volemus, facile auferemus. Exspecto, si, ut putas, L. Antonius produxit Octavium, qualis contio fuerit. Haec scripsi raptim. Statim enim Cassi tabellarius. Eram continuo Piliam salutaturus, deinde ad epulas Vestori navicula. Atticae plurimam salutem.

etsi contentus eram, mi Dolabella, tua gloria satisque ex ea magnam laetitiam voluptatemque capiebam, tamen non possum non confiteri cumulari me maximo gaudio quod vulgo hominum opinio socium me ascribat tuis laudibus. neminem conveni (convenio autem cotidie plurimos. sunt enim permulti optimi viri qui valetudinis causa in haec loca veniant; praeterea ex municipiis frequentes necessarii mei) quin omnes; cum te summis laudibus ad caelum extulerunt, mihi continuo maximas gratias agant. negant enim se dubitare quin tu meis praeceptis et consiliis obtemperans praestantissimum te civem et singularem consulem praebeas. [2] quibus ego quamquam verissime possum respondere te quae facias tuo iudicio et tua sponte facere nec cuiusquam egere consilio, tamen neque plane adsentior, ne imminuam tuam laudem si omnis a meis consiliis profecta videatur, neque valde nego. sum enim avidior etiam quam satis est gloriae. et tamen non alienum est dignitate tua, quod ipsi Agamemnoni regum regi fuit honestum, habere aliquem in consiliis capiendis Nestorem, mihi vero gloriosum te iuvenem consulem florere laudibus quasi alumnum disciplinae meae. [3] L. quidem Caesar, cum ad eum aegrotum Neapolim venissem, quamquam erat oppressus totius corporis doloribus, tamen ante quam me plane salutavit, 'O mi Cicero' inquit 'gratulor tibi cum tantum vales apud Dolabellam quantum si ego apud sororis filium valerem, iam salvi esse possemus. Dolabellae vero tuo et gratulor et gratias ago, quem quidem post te consulem solum possumus vere consulem dicere.' deinde multa de facto ac de re gesta tua; nihil magnificentius, nihil praeclarius actum umquam, nihil rei publicae salutarius. atque haec una vox omnium est. [4] A te autem peto ut me hanc quasi falsam hereditatem alienae gloriae sinas cernere meque aliqua ex parte in societatem tuarum laudum venire patiare. quamquam, mi Dolabella (haec enim iocatus sum), libentius omnis meas, si modo sunt aliquae meae laudes ad te transfuderim quam aliquam partem exhauserim ex tuis. nam cum te semper tantum dilexerim quantum tu intellegere potuisti, tum his tuis factis sic incensus sum ut nihil umquam in amore fuerit ardentius. nihil est enim, mihi crede, virtute formosius, nihil pulchrius, nihil amabilius. [5] semper amavi, ut scis, M. Brutum propter eius summum ingenium, suavissimos mores, singularem probitatem atque constantiam; tamen Idibus Martiis tantum accessit ad amorem ut mirarer locum fuisse augendi in eo quod mihi iam pridem cumulatum etiam videbatur. quis erat qui putaret ad eum amorem quem erga te habebam posse aliquid accedere? tantum accessit ut mihi nunc denique amare videar, antea dilexisse. [6] qua re quid est quod ego te horter ut dignitati et gloriae servias? proponam tibi claros viros, quod facere solent qui hortantur? neminem habeo clariorem quam te ipsum. te imitere oportet, tecum ipse certes. [7] ne licet quidem tibi iam tantis rebus gestis non tui similem esse. quod cum ita sit, hortatio non est necessaria, gratulatione magis utendum est. contigit enim tibi, quod haud scio an nemini, ut summa severitas animadversionis non modo non invidiosa sed etiam popularis esset et cum bonis omnibus tum infimo cuique gratissima. hoc si tibi fortuna quadam contigisset, gratularer felicitati tuae, sed contigit magnitudine quom animi tum etiam ingeni atque consili. legi enim contionem tuam. nihil illa sapientius. ita pedetemptim et gradatim tum accessus a te ad causam facti, tum recessus, ut res ipsa maturitatem tibi animadvertendi omnium concessu daret. [8] liberasti igitur et urbem periculo et civitatem metu neque solum ad tempus maximam utilitatem attulisti sed etiam ad exemplum. quo facto intellegere debes in te positam esse rem publicam tibique non modo tuendos sed etiam ornandos illos viros a quibus initium libertatis profectum est. sed his de rebus coram plura prope diem, ut spero. tu quoniam rem publicam nosque conservas, fac ut diligentissime te ipsum, mi Dolabella, custodias.