Letter 118

From: Unknown sender To: Unknown recipient (Anastasia, bishops) Date: ~515-523 AD Context: Part of the papal correspondence surrounding the Acacian Schism (484-519), the major breach between Rome and Constantinople over the condemnation of the Monophysite patriarch Acacius. Pope Hormisdas (514-523) worked tirelessly to resolve this schism, which was finally healed in 519 under Emperor Justin I. [This letter is part of the extensive diplomatic correspondence generated by the resolution of the Acacian Schism. The schism had divided the Eastern and Western churches for thirty-five years over the condemnation of Patriarch Acacius of Constantinople, who had promoted a compromise formula (the Henotikon) that Rome rejected as insufficiently orthodox. Hormisdas conducted negotiations through multiple embassies to Constantinople, exchanging letters with emperors, patriarchs, imperial officials, and powerful aristocratic women at court. The correspondence reveals the machinery of late antique ecclesiastical diplomacy: formal theological demands, careful diplomatic language, networks of lay and clerical allies, and the constant anxiety of a pope trying to manage events happening months away by letter.]

BCU 11 Aug.) Indioulus, qui datus est Ennodio et Fortunato episcopis, Venantio presbytero, Vitali diaoono, et Hilaro notario. Quomodo in legalione sua ad Anastasium imperatorem se gerere, quid de simgyiis p, cttusis respondere debeant, praescribit, 1. Cum Dei adjutorio et orationibus apostolorum venientes is partes Graecianmi, si episcopi voluerint occurrere, in qua decet, eos veiioratione suscipite. Et si vohierint secessionem *) parare, uolite spernere, ne judicetur a laicis nullam vos cum ipsis habere veDe concordiam. Si vero vos ad convivium rogare voluerint, hlanda excusatione eos decUnate, dicentes: Orate, ut primtm mysticam illam mcnsam mereamur hahere communem, et func erit nohis ista Jucundiar. Victuaha vero vel si qua alia otferre voluerint, excepta tamen sub- vectione, si causa poposcit, nolite suscipere: sed taliter excusate, niliil deesse dicentes, sperantes etiam, ut anipios suos vobis accom- modent, ubi sunt et dona et divitiae et caritas et unitas et quid- quid ad gaudium religiosum certum est pertinere^). 2. Oum ista ordinatione Deo propitio Gonstautinopolim per- venieiites, ibi secedite, ubi ordinaverit clementissimus iiuperator; et antequam ipsum videatis, nulli detis ad vos veniendi liceutiam, prae- ter quos pietas ejus miserit. Postea tamen quam principem videritis, «) Ed. trihuit et regit. 7 ') G' a' successionem , retinemuB cum b cc secessionem. Qua voce hospitiam intelligi discimus cx subnoxis initio uum. 2: Jbi secedite, ubi ordimnterit rtewtew' tissitnus imperntor, Non displiceret tamen subveciionem. Nam et hanc anscipere Horiuisda iufra permittit. Qua do re rursum epiBt. 49 n. 1 mentem siiam aperit his verbis: Neque ab his victualia praesumatis acciperCy nisi subvecHomem^ si poposcerit, et hospitalitatem, EPISTOLAE 6. 7. 749 si qui orthodoxi et nostrae communionis aut habentes zelum unitatis (a. 515.) vos videre voluerint, eos sub omni cautela suscipite; per quos forte et quod agitur deprehendere poteritis. Praesentati itaque imperatori litteras porrigite cum tali allocutione : Salutat vos pater vester, Deum quotidie rogans, et confessio7iibus -^ sanctorum apostolorum Petri et Pauii vesirum reg?ium commendans, ut Deus^ qui vohis iale desiderium dedit, ut pro causa Ecclesiae mitti et consulere beatitudinem ipsius elegeritis, ipse et perfectionem bonae tribuat volu?itatis: 3. Et si vohierit, antequam chartas suscipiat, ordinem legatio- nis agnoscere, his verbis utimini : Jubete scripta suscipere, Si dixerit : Quid habent chartae? respondetis ^) : Salutes ad pictatem vestram con- tment, et Deo gratias agu?xi, quia vos sollicitos de unitate cognoscit Ecclesiae: iegitCj et agnoscetis, Et nullius causae mentionem penitus faciatis, nisi prius acceptae litterae relegantur. Et post susceptas litteras et relectas adjicitis: Nam et ad Viialianum famulum vestrum misit litieras, qui^) accepta a pietaie vestra, sicut ipse scripsit, licentia suos ad patrem vestrum sancium papam homines desii?iavit. Sed quia Justuni erat, ut prius ad clementiam vcstram dirigeret, hoc fecit, ut vobis jubentibus atque ordinaniibus ad eum scripia, quae detulimus, Deo propiiio perferamm. Si imperator petierit epistolas a nobis ad Vitalianum directas, sic respondendum est : Non hoc nobis paier vester sanctus papa praecepit, nec sinc jussione ipsius aliquid possumus facere ; tamen ut sciaiis simpliciiatem liiterarum, quia nihil aliud habent nisi preces ad pieiaiem vesiram di?-ecias, ut accommodetis animum vestrum pro unitate Ecclesiae: jungiie nobiscum personam, qua praesente t?a- ditae a nobis litierae releganiur, Si vero dixerit imperator eas se debere legere, respondes^): jam te suggessisse, jussum tibi non fuisse a sancto papa. Si dixerit: I/oc ianium esi, quod in litteris continetur? possunt enim et mandatis alia nuniiari; tunc respondes: Absit a con- scientia nosira! Nobis non esi talis consuetudo: nos pro Dei causa I venimus, ei in Deum commissuri sumus? Simplex est sancii papae legatio, et omnibus noia ipsa ejus peiitio, ipsae preces: ut consiituta •*) b cc respondete ... adjicite, ac sic subinde verba similia pro arbitrio mu- tant. — Mox ed. quod vos ... cognoscunt; deinde O^ legitis agnoscitis. Anastasius, ut Theophanes pag. 137 et 138 narrat (ed. Bonn. 247 sq.), a Vitaliano pacem impetravit ea conditione , ut coucilium , quo accederet Romanus antistes, celebraretur: tuncque eidem duci sacram, qua Hormisda ad synodum Heracleae habendam vocarctur, dare compulsus est. ^a. 515.) patrum non corrumpantur, ut haeretici de ecclesiis remaveaniur; jrw- ier isia legaUo nosira nihU coniinei. 4. Si dixerit: Inde ei ad synodtan invitavi sanctum papam^ itfst quid est ambiguum, ioUeretur de medio; respondendum est: Agima Deo gratias et pietaii vestrae, quia hunc vos affecium et animum habere cognoscimus, ut ea quae a patribus consiituta sunt generalitas servd: quia tunc vera et sancia unitas poiest esse inter ecclesias Ckristi, u vos"^) Deo adjuvante hoc, quod decessores vestri Marcianus et Leo cuAo- dienmt, elegeritis esse servandum. Si ille dixerit: Et quae swU tstOt quae dicis? respondes: Ut synodus Calchedonensis ei epistoiae sancti Leonis papae, quae scripiae sunt contra haereiicos Nesiorium ei Evt^ cheiem et Dioscorum, nullatenus corrumpantur. Si dixerit: Nos syno- dum Calchedonensem et epistolas papae Leonis et recepimus et tenam; vos mox gratias agite et pectus ejus osculamini dicentes: Maio cognovimus Deum nobis esse propitium, quando facere tatia festinatis; quia isia est fides catholica, isia esi, quam praedicaverunt apostoli, stnc qua nullus poiest esse orthodoxus: ista debet sacerdotum generaiitas tenere et praedicando servare. Si dixerit: Orthodoxi sunt episcopi, A constitutis patrum non recedunt; respondes: Ergo si consiiiula patnm servantur, et in nullo corrumpitur, quod in sancia Calchedonensi synoio firmatum est; quae causa est, tantum inter ecclesias pariium istarum este discordiae? Vel quae causa facit, in uno Orientis episcopos non conse^ iire^)? Si dixerit: Quieii erant episcopi, nulla inter ipsos discordia versa- batur: decessor sanctipapae animos eorum missis litteris excitavit etadamr fusionem sollicitando^) perduxit; respondendum: Litteras, quas sandae memoriae papa Symmachus destinavii, prae manibus habemus; si extra haec quae pieias vestra dixit, hoc est: ,,Calchedonense concilinm sequor, epistolas papae Leonis admitto'^, aliud^^) gwdquam am' iineni nisi exhortaiionem ut ista serveniur; verum est, quia per ipsum est generata confusio! At si hoc continetur in litteris, quod ei paier vester sperat et pieias vesira consentit, quid^^) ille fecit, quid in eo videatvr esse culpabile? His adjicite preces et lacrymas rogantes: Domme imperator, considerate Deum, poniie anie oculos vestros futurum eju$ judicium, Sancii paires, qui ista constittiertmi , beati apostoli Pttri fidem secuti sunt, per quam aedificata esi Ecclesia Christi. ') b cc excitandam et omitt. papae. Symmachi epistolam 13 bic memonn prope indubitatum est. ") b cc quid ilie fecit? quid enim in eo; moxque omiti Petri. Si imperator dixerit: Quod me vultis per^^) secuiimem facere, (a,. bi6.) hdbeo: ecce mihi communicate, qui synodum Calchedonensem recipio ei epistolas papae Leonis amplector; nunc communicate mihi! responden- dum est: Quo ordine pietas vestra communicari sibi desiderat? Nec nos praedicantem ista pietatem vestram vitamusj quod scimus Deum itmere, et gaudemus, quia gratum vobis^^) estpatrum constituta servare. Fiducialiter ergo rogamus, ul per vos in unitatem revertatur Ecclesia. Scianl omnes episcopi voluntatem vestramy et quia synodum Calchedo- nensem et epistolas papae Leonis servatis vel sedis apostolicae constituta. Si dixerit: Q^o ordine facienda sunt haec, se debere cognoscere; ite- teram preces adhibete^ cum humilitate dicentes: Pater vester scripsit episcopis generaliter, jungite his litteris sacras vestras, signiftcantes hoc vos vindicare^^), quod et sedes apostolica praedicat: ut tunc qui sunt orthodoxi, de unitate sedis apostolicae minime separentur, et qui his sunt contrarii cognoscantur. Quibus ordinatis, paratus est pater vester etiam, si opus fuerit, suam accommodare praesentiam, et quidquid ex- pedit, servatis patrum constitutis pro integritate Ecclesiae non negare. 5. Si dixerit imperator: Bene ista, suscipite iterum^^) nostrae civitatis episcopum! itermn preces adjmigite^ humiliter dicentes: Do- mine imperator, pacem venimus cum Dei adjutorio vobis adnitentibus et praestantibus facere, et intentionem sopire in civiiate vestra. De duabus est personis intentio: ista causa proprium cursum habei. Generalitas episcoporum primitus ordineiur, fiai una communio catholica: et sequenii ioco de istis, vel si qui sunt alii exira ecclesias suas, iunc diligentius potest causa cognosci. Si dixerit imperator: De Macedonio dicitis, intelligo subtiliiaiem vestram: haereticus est, nuila raiione revocari po- test; respondes: Nos, domine imperator, nullum personaliter indicamus. Et si pietas vestra considerat, magis pro anima vestra et opinione lo- quimur, ut sit discussio, ei si haereiicus est, judicio cognoscatur, et^^) non sub opinione orihodoxi injuste dicaiur oppressus. ") G* a* quid me vuUix persecutionem facere ab eo, b cc per locutionem (al. prosecutionem j per solutionem) facere habete. Nostra lectio ab archetypo viic secedit. *') G* a* nobis, moxque se dehere cognoscere, ubi b c c ostendere oportere, et paulo antea vel apostolica constituta. '*) a* judicare. Lectionem vindicare subjecta inferius n. 9 Hormisdae verba confirmant. Mox in vulgatis et tunc, ubi restituendum curavimus ut tunc. '^) b cc interim ... jungite ... contentionem, Proprium autem est Hormisdae sicat Gelasii vocabulum intentio, quod litigium et controversiam apud eum so- nat. Controversia illa inter Macedonium, quem Anastasius regiae urbis sede ezpnlerat, et l^otheum, quem idem imperator in ejus locum suffici curaverat, intercedebat. *') b cc et. Hoc autem sibi vult totus ille locus: Pro anfma vestra et opi- nione loquimur, seu, animae opinioni ac famae vestrae consuHtnuSy quum petimusy ut sit discussiOj qua discussione utrum haereticus sit cognoscatur, ac non Jam syb ea (ji. 515.) Si dixerit imperator: Quid vultis, modo dicile: de synodo Culc^^^^ donensi dicelis ei de epistolis papae Leonis? Ecce qui^"') est civitCM-iis episcopus, ad ista consentit! respoiidenduin est: Si ista custodit, in examinatione causae eum juvare plus poterunt; ei quia servo vts^iro Vitaliano magistro militum talem dedistis licentiam, ut, si sperare^ a beatissimo papa, ut pro catisis talibus, apud eum discussionem^^) caus^:^^^ his personis, quihus de loco potest esse inlentio, integra universa ^«^. ventur, Si imperator dixerit: Sine episcopo dehet^^) esse civitas mc*^ 2 Hoc vohis placet, ut uhi ego maneo^ episcopus non sit? respoudendi^xn : Praediximus, duarum persofiarum intentionem esse in ista civitate. (>e€o^ ad canones pertinet , jam ante suggessimus: canones solvere, in relk^io. nem committere est, Multa sunt remedia, mulia inventa, per quae pi^tas vestra sine communione esse non possit, et integer judiciorum f(^Kma servetur, Si dixerit: Quae sunt ista remedia? respondes: Nonanodts noviter inchoata'-^): suspensa causa de aliis episcopis, persona, quae consentit ' confessioni pietatis vestrae et constitutis sedis apostolicae, opinione, qua orthodoxus vulgo creditur, dicatur injuste oppressus. Quac iHaesint causae, ob quas Anastasius Maccdonium expelli jusserit, explicant Evagrius III, 32 et 44 et Theodorus lector lib. 2 (edit. Vales. p. 562). Quod autem Anasta- aius epist. 1 scribit, se propter dubilaliones quasdam, quae de ortkodoxa religione in Scythiae partibus videntur esse commotaCy concilium convocandum duxisBe, ttOH- uihil confirmat opinionem Evagrii 1. c. Ul , 44. Ibi enim ob hanc causam pra^' ter alias Macedonium expulsum putat, quod quum imperator in hynmo Timg^^ has voces adjicere voluisset Qui crucifixus es pro nobis, gravissima seditio ^^' orta est, cujus auctor ac princeps Macedonius habcbatur. Quippe propter Yx<^ unum additamentum dubitationes commotas fuisse inferiuB manifestum fiet. ^') b cc ecce qui ille est istius civitatis ... si ita custodit, — Episcopus i^*^ est Timotheus , qui Theodoro lectore lib. 2 teste quum perrezisset ad mona»'*^ rium Studitarum, ut illic praefectum ordinaret, et ille negaret se ab eo of ^^' nationem suscipere posse, qui Calchedonensem synodum anathemate damna^^^ tunc dixit ei: Anathema sit omnibus, qui aversantur aut anaihemntiiant tynwi^^^ Calchedonensem ! Moxque propter hanc professiouem ab imperatore accersL'*^ et correptus, dictum negavit reclamans: Anathema omnibus, qui synodum Cali-^^ donensem suscipiunt! Ita ille ad horam fidem mutabat, et pro tempore pBitL^^^ crat Calchedonensem synodum vel suscipero vel damnare. • i^) b cc discussione. Post verba ui pro causis taUbus subintelligi cominc potest per canones fieri debet, Vide concilium Sardicense can. 6. ^'•^) G* a^ habet, quod cum b cc correximus. Mox b oc irreligionem. '*) b cc inventa, Novissimum ea de re erat et insigne ezemplum ris in Urbcm missi, donec Symmachi et Laureutii de sede Bomana contenc^— ^' tium controversiae finis impositus fuit. Antiquius erat ezemplum, quod j^ »^' tunius Donatista apud Augustinum epist. 44 n. 8 narrabat, sdlicet vn ipsa matis novitate majores suos quum cogitarent culpam CaecUiani, ne sckUma fierei, que modo velle sopire, dedisse quemdam interventorem populo euae comMmtiitndi er^ Carthaginem constituto, Interventor autcm scu visitator dicebatur, qni regeliat episcopo destitutam vel cujus episcopus ab officio 8amiii0iiii HiyuBmodi interventorum meminit Codex Afric. eccl. c. 74. im usque ad evetitum corjnUionis ieneat locum Constantinopolitani (a. 515.) ^dotis. 6. [Si cum Dei adjutorio episcopi voluerint se accommodare sedi tolicae, habetis textum libelli ex^') scrinio ecclesiae editum, i quem debeant profiteri. Si tamen contra alios episcopos catho- fuerint datae petitiones, magnopere contra illos, qui sine vere- [ia Galchedonensem synodum anathematizant et epistolas non liunt sancti Leonis papae, petitiones suscipite, causa^'-') tamen ?dis apostolicae reservata judicio: ut et spem de audientia detis, imen vobis debita reservetur auctoritas. Si tamen imperator lissimus totum se promiserit esse facturum, tantum ut nostram sentiam accommodemus, niodis omnibus prius cum^^) sacra ipsius episcopos vel epistolam nostram, uno de vestris perferente, per incias.una cum personis, quas imperator deputaverit, destinate: ic eum servare Calchedonense concilium et epistolas sancti Leo- 3apae omnibus innotescat. Quibus ita procedentibus, ad nos in sti signo, ut adventum procuremus, scripta dirigite. 7. Praeterea est consuetudo^^), per episcopum Constantinopoli- m omnes imperatori episcopos praesentari. Si hoc illorum cal- 1 tractatus invenerit, volentium^'') formam legationis agnoscere, tun Timotheo, qui modo videtur Constantinopolitanam gubeniare ^siam, imperatorem videatis; sic fficite: ut si ante agnoveritis a ad imperatorem ingrediamini, ista disponi per aliquos, nec- praesentati dicite'®): Mandata talia nohis dedit et praccepta pater Hs vestrae, ut sine aliquo episcoporum vestram clementiam videa- Ergo agite, donec se ab hac consuetudine ipse removerit. i si omnino noluerit, aut si captiose contigerit ut ante impera- ^ inopinate Timotheum videatis, ita suggerite: Praecipiat pietas €z nobis dare secretum, ut causas, pro quibus missi su?nus, expona- Si dixerit: Dicite ecce ante ips\im! respondetis: Non injuriam nns, sed quod ad causas perlinet, intimafmis: etiam et ipsius continet •ic nostra personam, et suggestionibus nostris praesens esse non fi€ds vel pro catholicis. lufra n. 8, iv idem rcpetitur: adversus episcopos, qui cuti sunt catholicos. ^ G* cum sacra ipsbts p. e. vel per epistolam nostram uno de vestris perfe- !> ifel provincias. b cc mutarunt: sacram i. p. e, et per epistolam vestram uno • perfcrente, per provincias, Nostra lectio vix ab archetypo recedit. ^118: episcopi in regiam civitatem, sictU dictum est, venientes, cujuslibet fuerini cesis, prae omnibus bealissimum archiepiscopum Constantinopoleos et patriarcham on(, et ita per eum ad nosiram ingrediantur tranqmliitalem. Vide et Novell. 6 c. 3. tPtSTOLAE ROMAN. PONTIK. 1. 48 {ii.b\6.)po(esi. Et uulla ratioue eo i^raeseute aliquid allegetiS; sed egr&Bo ordiuem^') delegatiouis exserit«. 8. Item Capitala sin^amm oaiuarom. I. Ut saucta syuodus Calchedoueusis et epistolae sancti Leonis papae serveutur. Ad^^) quae clemeutissimus imperator consentiens, dobot pietatis suae sacra geueralia ad uuiversos episcopos destinare. iu quibus siguificet supradicta se et credere et vindicare. II. Couseutieutes etiam episcopi iu ecclesia praesente plebe Christiaua haec praedicare debeut^^): amplecti se sanctam fidem Calchedoueusem et epistolas sanctissimi Leouis papae^ quas sciipsit coutra haereticos Nestorium et Eutychetem et Dioscorom aed et coutra sequaces eorum, l^motheum Aelurum, Petrum, vel contra eos, qui iu ipsa causa teueutur obuoxii^ simul etiam ct Aqiciumy qni quoudam C^oustautiuopolitauae ecclesiae fuit episcopus^ sed et Petrom etiam Autiocheuum auathematizautes cum sociis eorum. Haec mann propria praeseutibus electis venerabilibus viris scribentes^ faciant secuudum textum libelli, quem per uotarios^®) nostros edidimus. III. lu exsilium deportatos pro causa ecclesiastica ad andieu tiam sedis apostolicae revocaudos^ ut judicium et vera examinatio de his possit haberi: ita ut causa eoriun inquisitioni integra reser- vetiu*. Si qui vero sauctae sedi apostolicae communicantes , catho- licam fidem praedicautes atque sequentes, fugati sunt vel in exsilio detiueutur, hos justum est aute omuia revocari. IV. Praetereaque^*) legatis iuter reliqua injunximus^ ut si ton- tigerit libellos porrigi adversus eos episcopos, qui persecuti sunt catholicos, de his judicium sedi apostolicae reservetur, ut circa eos veueraudorum patnira possiut coustituta servari , per quae aedificatio geueralitati proveuiat ^^) . IK Exemplum libelli per Ennodiom et Fortnnatom epifloopos, Veiiantiini presbytemm, Vitalem diaconum et Hilamm notariuiii. I. Prima salus est, regulam rectae fidei custodire, et a constitutis ") Ita G' ot consentiunt quae supra n. 3; b cc deUgaHoms tejctuml '•*) G' a* atque, b cc ntque ... deheat, Restitucndum esse ad quae non nega- bit, qui in vcterum codicum loctione pcregrinus non eat, maxime si recolnerit illud consentire ad aHquid stili esse Hormisdae, quippe qui jam dixit nom. 5: Ecce qui est civitatis episcopus ad ista consentit, >^) b cc dcheant. In sequentibus eae censendae sunt notari epistolae a Leone post mortem Proterii, cujus Timotheus et Petrus auctores exstitcrunt, in gfm- tiam Alexandrinae ccclesiae et Calchedonensis synodi conscriptae, puta 146 seqq. •'") Ita G' a'; b cc notarium nostrwn ... inquisitione integre, ^') a' b cc Practcrca quac, quod corrigendum duximus. Ea hic Honniada. quae legatis supcrius n. G praecipit, commemorat. ^') Hic statim adjungitur iu nostro Avellano fol. 70** Kjcempium HMi per Ennodium ctc: Qnaro idom Btatim hic subjicere libuit. EPISTOLAE 7. 8. 755 patrum nuUatenus dcyiare. Et quia non pot^ Domini nostri Jesu (a. 516.) Christi praetermitti sententia dicentis: Tu es Peirus, et super ^^«^Jg^i?* peiram aediftcaho Ecclesiam meam^^)\ haec quae dicta sunt rerum probantur eifectibuH^ quia in sede apostolica immaculata est semper catholica servata religio. De hac ergo spe et fide separari minime cupientes et patrum sequentes in omnibus constituta^ anathematiza- mus omnes haereses, praecipue Nestorium haereticum; qui quondam Constantinopolitanae fuit urbis episcopus^ damnatum in concilio Ephe- sino a Coelestino papa urbis Romae et a sancto Cyrillo Alexandrinae civitatis antistite. Una cum isto^^) anathematizantes Eutychen et Dioscorum Alexandrinum, in sancta synodo^ quam sequimur et am- plectimur^ Calchedonensi damnatos. His Timotheum adjicientes par- ricidam, Aelurum cognomento^ et discipulum quoque ipsius atque sequacem vel Petrum vel Acacium, qui in eorum communionis socie- tatepermanserint; quia quorum se communioni miscuit; ipsorum simi- lem meruit in damnatione sententiam. Petrum nihilominus Antioche- num damnantes cum sequaeibus suis et omnium suprascriptorum. n. Quapropter suscipimus et probamus ^^) epistolas beati Leonis papae universas, quas de religione Christiana conscripsit. Unde, sicut praediximus, sequentes in omnibus apostolicam sedem et prae- dicantes ejus omnia constituta^ spero, ut in una communione vobis- cum, quam sedes apostolica praedicat, esse merear, in qua est in- . tegra et verax Christianae religionis soliditas. Promittentes etiam sequestratos a communione Ecclesiae catholicae, id est, non con- sentientes sedi apostolicae, eorum nomina inter sacra non esse reci- tanda mysteria. Hanc autem professionem meam manu propria sub- scripsi; et tibi Hormisdae, sancto et venerabili papae urbis Romae, obtuli die XV Calendas Aprilis, Agapito viro clarissimo consule.