Letter 229

From: Unknown sender To: Unknown recipient (Justinian/Justin, bishops) Date: ~515-523 AD Context: Part of the papal correspondence surrounding the Acacian Schism (484-519), the major breach between Rome and Constantinople over the condemnation of the Monophysite patriarch Acacius. Pope Hormisdas (514-523) worked tirelessly to resolve this schism, which was finally healed in 519 under Emperor Justin I. [This letter is part of the extensive diplomatic correspondence generated by the resolution of the Acacian Schism. The schism had divided the Eastern and Western churches for thirty-five years over the condemnation of Patriarch Acacius of Constantinople, who had promoted a compromise formula (the Henotikon) that Rome rejected as insufficiently orthodox. Hormisdas conducted negotiations through multiple embassies to Constantinople, exchanging letters with emperors, patriarchs, imperial officials, and powerful aristocratic women at court. The correspondence reveals the machinery of late antique ecclesiastical diplomacy: formal theological demands, careful diplomatic language, networks of lay and clerical allies, and the constant anxiety of a pope trying to manage events happening months away by letter.]

Justini imperatoris ad Hormi^am papam. ^- l^o d. 9 Sept. .20. Recolit Justinus, quae pietatis studio fecerit^ iestaturque, se animo non mutO' tum esse (n. 1). Multas ecclesias a recitandis episcoporum suorum nominibus nec suppliciis deterreri posse (n. 2). Quibus veniam flagitat, saivis iis quae Jam gesta sunt (n. 3). Eanundem nunc ecclesiarum liheUum per Johannem episcopum mitiit, in quo haereticos omnes detestantur , fidem suam quatenus Christum unum ex Trinitate credant exponunt, utque imperatoris opera ad umtatem catholicam admittantur rogant (n. 4 — 7). Justinus Augustus Hormisdae papae^). 1. Quo fuimus semper et quo sumus studio pro conciliandis sententiis catbolicam fidem colentium^ ut eodem animo cuncti vene- rentur lumen^) individuum Trinitatis, palam fecisse dignoscimur: nunc legatum ad vestram beatitudinem ultro ob**) boc ipsum diri- gentes Gratum virum sublimem^) magistrum scrinii, quo remedium ep. 42. tandem reperiatur discordiis varia certantium, riunc prono^) libentique suscipientes affectu viros religiosissimos^), quos interventores unitatis vestra') sedes apostolica credidit destinandos. Profecto enim tam- quam ipsam pacem et jucundis eos oculis adspeximus, et extensis manibus duximus amplectendos. Quin etiam omni inteutione ordi- navimus, ut venerabilis ecclesia Constantinopolitana nec non com- plures aliae vota suscipiant vestra non solum in ceteris^ sed iu aufe- '*) H'* vestrae sedis apostoiicne credi ... Profecio eienim. a. 520. rendis etiom nominibus ex sacris diptychis^ quae removenda maxime postulastis. 2. Verum nonnullae fuerunt urbes et ecclesiae tam^) Ponticae quam Asianae ac praecipue Orientales^ quarum clerici yel popoli omnibus pertentat minis et persuasionibus^ tamen nequaquam fleii sunt^ ut tollaiit antistitum et repellant nomina^ quorum apud eos opinio floruit; sed morte vitam duriorem aestimant, si mortuos con- denmaverint, quorum gloriabantur vita superstitiun. Quid igitur fa- ciamus hujusmodi pertinaciae, quae nec dicto audiens exsistit, et tormenta in tantum despicit, ut amplum sibi ac festivum judicet, si corpore prius quam religioso desistat consilio? Nobis quidem videtur opus esse mollius agendi et clementius: quae si^) nou iu tua san- ctitate, jam nec in alio potuerunt inveniri. Nam neque sangninis et suppliciorum cupidi, quod dictum etiam grave est, libellum susce- pimus, neque ut parvo discrimine remaneant imperfecta concordiae desideria; sed ad prorogandam ^^) quo possumus ordine conjunctionem membrorum Ecclesiae. Utrum itaque praestantius erit, minorum gratia in totum esse nobis abreptas*^) tantas multitudines, an con- cessis exiguis et remissis majora et omni ratione quaerenda corrigi, ut quae non licuit per onmia, saltem ex necessariis partibus alle- gantur^^)? 3. Yeniam itaque nominum postuIamuS; non Acacii, non utriusque Petri, non Dioscori, vel Timothei, quorum vocabula ad nos datae sanctitatis tuae epistolae*^) continebant, sed quos in aliis celebravit civitatibus episcopalis reverentia, et hoc exceptis urbibus, ubi vestrae beatitudinis libellus jam in plenum admissus est, nisi hanc quoque partem benevolentia statuerit vestra mitius corrigendam. Verum nec judicio res **) caret sedis apostolicae, ut non magis venia diceuda Anast. n 8it, quam deliberata jam ac perspecta defiLnitio. Anastasius siquidem'^) '^) Ed. tum Ponticae tum Asianae praecipiiae. Mox H* H^ atque suasioM^MS, et PP condemnaverit ... ghriabuntitr. ") c' c* acccpias, et c* in marg. ahsentes seu adversas. a' seq. a^ectas, G' adsectas^ H^ H'^ nbseptas, al. mss. a^ ahreptas. Antea minoi^um gratim id est: dum levioris momenti rea exigimtur. '•) In vulg. allegentur. Verius iu mss. allegantur a verbo allegere, quod e«t aliquem alicui societati adjungere aut in novum ordinem admittere. — Paulo ante ir*^ sec. manu Hruit missis majora per omnia saltem, Constautinopolitanus epist. 61 suscipore sc professus est. J4J (j7 q\q omitt. res. H*' resecaret . . . venia discenda. ^■') a' seq. quidcm. Particula siquidem restituitur nexus orationis, qna pio- bare vult .Justinus, rein a se quaori, quao nec a ratione nec ab apostolicae sedif l religiosissimae memoriae, yestrae culmen ecclesiae^ palam aperteque a. 620. constituit; quum ob *^) hoc idem scriberet negotium decessori nostro, satis esse pacem affectantibuS; si nomen tantum reticeatur Acacii. Ergo priora vestrae sedis constituta sequitur; qui non onmes memo- rias mortuorum judicat contemnendas, ut indignum habeatur et in- congruum*'), si non placidior omnibus non solum defunctis sed etiam superstitibus vestra divulgetur in onmi fine terrarum lenitas. Et hoc quidem non dubitaverimus ita gratiosum vobis futurum, ut pacifico statim responso laetior mundus reddatur. 4. Retineat autem vestra sanctitas, quod dudimi scripsimus, ep. lOS. ex Oriente supplicationes nobis esse destinatas, voluntatem ipso- rum continentes et arbitrium, in quo sese*^) duraturos ostendunt firmiter, et quo nulla ratione desistendum existimant. Hanc itaque chartulam secundum nostra promissa^*) per Johannem virum reve- judicio abhorreat; siquidem nihil petit, nisi quod ab Anastasio jam definitum atque constitutum arbitratur. ^®) Ed. omitt. oh; iidem praedecessori. Quemadmodum Justiniauus in epist. 120, ita etiam in hac Jnstinus loco verbi speciaiUery quo Anastasius usus est, substituto iantumj hunc papam aliud, quam quod revera voluit, et voluisse et constituisBe sibi persuaserunt. ") H' incognitum, Bimol et Justinianus epist. 127 testatur in hunc modum: Vir namque reiigiosm Johannes episcopus, qui venturus est Romam, detinetur aegritudine. Kunc igitur Justinus hunc miitens Johannem promissa exsotvit: sed ideo quis ille sit Johannes, isne, qui ab Hormisda cimi Germano ac sociis in Orientem legatus cum iis Romam rediisse minime legitur, an alius, nunc expendendum. Si ipse est, id quod de illo Baronius ad annum 520 n. 72 scribit: De susceptis pro fidei defen- gione vuinerihus insignihus meruit coronari mariyrii, non ita intelligendum est, ut vitam ei vubiera illa abstulerint. Et ipse quidem Johannes quum epist. 102 ex urbe Thessalonicensi scribens petit, ut si sui ipsius adversarii Constantino- polim vcnerint, nonnisi se praesente audiantur, sua se vulnera lethalia non pu- tare, immo ab iis convaluisse se non obscure significat. Immo eum ubi con- valuit, cum ceteris legatis Romam revertisse, Baronius ad eumdem annum di- serte, haud Bcio qua auctoritate, scribit. Censet igitur doctus ille cardinalis, hunc Johannnem, de quo agimus, ab Hormisdae legato aliom esse. Re ipsa Ju- stinus epist. 116 capitula missurum se esse promiserat per legatum nostrum, non per legatum Hormisdae. Deinde si per aliquem Hormisdae legatum ea desti- nare voluiBset, cur per aegrum, cur uou per eos, qui jam paulo ante reg^ressi essent, maxime quum timeret, ne dilatio illa afFectata atque suspecta papae videretur? Neque vero alium hic designari existimamus, nm Johannem Claudio- a. 520. rentissimum episcopum dirigendam vobis in praesenti merito credi- dimuSy ut a vestra sede etiam tenor ejus admissus ad colligendas proficiat et adunandas ubique venerabiles ecclesias^ et leroeoljmita- nam praecipue, cui tantum^^) omnes fayorem impendunt qnasi matri Christiani nominis, ut nemo audeat ab ea sese discemere. Gonsen- sum itaque propitium tuam sanctitudinem epistolari quoque pagina convenit declarare: ut cognito omnibus atque patefacto, tenorem^\) ejusdem chartulae a vobis etiam laudari et tenaciter custodiri, lae- tior mundus exsistat. Data*^^) V Idus Septembris Calchedone, Ru- stico viro clarissimo consule. Accepta pridie Calendas Decembris, consule suprascripto. Exemplar precimL Deo amabili ac piissimo imperatori ex Deo Augu- sto et principi Justino^^) Christianissimo de- precatio et supplicatio ab lerosolymitanis et Antiochenis et secundae Syriae clericis et abbatibus et possessoribus Syriae provinciae. Jes. 12, 3. 5. Haurite aquam cum laetitia ex fonie salutis, vociferator Esaias propheta exclamat^ fontes salutis evangelicae veritatis praedicationes manifeste ostendens, ex quibus beati apostoli et eorum qui per or- dinem fuenmt discipuli et sapientes Ecclesiae doctores, salutarem aquam fidei haurientes; omnem sanctam Dei^^) £cclesiam irrigave- runt; quae in petra summi apostolorum subnixa rectam et inflexibilem confessionem custodiens, fiducialiter cum eo ad unigenitum Filium ™**^*Dei omni tempore exclamat, dicens: Tu es Christus Fiiius Dei viti, Hanc salutarem confessionem^^) a sanctis quatuor synodis^ qoae evangelicis praeceptis sunt honoratae, suscipientes ^ nunquam per Christi gratiam a traditis nobis rectis dogmatibus deviavimus; sicut rerum testatur probatio^ et tempore necessitatis fidei constantia de- raonstrat. Si igitur ut Christiani rationis^^) fidei sumus partidpes, poHtanae civitatis episcopum, qui legationis ab Epiphauio et synodo ^us desti- natae, ut ipBius Epiphanii ordinatiouem sollenmiter nuntiaret, dux et princepa fuit (ep. 131 n. 3, conf. ep. 130 n. 2). Ejus porro aegritudo haud dubie in caosa fiiit, cur Epiphanius huic officio, quod ab illo Hormisda exegerat, tardius satb fecerit. •°) a' seq. cui tamen omnes. H^ civitatwH omnes fav. imp. et quasi ... pro- prium, *'') H® gloriosissimo. Mox H^ fontibus salvatoris. 2s) jjio j^^jj custodiens fiducialiler. 2fi^ 116 pfjtiQfff, ^fffyj ^ domn**. domine piissime; et ad communem pacem et ad unitatem festinamnS; &• ^^0. nostram fidem^ quam ab initio suscepimus, per lianc satisfactionem nostram mauifestam vestrae facimus pietatit ut notum sit; quia et paci concurrimuS; et a recta cum Dei juvamine non divertimus fide, sed omnem ex aequo haeresim exsecramur, non solum Eutycliiani- stas^') et Acephalos, sed et Nestorianos et hominem colentes toto animo odientes^^) anathematizamus. 6. Nos autem, domine Christianissime^®) imperator, sicut supe- rius dictum est, in Patrem et Filium et Spiritum sanctum ab initio baptizati quoque et credentes, unam^^) essentiam Dei in tribus sub- sistentiis adoramus: secundum sanctorum patrum mathema^^) et symbolum credentes in unum Deum Patrem omnipotentem, et in unum Dominum nostrum JesumChristum unigenitum Deimi Verbum, similiter et in unum Spiritum sanctum. Et secundum hoc divinum mathema definitionem a sancta Calchedonensi synodo promulgatam intelligimus quoque et suscipimus, confitentes ^^) et credentes, quia unam sub- stantiam vel personam, quod idem est, ipsa sancta synodus in dua- bus naturis, id est in deitate et humanitate, indivise et inconfuse *^ Quidnam Eutychianos iuter et Acephalos sit discnmen, Facundus pro defend. trium capit. I c. 5. sic ezplicat: Entychianorwn duae sunt partesy una quae per totum sequitur Eutychis principis stti sententiam^ alia vero quae in quibusdam ab eo dissentiens per superbiam tamen dedignatur ad Ecclesiam poenilendo reverti. Jili qui licei recedentes in quibusdam ab ipsius Eutychis auctoris et capitis sui sen- .tentiay sequi tamen dedignantur Ecclesiamy cujus capui est Christus, ... tamquam sine capite remanentes Acephali vocantur a Graeds, quos significanlius nos Semieutychia- nos possumus appeUare. «8) a* seq. audentes: rectius vetustiores ac mss. odientes ceu exsecrantes. Qoi hominem in Christo a divina persona secundum Nestorium separabant, graece uno verbo av&Qam6Xax(^cti (hominem colentes) vocitabantur. Aperta est ea de re Justiniani 1. 5 et 6 §. 2 C. I, 1 professio, ubi anathematizat omnem haeresim, praesertim vero Nestorium anthropolatramy dividentem unum Dominum nostrwn Jesum Christum, Quocirca et hic forsitan legendum Nestorianos hominem colenlesy expuncta media particula et. Nunc primum in his epistolis auditur Acephalorum mentio. ^') a' seq. omitt. mathema ety moxque scribunt divinam majestatem (loco div. math.), H* patrum anathema. H'^ Unigenitum Dei Verbum, H^ deum verum. EPISTOLAE ROMAN. PONTIP. I. GO a.520. praedicavit Deum Verbum, et Dominus noster Jesus Chrisius unns est ex sancta et unius^^) essentiae Trinitate. Si enim onum Deom in tribus subsistentiis, sicut dictum est, accipimus, Pater autem non est incarnatus, nec Spiritus sanctus: Deus Verbum incamatus est, et homo factus est unus ex sancta et unius esseutiae Trinitate se- cundum filiationis proprietatem. Sic ita secundum praedictas sanctas quatuor synodos credentes, et^) secundam Dei Verbi natiTitatem secundum camem confiteri non renuimuS; (unde proprie Dei genitrix sancta Virgo esse creditur, tamquam quae natura et yeritate unios essentiae Patri^*) Filium Deum Verbum per naturam immutabilem, ex ipsa factum hominem, enixa est): et duas naturas in Christo per^^) essentiam vel substantiam unitas confitentes sicut in unius persona vel substantia, neque harum diversitatem vel proprietatem post unitionem auferimus, nec eas dividere in duabus personis et substantiis per unitionem sumus edocti. Eumdemque scimus uni- genitum Klium Dei et ante incamationem ejus et post, id'') est: Deum simul et hominem, passibilem came, impassibilem deitate^ circumscriptum corpore, non circumscriptum spiritu, id est terrenum et coelestem, quem mundus ut hominem cepit et ut Deum continere non potuit, mortalem et immortalem, nusquam naturarum diversitate sublata^), neque dividentes per essentiam imitionem. Hoc enim 3») c* c^ cum mss. Patris, al. Patri. Haud obscurum est, graece ezstitiase ofioovaiov Tcj nazQL Totum hunc locum sic planius reddere licuiBset: utpote quae nnturaliter et vere consubstantialem Patris filium Dettm Verbwn inamdebUem per naturam et ex se factum hominem enixa est. — Mox c^ seq. Verbum natwra mnui* tabilem, H'^ incommutabilem, '7) Ita mss.. At H* a' item Deum quidem simul, et infra idem terrenum: h* idem Dewn simul (c' c* simiUter)\ al. eumdem Deum qnidem simul, "^) Ita h' cum mss. G' a' sequ. ejus abiata ...unionem. H^ corrupte di^er- sitntes suhlatn ... dividendes presentinm in unitione. — Accuratius diceretar: neft dividentcs snhstnnlinlem unitinnem. EPISTOLAE 129. 130. 947 vere magnum pietatis mysterium; qnia unus ex sancta et^^) uniusa. 520. essentiae Trinitate incarnatus, et homo factus Deus Verbum, in utraque natura deitatis et liumanitatis indivise et inconfase cogno- scitur et adoratur^ non conversionem vel mutationem sustinens^ sed proprietatem utriusque naturae in una persona in semetipso con- servans. 7. Ob hanc igitur fidem praedictas sanctas synodos suscipientes et^ custodienteS; anathematizamus omnes^ qui adversus eas quocunque tempore vel modo aliquid conscripserunt, praecipue Johannem Aegeo- tam^®); qui adversus memoratam sanctam Calchedonensem synodum multas ut Nestorianus blasphemias evomuit; similiter condemnantes et Timotheum Aelurum cognominatum, sicut Eutychianistam adver- sus eara cum suis latrantem sequacibus. Ita ergo cum Dei juvaraine semper sensimus et etiam nunc sentimus. Quapropter hanc satis- factionem vestrae obtulimus pietati; jubere^*) enim dignata est, nos proprium intellectum et quemadmodum de sana fide sentiraus exponere: quia quidam haeretici, dum suam malam fidem occultare festinant; nostram in Christo libertatem et rectam fidem detrectare conantur. Supplicamus igitur, vestram clementiam sollicitudinem**) de perfecta ecclesiarum unitione sanctarum habere debere: ut unitas, quae cum Dei facta fuerit juvamine, nec uUo deinceps rationabili aut irrationabili occasionis fomite inquietari pax possit. Deus autem omnium vestrum pium adimpleat desiderium in gloriam sui et rei- publicae disciplinam!