Letter 11

From: Hormisdas, Pope of Rome To: Papal legates (Bishops Ennodius and Fortunatus, the priest Venantius, the deacon Vitalis, and the notary Hilarus) Date: ~August 11, 515 AD Context: Detailed diplomatic instructions for the papal delegation traveling to Constantinople — a fascinating protocol document telling the envoys exactly how to behave with Greek bishops, the Emperor, and orthodox sympathizers, down to refusing dinner invitations and gifts. Instructions Given to Ennodius and Fortunatus, Bishops; Venantius, Priest; Vitalis, Deacon; and Hilarus, Notary. When you arrive, with God's help and the prayers of the apostles, in the regions of Greece, if bishops wish to meet you, receive them with the reverence that is proper. If they wish to arrange a formal reception, do not refuse it, lest the laity judge that you have no desire for any harmony with them. But if they wish to invite you to dinner, decline with a courteous excuse, saying: "Pray that we may first be worthy to share that mystical table [the Eucharist] in common, and then this one will be all the more pleasant for you." As for food supplies or any other gifts they wish to offer — with the exception of transport, should the situation require it — do not accept them. Excuse yourselves gracefully, saying that you lack nothing, and express the hope that they will open their hearts to you; for where there is unity, there are gifts and riches and love and everything that pertains to religious joy. With this arrangement, when you arrive at Constantinople — God willing — take up lodgings wherever the most merciful Emperor directs. Before you see the Emperor himself, give no one permission to come to you, except those whom his Piety sends. After you have seen the Emperor, if any orthodox Christians of our communion who have zeal for unity wish to see you, receive them with every courtesy.

INDICULUS QUI DATUS EST ENNODIO ET FORTUNATO EPISC0PI8 UBNANTIO PRESBYTERO UITALI DIACONO ET HILARO NOTARIO. Cum dei adiutorio et orationibus apostolorum uenientes in partes Graeciarum, si episcopi uoluerint occurrere, in qua 20 decet eos ueneratione suscipite, et si uoluerint successionem parare, nolite spernere, ne iudicetur a laicis nuUam uos cum ipsis habere uelle concordiam. si uero ad conuiuium uos 2 rogare uoluerint, blanda excusatione eos declinate dicentes *orate, ut primum illam mysticam mensam mereamur habere 25 communem, et tunc erit uobis ista iucundior*. uictualia uero 5 uel si qua alia offerre uoluerint, excepta tamen subuectione, si causa poposcerit, nolite suscipere sed taliter excusate nihil deesse dicentes, sperantes etiam, ut animos suos uobis ad- larum V 12 uere V 116* Dat ab Hormxsda legatis a, 515 die 11 Aug. Constantinopolim profidscentibus. Edd. Car. P^457; Bar. ad a. 515, 24; CollecU Concil; Thiel 748. 16 didiculv F, corr. o 17 vitalb F, corr. p HTLARo V 24 mereamur o: memoramur V 25 nobis Bar. 33* 514 Indiculus datus Ennodio Fortunato etc. commodeiit, ubi sunt et dona et diuitiae et caritas et unitas et quicquid ad gaudium religiosum certum est pertinere. 4 Cum ista ordinatione deo propitio Constantinopolim perue- nientes ibi succedite, ubi ordinauerit clementissimus imperator, et antequam ipsum uideatis, nuUi detis ad uos ueniendi licentiam, praeter quos pietas eius miserit. postea tamen quam principem uideritis, si qui oiihodoxi et nostrae com- munionis ut habentes zelum unitatis uos uidere uoluerint, eos sub omni cautela suscipite. per quos forte et quod agitur deprehendere poteritis, 5 Praesentati itaque imperatori litteras porrigite cum tali allo- cutione ^salutat pater uester, deum cotidie rogans et confessioni- bus sanctorum apostolorum Petri et Pauli uestrum regnum commendans, ut deus, qui uobis tale desiderium dedit, ut pro causa ecclesiae mitti et consulere beatitudinem ipsius eligeretis, 6 ipse et perfectionem bonae retribuat uoluntatis'. et si uoluerit, antequam chartas suscipiat, ordinem legationis agnoscere, his uerbis utimini *iubete scripta suscipere*. si dixerit 'quid habent chartae?', respondetis 'salutes ad pietatem uestram continent et deo gratias agit, quia uos soUicitos de unitate cognoscit eccle- siae; legite et agnoscitis*. et nuUius causae mentionem penitus 7 faciatis, nisi prius acceptae litterae relegantur. et post susceptas litteras et relectas adicitis 'nam et ad Uitalianum famulum uestrum misit litteras, quia accepta a pietate uestra, sicut ipse scripsit, licentia suos ad patrem uestrum sanctum papam homines destinauit. sed quia iustum erat, ut prius ad ■clementiam uestram dirigeret, hoc fecit, ut uobis iubentibus atque ordinantibus ad eum scripta, quae detulimus, deo pro- 8 pitio perferamus'. si imperator petierit epistolas a uobis Epiet. CXVI 4-12. 515 ad Uitalianiim directas, sic respondendum est *non hoc nobis pater uester sanctus papa praecepit nec sine iussione ipsius aliquid possumus facere; tamen ut sciatis simplicitatem litte- ranim, quia nil aliud habent nisi preces ad pietatem uestram 5 directas, ut adcommodetis animum uestrum pro unitate eccle- siae, iungite nobiscum personam, qua praesente traditae a nobis litterae relegantur'. si uero diierit imperator eas se debere relegere, respondes iam te suggessisse iussum tibi a sancto papa non fuisse. si dixerit *lioc tantum est, quod in 9 lolitteris continetur; possunt enim et mandatis alia nuntiari*, tanc respondes 'absit a conscientia nostra! nobis non est talis consuetudo; nos pro dei causa uenimus et in deum commis- suri sumus? simplex est sancti papae legatio et omnibus nota ipsa eius petitio, ipsae preces, ut constituta patrum non 15 corrumpantur, ut haeretici de ecclesiis remoueantur. praeter ista legatio nostra nil continet'. si dixerit *inde et ad syno-10 dum inuitaui sanctum papam, ut si est aliquid ambiguum, tolleretur e medio', respondendum est 'agimus deo gratias et pietati uestrae, quia hunc uos affectum et animum habere » eognoscimus, ut ea, quae a patribus constituta sunt, genera- litas seruet, quia tunc uera et sancta unitas potest esse inter ecclesias Christi, si uos deo iuuante hoc, quod decessores uestri Marcianus et Leo custodierunt, eligitis esse seruandum\ si ille dixerit 'et quae sunt ista, quae dicis?', respondes 'utll 25 synodus Chalcedonensis et epistolae sancti papae Leonis, quae scriptae sunt contra haereticos Nestorium ot Eutychen et Di- oscorum, nullatenus corrumpantur*. si dixerit *nos synodum 12 Chalcedonensem et epistolas papae Leonis et recipimus et tenemus', uos mox gratias agite et pectus eius osculamini 30 clementiae dicentes 'modo cognouimus deum nobis esse pro- pitium, quando praestare talia festinatis, quia ista est fides catholica, ista est, quam praedicauenmt apostoli, sine qua 516 Indiculus datus Eiinodio Fortuuato etc. nuUus esse potest orthodoxus, ista, <quam> debet sacerdotum 13 generalitas tenere et praedicando seruare'. si dixerit *ortho- doxi sunt episcopi, de constitutis patrum non recedunt', respondes *ergo si constituta patrum seruantur et in nullo corrumpitur, quod in sancto Calcedonensi concilio firmatum s est, quae causa est tantum inter ecclesias partium istarum esse discordiae uel quae causa facit in uno Orientis episcopos 14non sentire?' si dixerit ^quieti erant episcopi, nulla inter ipsos discordia uersabatur: decessor sancti papae animos eorum missis litteris excitauit et ad confusionem soUicitando lo perduxit', respondendum 'litteras, quas sanctae memoriae papa Symmachus destinauil, prae manibus habemus: si extra haec, quae pietas uestra dixit, hoc est .Calcedonense con- cilium sequor, epistolas papae Leonis admitto**, aliud quic- quam continent nisi exhortationem, ut ista seruentur, uerum i» est, quia per ipsum est generata confusio; at si hoc con- tinetur in litteris, quod et pater uester sperat et pietas uestra consentit, quid ille fecit, quod in eum uideatur esse culpa- 15 bile?' his adicite preces et lacrimas rogantes ^domine impe- rator, considerate deum, ponite ante oculos uestros futurum «o eius iudicium! sancti patres, qui ista constituerunt, beati apostoli Petri fidem secuti sunt, per quam aedificata est leecclesia Christi'. si dixerit imperator *quod me uultis per secutionem facere, habeo; ecce mihi communicate, qui syno- dum Calcedonensem recipio et epistolas papae Leonis amplector; 85 nunc communicate mihi!', respondendum est *quo ordine pietas uestra communicari sibi desiderat? nec nos praedicantem ista pietatem uestram uitamus, quod scimus deum timere, et gau- demus, quia gratum uobis est patrum constituta seruare. 1 ista <quani\ scripsi: ista F, istam Bar. 6 tantum . . discordia V, n« eorr. o': tantam . , discordiam p 8 sentire o: sentire F 12 symachus V 18 eum V: eo Bar. 23 quod Bar.: quid V per secutionem (aut per- secutionem) V: per locutionem Bar., prosecutionem persolutionem idem in margine 24 habeo Thiel: abeo F, habete Bar. 25 calcedonense V 29 nobis V, cotr. Bar. Epist. CrV^I 13—20. 517 fiducialiter ergo rogamus, ut per uos in unitatem reueitatur ecclesia, sciant omues episcopi uoluntatem uestram et quia sjnodum Galcedonensem et epistolas papae Leonis seruatis uel sedis apostolicae constituta'. si dixerit, quo ordine faciendal? 5 sint haec, se debere cognoscere, iterum preces adhibete cum humilitate dicentes *pater uester scripsit episcopis generaliter: iungite his litteris sacras uestras significantes hoc uos uindi- care, quod et sedes apostolica praedicat, et tunc, qui sunt orthodoxi, de unitate sedis apostolicae minime separantur et, 10 qui his sunt contrarii, cognoscuntur. quibus ordinatis paratus est pater uester, si opus fuerit, suam accommodare praesen- tiam et, quicquid expedit, seruatis patrum constitutis pro integritate ecclesiae non negare'. si dixerit imperator 'benelS ista; suscipite iterum nostrae ciuitatis episcopum!', iterum 15 preces adiungite humiliter dicentes ^domine imperator, pacem uenimus cum dei adiutorio uobis adnitentibus et praestantibus facere et intentionem sopire in ciuitate uestra. de duabus est personis intentio: ista causa proprium cursum habet. generalitas episcoporum primitus ordinetur, fiat una communio 20 catholica, et sequenti loco de istis uel si qui sunt alii extra ecclesias suas tunc diligentius potest causa cognosci'. sil9 dixerit injperator *de Macedonio dicitis, intellego subtilitatem uestram: haereticus est; nulla ratione reuocari potesV, respondes 'nos, domne imperator, nullum personaliter uindicamus, et S5 si pietas uestra considerat, magis pro anima uestra et opi- nione loquimur, ut sit discussio et, si haereticus est, iudieio cognoscatur et non sub opinione orthodoxi iniuste dicatur oppressus'. si dixerit imperator 'quid uultis, modo dicite!20 de synodo Calcedonensi dicetis et de epistolis papae Leonis? »0 ecce qui est ciuitatis episcopus, ad ista consentif , respon- dendum est 'si ista custodit, in examinatione causae eum 518 Indiculus datus Ennodio Fortunato etc; capitula causarum iuuare plus poterunt; et quia seruo uestro Uitaliano magistro militum talem dedistis licentiam, ut [si] speraret a beatissimo papa, ut pro talibus causis, apud eum discussionem causae, his personis, quibus de loco potest esse intentio, integra 21 uniuersa seruentur'. si imperator dixerit *sine episcopo habet esse ciuitas mea? hoc uobis placet, ut ubi ego maneo, epi- scopus uon sit?' respondendum *praediximus duarum perso- narum intentionem esse in ista ciuitate. quod ad canones pertinet, iam ante suggessimus : canones soluere in religionem committere est. multa sunt remedia, multa inuenta, per quae pietas uestra sine communione esse non possit et integra 22 iudiciorum forma seruetur'. si dixerit 'quae sunt ista remedia?* respondes 'non a nobis nouiter inchoata: suspensa causa de aliis episcopis persona, quae consentit confessioni pietatis uestrae et constitutis sedis apostolicae; interim usque ad euen- tum cognitionis locum Constantinopolitani teneat sacerdotis'. 23 Si cum dei adiutorio episcopi uoluerint se adcommodare sedi apostolicae, habetis textum libelli ex scrinio eccle- siae editum, iuxta quem debeant profiteri. si tamen contra alios episcopos catholicis datae fuerint petitiones, magnopere contra illos, qui sine uerecundia Calcedonensem synodum anathematizant et epistolas non recipiunt sancti papae Leonis, petitiones suscipite, causam tamen sedis apostolicae reseruate iudicio, ut et spem de audientia detis et tamen nobis debita 24 reseruetur auctoritas. si tamen imperator serenissimus totum se promiserit esse facturum, tantum ut nostram praesentiam commodemus, modis omnibus prius sacra ipsius per episcopos uel epistolam nostram uno de uestris perferente per prouin- cias una cum personis* quas imperator deputauerit, destinate, ut sic eum seruare Calcedonense concilium et epistolas sancti papae Leonis omnibus innotescat. quibus ita procedentibus 2 si deleui (an scribendum sibi?); de uerhi sperandi usum cf, Indicem 5 habet V (cf. Ronsch, Itala^ 447 sqq,): debet Bar. 20 fort. ' a> catholicia 23 causa F, corr. Bar. tamen scripsi: tamen in V reseruata 24 uobis V, corr. Bar. 27 sacram p^, <cum> sacra Thiel 28 perferente y^-. perferendo V per Bar.: uel V Epist. CXVI 21 — CXXVI a 1. 519 ad nos in Christi signo, ut aduentum procureraus, scripta dirigite. praeterea est consuetudo per episcopum Constan-25 tinopolitanum omnes imperatori episcopos praesentari. si hoc iliorum callidus tractatus inuenerit uolentum formam legationis 5 agnoscere, ut cum Timotheo, qui uidetur modo Constantino- politanam ecclesiam gubemare, imperatorem uideatis, sic facite, ut si ante agnoueritis, quam ad imperatorem ingredia- mini. ista disponi per aliquos, necdum praesentati mandetis *talia nobis dedit praecepta pater pietatis uestrae, ut sine 10 aliquo episcoporum uestram clementiam uideamus'. ergo 26 agite, donec se ab hac consuetudine ipse remouerit. quod si omnino noluerit aut si captiose contigerit, ut ante imperatorem inopinati Timotheum uideatis, ita suggerite 'praecipiat pietas uestra nobis dare secretum, ut causas, pro quibus missi sumus, 15 <exponamus>. si dixerit *dicite ecce ante ipsum!\ respon-27 detis *non iniuriam facimus sed, quod ad causam pertinet, iDtimamus: etiam et ipsius continet legatio nostra personam, et suggestionibus nostris praesens esse non potest'. et nuUa ratione eo praesente aliquid allegetis sed • egresso ordinem *o delegationis eierite. (116 a.) ITEM CAPITULA SINGVLARUM CAUSARUM. Ut sancta syuodus Calcedonensis et epistolae sancti papae Leonis seruentur. atque clementissimus imperator consentiens 520 Libellus fidei debet pietatis suae sacra generalia ad uniuersos episcopos destinare, in quibus significet supra dicta se et credere et uindicare; consentientes etiam episcopi in ecclesia praesente plebe Christiana haec praedicare debent: amplecti se sanctam synodum Calcedonensem et epistolas sanctissimi papae Leonis, 5 quas scripsit conta haereticos Nestorium et Eutychen, Dios- corum, sed et contra sequaces eorum Timotheum EUurum, Petinim uel contra eos, qui in ipsa causa tenentur obnoxii, simul etiam et Acacium, qui quondam Constantinopolitanae ecclesiae fuit episcopus, sed et Petrum et Antiochenum 10 anathematizantes cum sociis eorum. haec manu propria prae- sentibus electis uiris uenerabilibus scribentes faciuut secundum textum libelli, quem per notarios nostros edidimus. 2 In exilium deportatos pro causa ecclesiastica ad audientiam sedis apostolicae reuocandos, ut iudicium et uera examinatio is de his haberi possit, ita ut causa eorum inquisitioni integra reseruetur. si qui uero sedi apostolicae communicantes catholicam fidem praedicantes atque sequentes fugati sunt uel in exilio detinentur, hos iustum est ante omnia reuocari. 3 Praeterea quae legatis inter reliqua iniunximus: ut si «o contigerit libellos porrigi aduersus eos episcopos, qui persecuti sunt catholicos, de his iudicium sedi apostolicae seruetur, ut circa eos uenerandorum patrum possint constituta seruari, per quae aedificatio generalitati proueniat. (116 b.) 25 EXEMPLUM LIBELLI PER ENXODIUM ET FORTVNATI M EPISCOPOS UENAN- TIUM PRESBYTERUM UITALEM BIACONUM ET HILARUM NOTARIUM. Prima salus est rectae fidei regulam custodire et a consti- tutis patrum nuUatenus deuiare. et quia non potest domiai Epist. CXVI a 1 — CXVI b 4. 521 nostri lesu Christi praetermitti sententia dicentis: tu es Petrus et super hanc petram aedificabo ecclesiam meam, haec, quae dicta sunt, rerum probantur effectibus, quia in sede apostolica immaculata est semper catholica 5 seruata religio. de hac ergo spe et fide separari minime 2 cupientes et patrum sequentes in omnibus constituta anathe- matizamus omnes haereses, praecipue Nestorium haereticum, qui quondam Constantiuopolitanae fuit urbis episcopus, dam- natum in concilio Epheseno a Caelestino papa urbis Bomae 10 et a sancto Cyrillo Alexandrinae ciuitatis antistite; una cum isto anathematizantes Eutychen et Dioscorum Alexandrinum in sancta synodo, quam sequimur et amplectimur, Calcedonensi damnatos; his Timotheum adicientes panicidam EUurum 3 cognomento et discipulum quoque ipsius atque sequacem 15 <in omnibus Petrum Alexandrinura ; itemque condemnamus atque anathematizamus Acacium Constantinopolitanum quondam episcopum ab apostolica sede damnatum eorum complicem atque sequacem> uel qui in eorum communionis societate permanserint: quia quorum se communioni <quis> miscuit, 20 ipsorum similem meniit in damnatione sententiam ; Petrum nihilominus Antiochenum damnantes cum sequacibus suis et omnium supra scriptorum. quapropter suscipimus et probamus 4 epistolas beati Leonis papae uniuersas, quas de Christiana religione conscripsit. unde, sicut praediximus, sequentes in 25 omnibus apostolicam sedem et praedicautes eius omnia consti- tuta, spero, ut in una communione uobiscum, quam sedes apostolica praedicat, esse merear, in qua est integra et uerax Christianae religionis soliditas : promittentes etiam sequestratos 1 Matth. 16, 18 522 lohannes episcopus Nicopolitanua Hormisdae a communione ecclesiae catholicae, id est non consentientes sedi apostolicae, eorum nomina inter sacra non recitanda esse 5 mysteria. hanc autem professionem meam manu propria subscripsi et tibi Hormisdae sancto et uenerabili papae urbis Romae obtuli die XV. Kalendarum Aprilium Agapito u. c. s cons.