Letter 74

Marcus Tullius CiceroTitus Pomponius Atticus|c. -56 AD|Cicero|AI-assisted

If I am a less regular correspondent than others, please do not lay it
to my carelessness or to my business either; for, though I am
extraordinarily

summa est, tamen nulla esse potest tanta, ut interrumpat iter amoris
nostri et officii mei. Nam, ut veni Romam, iterum nunc sum certior
factus esse cui darem litteras; itaque has alteras dedi.

Prioribus tibi declaravi, adventus noster qualis fuisset, et quis esset
status, atque omnes res nostrae quem ad modum essent,

“Ut in secundis fluxae, ut in advorsis bonae.”

Post illas datas litteras secuta est summa contentio de domo. Diximus
apud pontifices pr. Kal. Octobres. Acta res est accurate a nobis, et, si
umquam in dicendo fuimus aliquid, aut etiam si numquam alias fuimus, tum
profecto doloris magnitudo vim quandam nobis dicendi dedit. Itaque
oratio iuventuti nostrae deberi non potest; quam tibi, etiamsi non
desideras, tamen mittam cito. Cum pontifices decressent ita, SI NEQVE
POPVLI IVSSV NEQVE PLEBIS SCITV IS, QVI SE DEDICASSE DICERET, NOMINATIM
EI REI PRAEFECTVS ESSET NEQVE POPVLI IVSSV AVT PLEBIS SCITU ID FACERE
IVSSVS ESSET, VIDERI POSSE SINE RELIGIONE EAM PARTEM AREAE MIHI
RESTITVI, mihi facta statim est gratulatio; nemo enim dubitabat, quin
domus nobis esset adiudicata: cum subito ille in contionem escendit,
quam Appius ei dedit. Nuntiat iam populo pontifices secundum se
decrevisse, me autem vi conari in possessionem venire; hortatur, ut se
et Appium sequantur et suam Libertatem vi defendant. Hic cum etiam illi
infirmi partim admirarentur, partim irriderent hominis amentiam, ego
statueram illuc non accedere, nisi

busy, no press of work could be sufficient to break the course of our
affection or of my duty to you. Since I have come to Rome, this is the
second time that I have heard of a messenger, and so this is the second
letter I send.

In my former I described the sort of return I had, my position and the
state of all my affairs:

“For happy though but ill, for ill not worst.”

After I sent that letter, there followed a great fight about my house. I
delivered a speech before the pontifices on the 29th of September.
I bestowed great pains on the matter, and, if ever I had any oratorical
ability, or even if I never had before, on that occasion at any rate, my
great indignation lent some vigour to my style. So its publication is a
debt which I must not leave unpaid to the rising generation: and to you
I will send it very soon, whether you want it or not. The pontifices
decreed that “if the party alleging that he had dedicated had not been
appointed by name either by order of the people or vote of the plebs,
and if he had not been commanded to do so, either by order of the people
or by vote of the plebs then it appeared that that part of the site
might be restored to me without sacrilege,” I was congratulated at once,
everybody thinking that the house had been adjudged to me. But all of a
sudden up gets a man to speak, at Appius’ invitation, and announces that
the pontifices have decided in his favour and I am trying to take
possession by force: he exhorts them to follow him and Appius and defend
their shrine of Liberty. Thereupon, though even those pliable persons
were partly lost in wonder and partly laughing at the man’s folly, I
determined

cum consules ex senatus consulto porticum Catuli restituendam locassent.
Kal. Octobr. habetur senatus frequens. Adhibentur omnes pontifices, qui
erant senatores. A quibus Marcellinus, qui erat cupidissimus mei,
sententiam primus rogatus quaesivit, quid essent in decernendo secuti.
Tum M. Lucullus de omnium collegarum sententia respondit religionis
iudices pontifices fuisse, legis esse senatum; se et collegas suos de
religione statuisse, in senatu de lege statuturos cum senatu. Itaque suo
quisque horum loco sententiam rogatus multa secundum causam nostram
disputavit. Cum ad Clodium ventum est, cupiit diem consumere, neque ei
finis est factus, sed tamen, cum horas tres fere dixisset, odio et
strepitu senatus coactus est aliquando perorare. Cum fieret senatus
consultum in sententiam Marcellini omnibus praeter unum adsentientibus,
Serranus intercessit. De intercessione statim ambo consules referre
coeperunt. Cum sententiae gravissimae dicerentur, senatui placere mihi
domum restitui, porticum Catuli locari, auctoritatem ordinis ab omnibus
magistratibus defendi, si quae vis esset facta, senatum existimaturum
eius opera factum esse, qui senatus consulto intercessisset, Serranus
pertimuit, et Cornicinus ad suam veterem fabulam rediit; abiecta toga se
ad generi pedes abiecit. Ille noctem sibi postulavit. Non concedebant,
reminiscebantur enim Kal. Ianuar. Vix

not to go near the place until the consuls by decree of the Senate had
given out the contract for restoring the porch of Catulus. On the first
of October there was a full meeting of the Senate. All the pontifices
who were senators were summoned: and Marcellinus, a strong partisan of
mine, being called upon first for his opinion, asked them what was the
purport of their decree. Then M. Lucullus speaking for all his
colleagues answered, that the pontifices had to decide points of
religion and the Senate points of law: he and his colleagues had settled
the religious point and now in the Senate they would join the other
senators in settling the legal point. Accordingly as each of them was
called upon in his turn, he delivered a long speech in my favour. When
it came to Clodius, he wanted to waste the whole day and spoke on
endlessly, but at last, after speaking for nearly three hours, he was
forced by the indignant outcry of the Senate to wind up his speech. A
decree was passed in accordance with Marcellinus’ proposal with only one
dissentient voice: and then Serranus put his veto on it. Both consuls at
once referred the veto to the Senate, and many resolute speeches were
delivered: “that the Senate approved of the restitution of my house,”
“that a contract should be drawn up for the portico of Catulus,” “that
the Senate’s resolution should be supported by all the magistrates,”
“that if any violence occurred, the Senate would hold him responsible
who had vetoed its decree.” Serranus showed the white feather and
Cornicinus played the same old farce: he threw off his toga and flung
himself at his son-in-law’s feet. Serranus demanded a night to think it
over. They would not grant it, remembering the first of January. At last
with my

tamen tibi de mea voluntate concessum est. Postridie senatus consultum
factum est id, quod ad te misi. Deinde consules porticum Catuli
restituendam locarunt; illam porticum redemptores statim sunt demoliti
libentissimis omnibus. Nobis superficiem aedium consules de consilii
sententia aestimarunt sestertio viciens, cetera valde inliberaliter,
Tusculanam villam quingentis milibus, Formianum HS ducentis quinquaginta
milibus. Quae aestimatio non modo vehementer ab optimo quoque, sed etiam
a plebe reprenditur. Dices: ‘Quid igitur causae fuit?’ Dicunt illi
quidem pudorem meum, quod neque negarim neque vehementius postularim;
sed non est id: nam hoc quidem etiam profuisset. Verum iidem, mi T.
Pomponi, iidem, inquam, illi, quos ne tu quidem ignoras, qui mihi pinnas
inciderant, nolunt easdem renasci. Sed, ut spero, iam renascuntur. Tu
modo ad nos veni; quod vereor ne tardius interventu Varronis tui
nostrique facias.

Quoniam, acta quae sint, habes, de reliqua nostra cogitatione cognosce.
Ego me a Pompeio legari ita sum passus, ut nulla re impedirer. Quod nisi
vellem mihi esset integrum, ut, si comitia censorum proximi consules
haberent, petere possem, votivam legationem sumpsissem prope omnium
fanorum, lucorum; sic enim nostrae rationes utilitatis meae postulabant.
Sed volui meam potestatem esse vel petendi vel ineunte

consent the concession was unwillingly made. On the next day the decree
which I send was passed. Then the consuls gave out the contract for the
restoration of the portico of Catulus; and the contractors immediately
pulled down that portico of his to everybody’s satisfaction. The consuls
valued my house at nearly £18,000 at their assessor’s advice: and
the other things very stingily—my Tusculan villa at £4,400 and my
Formian at £2,200. This estimate was violently decried not only by
all the conservative party, but by the people too. If you ask me the
reason, they say it was my bashfulness, as I did not refuse or make
pressing demands. But that is not the reason; for that in itself would
have counted for me. But the fact is, my dear Pomponius, those very same
men—you know quite well who I mean—who cut my wings, do not wish them to
grow again. But I hope they are growing. Do you only come to me. But I
fear you may be delayed by the visit of your and my friend Varro.

There you have all that has happened. Now you shall dip into my
thoughts. I have let myself be appointed legate to Pompey with a
reservation that it should not hamper me at all. If I did not want to
have a free hand to stand for the censorship, if the next consuls hold a
censorial election, I would have taken a votive commission to
nearly any shrines or groves. For that was what suited my idea of my
interests best. But I wanted to be free either to stand for election or
to quit the city at the beginning of summer and meanwhile I thought it
good policy

aestate exeundi et interea me esse in oculis civium de me optime
meritorum non alienum putavi.

Ac forensium quidem rerum haec nostra consilia sunt, domesticarum autem
valde impedita. Domus aedificatur, scis, quo sumptu, qua molestia;
reficitur Formianum, quod ego nec relinquere possum nec videre;
Tusculanum proscripsi; suburbano facile careo. Amicorum benignitas
exhausta est in ea re, quae nihil habuit praeter dedecus, quod sensisti
tu absens, nos praesentes; quorum studiis ego et copiis, si esset
per meos defensores licitum, facile essem omnia consecutus. Quo in
genere nunc vehementer laboratur. Cetera, quae me sollicitant,
μυστικώτερα sunt. Amamur a fratre et a filia. Te exspectamus.

Latin / Greek Original

si forte rarius tibi a me quam a ceteris litterae redduntur peto a te ut id non modo neglegentiae meae sed ne occupationi quidem tribuas; quae etsi summa est, tamen nulla esse potest tanta ut interrumpat iter amoris nostri et offici mei. nam ut veni Romam, iterum nunc sum certior factus esse cui darem litteras; itaque has alteras dedi. prioribus tibi declaravi adventus noster qualis fuisset et quis esset status atque omnes res nostrae quem ad modum essent, Vt in secundis fluxae, ut in advorsis bonae. [2] post illas datas litteras secuta est summa contentio de domo. diximus apud pontifices pr. Kal. Octobris. Acta res est accurate a nobis et, si umquam in dicendo fuimus aliquid aut etiam si numquam alias fuimus, tum profecto doloris magnitudo vim quandam nobis dicendi dedit. itaque oratio iuventuti nostrae deberi non potest; quam tibi, etiam si non desideras, tamen mittam cito. [3] Cum pontifices decressent ita, SI NEQVE POPVLI IVSSV NEQVE PLEBIS SCITV IS QVI SE DEDICASSE DICERET NOMINATIM EI REI PRAEFECTVS ESSET NEQVE POPVLI IVSSV AUT PLEBIS SCITV ID FACERE IVSSVS ESSET VIDERI, POSSE SINE RELIGIONE EAM PARTEM AREAE MIHI RESTITVI, mihi facta statim est gratulatio; nemo enim dubitabat quin domus nobis esset adiudicata; cum subito ille in contionem escendit quam Appius ei dedit. nuntiat iam populo pontifices secundum se decrevisse, me autem vi conari in possessionem venire; hortatur ut se et Appium sequantur et suam libertatem vi defendant. hic cum etiam illi infimi partim admirarentur partim inriderent hominis amentiam, ego statuerem illuc non accedere nisi cum consules ex senatus consulto porticum Catuli restituendam locassent Kal Octobr. habetur senatus frequens. [4] adhibentur omnes pontifices qui erant senatores. A quibus Marcellinus, qui erat cupidissimus mei, sententiam primus rogatus quaesivit quid essent in decernendo secuti. tum M. Lucullus de omnium conlegarum sententia respondit religionis iudices pontifices fuisse, legis esse senatum; se et conlegas suos de religione statuisse, in senatu de lege statuturos cum senatu. itaque sub quisque horum loco sententiam rogatus multa secundum causam nostram disputavit. Cum ad Clodium ventum est, cupiit diem consumere neque ei finis est factus, sed tamen cum horas tris fere dixisset, odio et strepitu senatus coactus est aliquando perorare. Cum fieret senatus consultum in sententiam Marcellini omnibus praeter unum adsentientibus, Serranus (intercessit. de) intercessione statim ambo consules referre coeperunt. Cum sententiae gravissimae dicerentur, senatui placere mihi domum restitui, porticum Catuli locari, auctoritatem ordinis ab omnibus magistratibus defendi si quae vis esset facta, senatum existimaturum eius opera factum esse qui senatus consulto intercessisset, Serranus pertimuit et Cornicinus ad suam veterem fabulam rediit; abiecta toga se ad generi pedes abiecit. ille noctem sibi postulavit. non concedebant, reminiscebantur enim Kal. Ianuar. vix tandem tibi de mea voluntate concessum est. [5] postridie senatus consultum factum est id quod ad te misi. deinde consules porticum Catuli restituendam locarunt; illam porticum redemptores statim sunt demoliti libentissimis omnibus. nobis superficiem aedium consules de consili sententia aestimarunt sestertio viciens, cetera valde inliberaliter, Tusculanam villam quingentis milibus, Formianum HS ducentis quinquaginta milibus. quae aestimatio non modo vehementer ab optimo quoque sed etiam a plebe reprehenditur. dices: 'quid igitur causae fuit?' dicunt illi quidem pudorem meum, quod neque negarim neque vehementius postularim; sed non est id; nam hoc quidem etiam profuisset; verum iidem, mi T. Pomponi, iidem inquam illi quos ne tu quidem ignoras qui mihi pinnas inciderant nolunt easdem renasci. sed, ut spero, iam renascuntur. tu modo ad nos veni; quod vereor ne tardius interventu Varronis tui nostrique facias. [6] quoniam acta quae sint habes, de reliqua nostra cogitatione cognosce. ego me a Pompeio legari ita sum passus ut nulla re impedirer. quod nisi vellem mihi esset integrum ut, si comitia censorum proximi consules haberent, petere possem, votivam legationem sumpsissem prope omnium fanorum, lucorum; sic enim nostrae rationes utilitatis meae postulabant. sed volui meam potestatem esse vel petendi vel ineunte aestate exeundi et interea me esse in oculis civium de me optime meritorum non alienum putavi. [7] ac forensium quidem rerum haec nostra consilia sunt, domesticarum autem valde impedita. domus aedificatur, scis quo sumptu, qua molestia; reficitur Formianum, quod ego nec relinquere possum nec videre; Tusculanum proscripsi; suburbano facile careo. amicorum benignitas exhausta est in ea re quae nihil habuit praeter dedecus, quod sensisti tu absens (nos) praesentes; quorum studiis ego et copiis, si esset per meos defensores licitum, facile essem omnia consecutus. quo in genere nunc vehementer laboratur. cetera quae me sollicitant mustikotera sunt. amamur a fratre et a filia. (te) exspectamus.

Related Letters