Home › Letters › hormisdas › Letter 33 From: Unknown sender
To: Unknown recipient (unknown)
Date: ~515-523 AD
Context: Part of the papal correspondence surrounding the Acacian Schism (484-519), the major breach between Rome and Constantinople over the condemnation of the Monophysite patriarch Acacius. Pope Hormisdas (514-523) worked tirelessly to resolve this schism, which was finally healed in 519 under Emperor Justin I.
[This letter is part of the extensive diplomatic correspondence generated by the resolution of the Acacian Schism. The schism had divided the Eastern and Western churches for thirty-five years over the condemnation of Patriarch Acacius of Constantinople, who had promoted a compromise formula (the Henotikon) that Rome rejected as insufficiently orthodox. Hormisdas conducted negotiations through multiple embassies to Constantinople, exchanging letters with emperors, patriarchs, imperial officials, and powerful aristocratic women at court. The correspondence reveals the machinery of late antique ecclesiastical diplomacy: formal theological demands, careful diplomatic language, networks of lay and clerical allies, and the constant anxiety of a pope trying to manage events happening months away by letter.]
'OpiibSac; eTitWjTtoc; itpecjputspotc; 5toEx6vot? xal ipytiiavSpiTat^ TOt? Iv Ssotipflf Sop(o( o5(3i xai Xoticol? &pfto86$ot? iv otcpBi^TcoTe iva- ToXLXb) xXtfi/xTt 8ta70D(3i %al iv T-jj TTj; airocrcoXix^C xaftS8pa<;
5 xotvcdvCo} 8ta(JtivoDatv.
'AvaTvwo&evToov t»v Ypa(Ji(JiaTo>v Tijc 6|isTlpa<; aYainjc;, 8t' oiv Twv l^^pwv To6 -S^oo acppooovT] avspa>dTj xal twv aictaTU)v l:tt(iovoc (tavta XoiCTfjpd)? 8t^Xy] y^T^vsv, otTtvsc ijcstSif] t^ xax&c CttVTt icvs6[i.aTt I^UGTjoav tov xoptov, Tot (liXT) Ixstvoo aospox; Sto)-
10 xoootv, ooov oiTco T^c 6|ieT4pac pspatOTYjT^? ioTt Tvwvat, Tf}6X677]oa
TOV XOptOV TOV T7JV mOTlV TWV SaOTOO OTpaTlCOTWV (ISTa^O TWV
svavTiwv cpoXaTTOVta. xat iroXtv twv ^xxXif^occdV tov ootXov Ttat 2 Twv 8o6X(ov Too ^£00 Tac IzajfdsCac; xat tooc; xoicoo? xaTavoi^oac; OTsvdCcov xatdt tov xpocpTqTTjv Ixixpa^a- „avdoTa xopts, 8Cxa-
15 OOV TlfjV 8tXY]V OOO, (tVT^odTITt TWV bV8t8tO(l(OV 000
Twv oico Srppovoc; oXtjv TYjv T^jj.Spav", i^86o>c xat Tot to- O[iofo)c licd70)V „(iY] sictXddTg zyi<; ©a)v^c Td)V Cyjto^v- T(i)v os, 'y] 67CS p7]<pavta tcov (itoo6vTO)V os avi^T] BtaicavTO? icpo^ os". xat fap cooicsp xprj ^^(idc; to ISpolov 20 c^? 7ctOTso)(; (poXdTTstv, ooTO)c o65( ap(i6Cst irspl ttj? 8txatoo6v7]? T^C *sta^ xptoso)^ aTctOTstv. oox 5oTt v4o<;, a8sXcpot, t^<; IxxXy]- 3 a{a<; ooto<; 6 x6ico?' o(io)c Iv aOrcj) t^ Taicstvooodat ^tj^ooTat xat 8t' 6xetvo)v, 8t' wv iCTO)5(s6stv 8oxet, icXooTtCsTai. ev icsCpof soTt toIc;
140. Hormisdae epxstulae uettis inierpretatio Graeca, quam hic ex- pressi, inserta reperitur actis synodi a. 536 Constantinopoli hahitae; ef, Nachrichten der k. Gesellsch. d. Wissensch. zu GoeUingen, philol.- hist. Kl. 1894 p. 120. Codices adhibui eosdem quinque aeogh, quos enumeraui p. 163. Edd. Binius, Concil. gener. ed. 2 (1618) II 1 p. 718; Fronto Duc. p. 660; Collect. Concil; Thiel 820. 4 xadsSpa a 6 Tuiv om. eo 7 tu>v aici'aTu>v -yj aeo: ifj tu»v aici'oTu>v gh 8 xaxu»? Cw>VTt aeogh: fort. ivaCwvTt 10 YjfJieTspa? h, ofieTepa; ex Yjfj.eT8pa<; corr. o 11 &aoTu»v h 16 e^eS^? agh: l^-ij; eo 17 Ik<xyu)v gh: feTuaYw aeo 20 licisTeui^ 0 21 xpiaeu)^ eo : iciaTeui^ ah et sine dubio etiam g, quam- quam nihil adnotaui aSeXfol ex ABeXtpou corr. o man. 2 22 T(j) om. h
574
Hormisda preBbyteris etc. Syriae secundae
ex usu est iidelibus dei, ut per mortes corporum uitas lucreniur animarum: amittunt quidem caduca sed mercantur aeterna et, dum persecutio uiam facit probationi, probatio causa fit meriti. stulti et sub caecitate saeuientes nesciunt, quia quos conuer- sationi hominum subtrahere posse se credunt, ad dei regna s
4 perducunt. hinc in ipsis periculis gaudia et ambitus passi- onum : eipectat enim agones suorum, qui magnorum retributor est munerum. nam quis non frangeretur malis, nisi consolaretur aduersa de praemiis? spes iUa est, quae non sinit in despe- ratione deficere; excludit siquidem amaritudinem tribulationum lo dulci sapore uirtutum. quis enim magni habeat praesentia sciens aestimare uentura? quis dispcndia uitae renuat, si quae
5 sunt recipienda considerat? persistite, carissimi mihi, et inconcussam fidem fiia animi uirtute seruantes perseuerantiae laudem, in qua est salus et bonorum operum palma, praesumite. is magna sunt, ad quae uocamur indigni : non retardet infirmitas, quia qui uocat retributor fidelis et fortis adiutor est. non prosperorum spe decipiamur aut mollium nec faciliaproponamus: non deliciosa nobis dominus noster, non est blanda pollicitus; praemia promisit ille, non otia. laudi non conuenit et quieti. 20 qui locus erit remunerationis, si nulla est cura uirtutis? angusta poiia sed regna diffusa, paucis aditus sed probatis.
6 nonne haec sunt ad eos prima uerba, quos docuit: perse- quentur et in synagogis flagellabunt uos? perpati-^ entiam, sicut scriptum est, possideamus animas nostras, ne 25 eas per impatientiam doleamus amissas. primus crucem dominus
23 Matth. 10, 17 25 Luc. 21, 19 1 usum B mortis B lucerentur B 2 mittunt B 3 fit Fronto Duc: sit VB 4 stulti om. V cecitatem uiuentes B 5 credunt V: ore dunt B 6 periculi V 7 expectant B agonis B S ea B 9 sinet B dispiratione B 10 excludet B II duci B dulcis sapor legit interpres 12 estimare B rennuat V: non rennuat B 12 sq. sicque sunt decipienda B 13 kilii B 14 fixam B perseuerentiae B 15 que B honorum B operum B: hominum V 16 atque uo- camus B 17 est V: es B 18 nec om. B facila B 20 pro- misit V: pponet B laudi non B: laudi V 21 cura V: causa B 22 difuaa V 23 nonne V: non B 24 sinagogis V
Epist. CXXXX 4-6. 575
zmol^ To6 ^£06 to Bti t&6 «^avaTOO T(bv awftaTwv TYjV Cw/jv y^p5a(veiv twv (j^uywv a;ropaXXovTai [jlsv toc psovTa aXX' £[iico- psuovTat Ta ata>via xal lv Ttj) tov 8io>7[i.6v oSoTCOtstv T^g Soxipi-J alrla YWSTat r^c; ajiac; Soxtjn^* avoYjTot xal ev znrfk^oti
h {jLaiv6[ji^vot a7Voo6aiv, oti oGg Ix ttjc T<bv avdpcoircov avaoTpo^-^C ywptUtv Suvaoftai vo(itCo!)ot, to6too<; elc ttjv paatXstav Sfooat :oD ^soo. ivTsodsv Iv aoTot; toI? xtvSovot^ at so^fpoaova: xat 4
^rspt t6 Tcaaysv^ aTrooSfj* sx84)fSTat ^ap too^ aYoivai; t6)V I^lwv 0 x(bv |jLS7a)va)V 8(iDpso)V avTaTCoSor/jc;. tlc; y*P ^6x av bxXaastsv
10 h Tot? xaxoi^, sl [17] 8id twv s?cddXo>v icapafJLO^^styj Tot svavrla ; bstvT| saTtv ri sXictc; (it] aoif/wpooaa Iv T-g avsXi:taT{(j T^iidg irovctv airoxXstst <ifap> Tdov ^Xi'}sa)V t6 ?cixp6v rj YXoxsia Ysoat^ Twv apsTcbv. Tt^ ^ap av oiTj^sCYj tA irapovTa ixs^dEXa svvo(5)V Tot |i4XXovTa ; Tt<; t6v ^avaTOV aTrapvsiTat, sl twv [isXXovtcdv ttjv avTu
15 ooatv xaTavoT^asisv ; svaTijTs, aYaTnrjToC [Jloo, xat aaaXsorov rr^v 5 dariv ^Epat^p XoYiafJLij) cpoXaTTOVTsc; zffi 6::o(JLOVYj; t6v STcatvov, sv 0) lartv acDTTipta xat twv aYa^wv IpYcov t6 ppa^stov, xapic(o- 3aa^£. (is^dXa slatv, sig a xaXoo[i.S'^a ot avdjtof p.7) ppa8ovdT(D ao^svEta, oTt 6 xaX(3)v avraicoSoTYj^ ictar^c xat 8ovaT6c poyjS-^c
20 brt. [lYj rfj T(5)V xaTadoftCcDV sXict^t a7caTr^do>(j.sv (JLYjTs tcdv 7;86a)v |ir/T£ 7cpoxptva>[isv ra so/sp7j. oo TpocpYjXd Yj^uv o xoptoc; YjixcDV, oo xoXaxsOTixd STT/jYYstXaTo' sxstvoc STcaftXa OicsaxsTO, oox dpYta^. 00 TJiigatvooatv S7catvo<; xat pa^o(xta. ri^ Trj<; avTa(JLstt[>£a); Sasrat toTco^, si oo8s(i{a sart cppovrU tYj^; dpsr^c;; aTsvYj r^ icoXrj dXXd
S5 TrXarsa ri paatXsia* oXt^otc staoSo^; dXXd toU 8oxt[jLOt(;. o6)( 6 o5rot slatv ot icpwrot Xofot 7cp6? Ixsivooc, o5c s8t8a4s' „8t(jDSooat xat sv Tat^ aova70)7at<; [laaTtYODaooatv 6[ia<;"; 8td TYj? 67CO(j.ovYi?, xa6-(i>^ YSYpaicrai, 7LTrpdi\LS^0L Td<; saorcDV ']^0)(d?, (tYjicoTs raora^ 8td Tr^? o6x 67CO(JLOVYj; dX^iqacD^i.sv dTcoXsaavrsc.
2 Ta:^ 'Loyotl^ a 6 Suva-S-ai voiu!ioo3t aeo: 3oy,o53i SivaaS-at gh
9 $(ttpa'.u>y a 12 ydp addidi 13 irapovta fevvotbv jxsYaXa fevvowv gh 14 isapvT^^ETat gh 17 xapirtossod-E a, xapicwoaoO-ai g, xapniuoaod-ai h 19 xa: ^ovati^ 6is gh 20 (?m. o
XXXV pars 2.
37
576
Hormisda presb}i;eris etc. Syriae secundae
noster et patientiae ipsius magister ascendit suo informaturus exemplo, quos erat iuturus auxilio. ipse inter uirtutes lancem retinet et labores, stans contra uenena furentium, ut secundum
7 persecutionis iras ipse aeterni imperii det coronas. reuoluite, qua Machabaeorum exitus pertinaces uetus historia laude & persequitur, quo ludas et illa fratrum fidelium falanx mortis honore referatur, in quanto ore sit constans populus in monte consumptus. et hae omnes pro custodienda lege uirtutes, species et umbra futurorum, tanta exempla meruerunt: nos
in patribus uidimus palpauimus probauimus, quem sequamur. lo
8 quid non deferendum est rei? quid denegandum est ueritati? quid non debitum redemptori? libenter communicamus dog- mata ista uobiscum; dicit enim sapientissimus Salomon: beatus, quipraedicatuerbuminauremoboedientis. gaudium est siquidem uolentes alloqui et ad rectam uiam eos, qui non reluctentur, hortari. tenemus enim obsidem fidei uestrae sub litterarum professione constantiani, qua a trans- gressorum contagione diuisi ad apostolicae sedis dogmata et mandata recurritis: sero quidem uiam ueritatis ingressi, sed benedictus deus, qui non in finem obliuiscitur, qui corripit 20 et medetur nec continue gregis sui oues patitur insidiantium luporum rapacitate discerpi, qui per districtionis temperantiam
9 nec coherci<ti>onem suorum neglegit nec salutem. sed quid
14 Eccli. 25, 12
Epist. CXXXX 7—9.
577
itpwTo»; sl<; Tov otaopov o %6pio^ T^iAdiv xat rr^^ Dzo(xovrj? iaotoD BiSd-sxoXo; avfjX^sv Iv tu) I8t(p Tt>icd)V 6xo5s{f(xaTt sxeivoD^, oi^ f{jLeXX£ poTj^stv. aiTO<; jisTacD twv apsTwv xat Td)V x^tccov tov Co^ov r/izt/5i toTi[i6Voc xaTa twv Sr^XTjTy^ptcDV twv (iSftYjvoTODv, 5:va xaTa tiriv opf/^v toj 8ta)7[j.o6 aoTO^; Ttat Tfj^ alcovtOD paotXeta<; to6<; OTscpdvoD; TtoLpd^y^, avaXoYtoaafts, irotcp twv Maxxa^aCcDv 7 tatc ££68ot^ Tat? xapTsptxaTi; ri zaXatd totopta siratv(|) 6^6i:sTat, rotfl} 'loD^ai; xaxstVTj T(ov TctOToiv dSsXcpcbv cpdXa^c ^avdTOD Tifng ava^opSDSTat, sv acotot<; loTt OT6(xaoiv 6 Xao^; 6 sv T(i> Spet dva-
10 X(i)d«£<;. xat aDTat Trdoat at 8Dvd(jLei; Dicsp iffi tod v6(xod (pDXaxrj^ 0(JLot(j|)|jLaTa xat oxtat tcdv (isXX6vTft)v ODoat YiSt^odYjoav icapaSetY- (jLdTft)v ToooDTO>v TjfJLet; Iv Tol<; ;caTpdotv S(i)pdxa(i^v, £(j>YjXa'^i^oa- fi£v, l5oxtp.doa(tsv, Ttvt axoXoD^jOO(jLSV. Tt odx lcpap(JL6C6t rf^ 'jicodsoet ; tC a7C(^8£t T^<; aXT^deta^; Tt odx bcpstXsTat t(]) XDTpo>rg;
15 xaTadD(JLt(«>c xotVft)VOD(JL6V £v todtok; D(j.tv Totg 86Y(i.aoi' Xs^st ^dp 8 1C0D 6 ootp(4)TaTo? LoXofwov „(j.axdpio<; 6 XYjpDTTcav X670V
61 ; ixOYjV DTCaXODOVTO?^'. SOCppOODVrj (JL6V ODV eOTt TO 8ia-
Xefsoftat Toig s^^XoDot xai Tcpo? TYjv op^v 686v todc (xt^ avTt- zaXatovTa<; TcpoTpsTceodat. xaTS)(0(j.6V ^dp sveyDpov TYjf; ^ctOTStox;
20 vffi DftsTepaf; tyjv d^:6 tc!)V Ypa(j.(idTft)v 6(ioXoYr^^£toav IvoTaotv, 8t' T^; £x T^<; T(ov icapapaTcov XD(xrj<; y(ft)pto^6VT6<; etg Td zyi^ d:cooTo- Xtxtj; xa^Spag 86Y(iaTa xat lvToXd<; STcavep^^sode, o^k (j.6V odv sictpdvre? t^C 68od tyj^ dXr^O^eia?. dXX' eoXoYYjTo^ 6 ^eo^, o<; odx eU T6Xo<; iictXav^dvETat, 0? 7cai85D£t xat Idrat xat od8£ TfjC i^vft>-
25 |jivr^<; aDTOD 7C0t(j.vY]; Td 7rp6paTa xapTspet Ttjv e^tpoDXeD^VTCDV Xdxcov t-q dpTcaf jj Siaoicdodat, oc; 8ta TYj^ X£xpa(j.svYjc aDOTY]pta<; oo8e T^? do^aXstac twv t5tft>v DTCspop^ 0D8e TYj<; oft>TYjpta<;. dXXd 9
2 ftxjtvot? aeogh, corr. T/ugZ 3 T^jisXXe a xa\ i<i>v om. h 4 xat- jyeiv gh 6 noia (ola agh) xti>v MaxxaPa{u>v e5o8o^ tol^ xapxspixol; 7j ndXTfj loTopia xdiv ftnatvtov aeogh, correxi secutus Thielium (icoiti) xalq ttbv M. l{odoi; xaptEpixttl^ •fj icaXaid bt. t^> iicatvip) 8 Ktot<i>v om. aeo ti(jLYj eo: ttjj.-?) agh 9 eatl aeog: lict h 11 oooat aeo: etvat gh irapa- Ser;CpLdttuv eo: icapdSeiYfiLa ta>v agh 13 ttvt agh: Iv ttvt eo 14 tt o'jx aeo: el oux gh Xutptor?) eo: Xotptw tt agh 16 xTQpuootttv eo 22 ^Kav- epyeod-at g 24 ^vibjjievTQ^ 0
37*
578
Horniisda presbytcris etc. Sjriae secundae
mirum, si oues . relicto uno illo et uero pastore dispersas callidus cruentus et rapax turbauit insidiis? qui tutelam suam deserunt, ipsi se periculis, quibus lanientur, exponunt.
lOergo nunc saltim solidis passibus in uiam patrum, ad quam recurristis, insistite. potens erit misericordia dei aliorum quoque correctionem mercedi uestrae, si a uobis ad rectum deducantur, adscribere. sed in totum uos a caeno, quo immersi haeretici tenentur, auellite et excutientes immunditiam pulueris inhaerentis .generaliter uniuersos ab apostolicis dogmatibus declinantes religiosa detestatione damnate. nulla tenebris cum luce communio nec, qui per recta itinera gradiuntur, uestigia
11 suacum deuiantium errore coniungunt. tenendum est fidei uin- culum et uitandum de perfida societate contagium, quia secun- dum apostolum quemadmodum, qui se adiungit domino, unus spiritus est, ita qui adhaeret meretrici, unum corpus efficitur. amant uirtutes collegia sua et adliaerentes sibi secum impietas in profundo demergit. [in conspectu] in oculis, in ore, in ipsis manibus sunt patrum dogmata, quae custodienda mandamus : cottidie nos ad conseruationem sui concilia uene-
12randa constringunt. loquax est singillatim uniuersa retexere : Chalcedonensem synodum, in qua omnium reuerentia continetur, sed et uenerandi Leonis prolata de ipsis apostolorum prae- cordiis instituta et nosse nos conuenit et tueri. in his uexillum fidei, in his propugnacula ueritatis, in his Christus agnoscitur, n his redemptionis nostrae spes et causa seruatur. hoc est illud,
10 cf. Cor. n 6, U 14 Cor. I 6, 17 15 Cor. I 6, 16
1 sq. dispersas callidus cruentus et omissa in marg. add. V 2 tutelam suain F: obilia sua B 4 at J5 7 at teno ut uid. B 8 hereci B abellite B 9 ab o: ad F, om. B 10 damnaT B 11 latinera B gradiunt F, corr. o: ingressus B 13 perfida F: perfidia B 15 est V: et B adherat meritici B 16 conlegia B, cellegia F 17 profunda V dimegit B in conspectu (conspectum B) VB: glossema uncis inclusi 19 cotidie B conuersationem sui i B 20 uniluniuersa B 21 calce-
n
donese B reuerenda B 23 uixillum B 24 propugnaculo F, corrcxi: propugnaculum Bo his B: om. F, quo o
Epist. CXXXX 10—12.
579
zi ^aDjJLaoTov, sl za itpopata xataXetrp&4vT0<; ey.s(voD toO Iv6<: yjxl aXTj^tvoo ^otfjtivoc 5ta<3Xop:ri3^evta 0 icavoopYo;, 6 aT(iaai ice^op- {livoc Tuxt ap?ua4 tat<; Iveopat^ Itapa^ev; ot r/jv aocpdXetav tYjV lotav %ataXt|i7cdvovt6<; aotot saotoii^ tot<; xtv86votc, ' aiv oicapat-
5 rovtat, IftpdXXoDatv. wats xav v5v 706V atsppotc pi^fiaaiv ev 10 o8u) twv ?cat^pa)v, Tcpoc 7;v avs8pd(X6t6, JvatTjts* 56vatat 7(3ip to toO ^soi> IXsot; %at rr^v taiv SXXwv 6(iota>^ 8i6p^a)atv tij) 6p.stsp(j) |j.to^ti), ^o^f' ^l^''^^ '^P^^ '^^ suO^ec oSvjYi^j^stsv, Xo^taaadaf iXX' £aaro6<; xaO-^Xoo aico to6 poppopou, sv q) ot atpstixol xataico^ivtsc
10 xsxpdtTiVtat, aicoaicdaats xat IxtivdSavts; r/;v axadapatav to6 7.oviopto6 too xoXXYj^svto? 7svtxd><; SE7cavta<; to'j<; aTco tcov aTco- roXtxwv 8o7(idta)v aicoxXtvavta^ suaspst aicoxTjp6;st xaraxptvats. o656|jLta tcp oxotst icpo^ t6 cp(5>c xotva)v(a o5ts ot 8td t<Sv soO-stoiV oSwv pa5tCovt6C td saDtwv Xyyy] (tstd t(i)V dicoxXtv6vta>v 7cXdvr^<;
15 oovdictooat. xataa^fstsoc satt tT); matsax; o6v86a|jLO? xat icapat-ll njtea ex t^<; aTctatoo xotva>v(a<; X6{iy), ott xatd t6v dicoatoXov, Sv tp6:cov b laot6v 7cpoaxoXX(bv tij) xuptcp £v icvs6{id sattv, ootax; 0 xoXX(0[i6vog rjj T^opvg Sv iffvetat aw^ia. aYaicwatv at dpstat td<; aXXi^Xa>v xotV(«>vtac xal to6c xoXXa>(isvoo? aot-Q (isd' saotTjc
» aaegsta sv tq) PoO("|) xatairovtlCst. sv ?)'^daX(iotc, sv ttj) at6(iati, sv a6tat<; tat<; ^-^^ '^^^ 7catepa>v td 867(iata, & tpoXdttstv
£*/:£XA6(i6^a- xay exdatTjv 7cp6<; rrjv (poXaxYjv saotwv at aspda^ita^ oovoSot Tcspia-f tYYooat. (laxpYj^opta eatt xa^' sxaatov Tcdvta cpavs- 12 poov td r?,? sv XaXxr^86vt aov68oo, Iv yj Tcaaebv t6 aspac ^epts-
» y«*^- ^'^*'^ 'C* Tcapd too a6paa(ifa>tdtoo Aeovto? Tcpoevs^^xl-svta
U aOt^c ^(fiv d:coat6Xa>v tY)^ xap8iac 6pta(iata xat 7iv(oaxsiv T^(idc ftpoofjxst xat tY]peTv. ev to6tot<; t6 aY)(i6tov tYjc ictatsca?, Iv to6tot<; ot icpo(ia^(i>v6; tijg dXYj^sta?, Iv to6tot<; 6 Xptat6c 7tV(oaxsta'., sv toatot; tY)<; Xotpcoaeco; tfj? '/^(istepa^ r^ sXict^ xat fj oTC^^sat^
1 xataXr^ofl-svto^ aeo, a fortasse postea corr. xaxaXecflpS-evio;
5 cTEpyoti; 0 8 Y]|xu>v h 13 ohhi jiia gh 14 TrXdvvji; eo: itXdvT] agh 16 8q, dno'aToXov Sv Tpdicov eo: iicoaToXixiv Tpditov gh, aitdcToXov ?cETpov a 22 xad-exdaTYjv ae ae^aa^^at gh 23 xa^s'xaaxov ae ^avspoGv id aeo: cpavepouvTa gh 24 aepa? eogh: aepdajJLiov a 25 JcpoeveveyO-evTa a 26 r?j? aeo: om. gh 27 t^ OYjfxeTov scripsi: xh aepdajiiov gh, toIi; cepaa- fitoi^aeo 28 tcpofjLa^oovie? a 29 "i] 67cd^eai5ag: npd^satsh, uicid-eat; eo
580
Hormisda presbyteris etc. Syriae secundae
quod in apostolo legimus, fundanientum, in quo se ipsum decipit quisquis ligna fenum stipulas consumendas ignibus
13superaedificare temptauerit. his interfecta sunt Eutychetis et Nestorii uenena conciliis, qui aduersum dominicae dispensationis salubre mysterium dum contraria inter se disputatione nituntur, sub quadam sacrilegii aequalitate consentiunt, sententiis dispares et impietate concordes: quorum alter nolens Mariam uirginem dei esse genetricem in domino nostro quae unita sunt diuidit, alter dum conuenientium naturarum propria et certa confundit, mysterium nostrae redemptionis extinguit, alter Fotini sectam,
14alter Manetis insaniam impia cognatione contingens. aduersum hos, dilectissimi fi-atres, prouisa remedia illa anirai uirtute defendite, qua in labefactionem eorura uidetis haereticos im- pietate pugnare. non sit pigra ueritatis adsertio. quo studio oportet salutera diligi, cum uideatis perditionem mortiferam sic amari? pudeat segniter adseri ueritatis leges, cum tam
1 5 pertinaciter defendantur eiTores. et auctores quidem inuenti- onum malarum, quae praediximus, synodica constituta iustia condemnationibus insequuntiir; sed nos, etiam sequaces eorum ut declinetis, pariter admonemus. quos apostolica sedes et deprehendit pares auctoribus suis et coniunxit addictis: Dios- corum et Timotheum pan*icidam, Petrum Alexandrinum, Acacium Constantinopolitanum cum sequacibus suis, Antiochenum quoque Petrum praedicto similem sicut errore sic nomine, sed et 1 aq. cf. Cor. I 3, 11 sqq. 1 apostolum B ipse decepit B 2 ligna aut lenum B coV lcgendas B 3 superhedificare V: superhedicare B \s V euty- cetis K, eutichetis B 5 dispensatione mituntur B 8 unitas B diuidunt B 9 propriao certa B confudit V 10 no-
strae V: non B redemptio B foteni B, foniti V 11 insania B contagione B 13 qua V: quia B hereticos V: erit his hos B 14 nun om. B 15 perdictionem V mortyferam jB, mortifera V 16 pudeat V: cur pudeat B signiter aseri B ueritis V legis B tam om. B et fort. delmdum est 17 defendatur (stc) coir. ex defen- datis B erroris B 18 istis B 19 insecuntur B uos V 20 sedis B 21 deprehendct B autoribus B coniuncxit V 22 tymotheum V 23 constantinupolitanam B con V antyo- chenum V 24 praedictio B
Epist. CXXXX 13—15.
581
pXdTTsta».. oSto^ eativ exsIvoc, 8v sv z'u^ aicooToXtj) avaTVojjxsv, dsnsXio?, sv eaoTov Ttc; irapaXo7'X6Ta'., tk; iiXa /opTov xaXaiivjv xiravaXtox^iftsva Tip icopi si:oi%o8o{tf^aai Trstpa^j. sv TaoTatt; dvTji- 13 psdrj Ta EoToyoO^ xai NsoToptoo Tat^ aovoSoic; 8r|X*/)TYipia, otrtvsc;
5 U svavrlac; rfj? Sso-OTtXYjc toO o<i>Tr^puo8oDi; (iooTT,p{oo olxovo[i.tac, sv ooq) svavTtcj) jisTaco iaoTwv ooXXo7fa[j.ij) cptXovstxoootv, oico Ttvt Tr,; tspoooXtai; la6T7)Tt oop/fovoootv, Svioot Tat? Yvwfjiat; xat 6(i6- '^oyoi aos^s^ot, (Sv 6 sTspoc ijlt^ ^iXcov TYjv icap^^vov Maptav ^soo stvat ^EVVTjTptav, aTCsp Iv zl^ xoptcp Yjfj.tov slotv r^v(i>jj.4va,
10 Statpst, 6 86 srspo;, Iv ooii) Twv ooveXftooawv cpoosoov Ta T8ta xat ta a>.r|^ ^^T/i^h '^^ [tooTT^ptov vr^^ r^ftsTspa^ XoTpcoosa)^ opsv- vootv, 5XXo(; ^(OTstvoo TYiV ^pr^oxstav, sTspo; to'j MdvsvTo^ ttjv i^pooovrjV acspst o'JYTSVstcf oovdicrcov. xara to!t(ov, a8sX'^ot d7a-14 ^njtot, Tcposvor^Orpav iarpstat' sxstvac; t*^ too Xo7to|JLo6 8ovd;jLSt
16 Sir/.StXTfjoaTS, sTrsiSyj si^ avaTpo7rr;v abrwv opdrs t^oc atpsrtxoo? 5id zffi aospstac; piayojJLSVooc' [iTj Iotcd sv oxvcj) ryj; 8i3aoxaX{a(; r; aXTj^sta- tcoCcj ypTj o-oo8r^ ty)v o(OTTjptav afa-doOat, 6<c6te 6paTS r?jv OavaTYj^opov ar^oXsiav oor(o OTEpYOjJisvYjv ; aiSso&wfJLSv V(oysX<o; aa^frjViCsoO^at xrfi aXr^xl-s-lac too^; v6(toog, 67r6Tav E7ci|jl6v(o; 8isx-
20 Stxwvrat at icXivat. Ttat roo^ dpyY)7o6c (isv rcov xaxo)v s'feopso6(ov, 15 a icpO£t;co(isv, O'jvo8ixd dsoJc(o(jLaTa 8ixatat<; xaraxptosot (isrsp- /ovraf dXX' Yjjxstc;, xal tootcdv to'jc dxoXoo&ooc on(A<; sxxXtvr^rs 6{xs'l(o<; 67CO(j.i(j.vYjoxo(tsv, oo^; dzooroXixY] xav^sSpa xat xarsXa^s izapaicXYiotoo? Svra; rot; laorwv 8t8aoxdXot? xai rotc xaraxptO-stot
25 oovsCsois, At6oxopov xat Tt(j.6dEov rov TcarpaXoiav xat lUrpov rov 'AXs4av8ps'a;, 'Axdxtov tov K(ovoTawvooicoX(Tr|V p.sTd t(ov saoroo dxoXo6^(ov, a)oa6T(o^ Ilsrpov tov 'Avrioysia; rip icpoXsydsvri ojxoiov cy; rs icXdviQ xat rij) 6v6jj.aTt, dXXd xai SspYjpov roo a^roo t6:coo
2 xaXo[|jLr,v yopiov trsjy. gh 4 Sr//.r^':T^pia aeo; xd SYjXT^rrjpta gh 8 bu- oi^Eia gh 9 y;}iu)v om. a 10 ev oco) om. a tu)v soveXO-odsojv ^f-jssojv td tStaagh: td TSta xtbv ouvsXO-ojatov «^U36U)V eo 13 dae^st coYYfvsia eo: das^Yj ao-fcs^vetav agh 17 ordiav a 19 ottoxs . . Stsv.SixoOviat eo 22 Ix- •/.XtvTjTs eo (e< h?i: ex%X'voi?e ag 23 v.ai om. gh 24 y.aTaxpi^Ei h 25 otoaxopov xai post KatpaXotav xvA irsp, eo xov 'AXeJav^psia; scrij^si: Too; 'AXs^av^psT*; aeogh 2l> ^aoioO eo: lauxwv agh 28 ce'r?;pov eo
582
Hormisda presbyteris etc. Syriae secundae
Seuerum eiusdem loci nihilominus et ueneni, Xenaiam Hiero- politem, Cyrum Edessae, Petrum Apamiae, non iam pro sua tantum sed pro aliorum quoque perditione damnandos, qui dum se opinionum suarum sordibus indesinenter inuoluunt. alios quoque docendo, quae male adsecuti sunt, polluerunt.
IGgeneralis mandati salubritate uos moneo: quicquid aduersum regulas patrum de quibuslibet commentariis profertur, abicite. nuUus uos incongruentibus praeceptis aut nouis moueat insti- tutis : si enim mundani sunt, ecclesias tenere non possunt, quia eis conuenit magis discere quam docere. nefas enim altaribus piis peregrina inferre libamina, quia certos religiosis disciplinis terminos deus inter ipsa quoque cultus sui praescripsit initia, inter Leuitas et populum suum diuisit officium; alia est potestas hominum, alia ministeria sacerdotum. incitauit potius dominum quam placauit, qui externum ignem in diuinis adytis
17sacrorum temerator inuexit. quis est, qui sibi in alienis insti- tutis iubendi auctoritatem possit adsumere, cum non sit ambiguum oflFerentem honorem debitum pro sola officii prae- sumptione punitum? in regia Ozias reuerentia et administra- tione permanserat, si monitus tantae districtionis exemplo a
14 sq. cf. Leuit. 10, 1 sq. 19 cf. Paralip. II 26, 16 sqq.
a
cione V 20 permanserat B, permanserit V man. 1: permansiset (!) V man. 2 a -BF man. i: ac F man. 2
Epist. CXXXX 16—17.
583
od3sv T^xiov xat too loO, Ssvsav lov ^leparoXtrriV, Kopov tov 'ESe^TjC, Ilstpov tov ATcaitsiai; oii ftovov ozip TTjg oly.e'la(; aXXa xat oTtsp rfi^ td)V dtXXcov 6{j.o'l(i); aTCCoXsia; xataxptt^oo^, ottivs? £v oGcj) iaotoo^ tot? p6-ot(; tr^c; I5ta<; 564r^? a-a6at(D? lYXoXtoootv,
5 oXXod; o|iota><; sv tip 5t5aT/.stv too; xaxwj; aotot? axoXoodi^-sa^/caf; IpXovav. 5ia Ysvixf^? owtYipiwSoog svtoXfjc 6[ttv irapaivd)- '::dvlG ouoov 14 svavttac; twv iratptxwv xavovwv sj ot(Dv5iQZots o-oiivTj- ji.dta)V xpoevs^^S-siY], iiKooa^j^s. |j.r^5eU 0|j.dc ai:poa'f6poic :rpoa- tdYjjLaoiv 7] vscDtspotc 6pto[j.aat xatvtodto)' sl [xsv Yofp slot xoo|j.txoi^
ioy.at 00 56vavtat ta<; IxxXYjota? xats^^siv, STrstSir) to6tot? ap(j.6Cst to St^doxsoO-at |j.dXXov fj 5t5dox£iv. dds|j.ttov ^ap tot? ospaafiiotc; ^otaoTfiptOK; £svac jcpoo^^spstv a7:ov5d<;, szsiSYj oacpsi? s6ospsotv snar^pLaic opoo<; <6 ds6<;> sv abtotc 6[j.o((og r?;; I5ta<; ti[j.fjc tot^ T:poot[j.totc 7cpos7pa']>s. [tetajo Asottc&v xat too olxstoo Xaoo 5tEiX6
15 tTjV Asitoopftav dXXyj sottv yj twv dviJ-pcbTcoav sjooota, dXXat at or/jpsotai t(bv isp6(Dv. Tcapcbjove (idXXov tov x6piov T^^csp sS'.Xe(o- oato, S; aXX6tptov icop Iv tot? dstot; a56tot; td tspd [j.oX6va(; k£io'^vs7xs. ttg Eotiv, 0? saotij) sv dXXotptot? dsoTcloiiaot to'3 xs- 1 7 Uosiv r?jV a'jdsvttav 56vatat icpooXapstv ; xat ^dp o'jx fottv d|X'f t-
20 ^oXov ;cpoo'x;4povta tt(j.7jv xs)^ps(«)arr^|jivrjV oicsp |j.6v7j<; ttj^ iTXe'-- pTjOea); r?jC XsttoopYtaj; t6tt(j.a)pfjOdat. sv tii) vaij) 'OCta; sv t^jj s'iXapE'0[ xat rg 6?rrjp6O'0(. 5ts(istvsv st 51 voodetrjdeU tij) oro- ?£(Y{iatt rf|(; tooa6t7j^ eriTcXfjSeu)^ d:c6 tcov Ispwv 5tatd460DV ecpo- ?T|ih] (idXXov 7] xatet6X(j.'/]os to6tODV, $(j.etvov dv epaoiXsoaev. dXX'
2 t?a'33Tj; a olxia; o 7 aeo: et li gh 8 dKiooaa^ai h et ante correctionem g 12 oaipoj; a 13 6 d-sht; addidi 14 oixeiou agh: tSwo eo 16 fjTT-rjpeotai x<I)v tepeiuv agh: tu>v lepetuv 'jKr^peotai eo 19 post dlwiprAov add. Ti eo 20 TtjiYjv <|j.7;> xt/petooxT^nevr^v gh 21 teTijitu- petsO-ai a sv om. a 24 a[j.eivov ex «[xopov o
584
Hormisda presbyteris etc. Syriae secundae
religiosis institutis timendo quam adsumendo meliora tempe- rasset. sed dum nec prohibentibus cultoribus templi pertinax temerator absistit, inter ipsa leprae abominatione percussus altaria officia regni perdidit, dum ministeria sacerdotis inuadit. sciant ergo non esse accepta deo, quae de mandatis eius a praesumptoribus adsumuntur, quando unum ad ostensionem sententiae uiuacis dedecoris poena seruauit, alios uelox flamma
18 consumpsit. quod si sunt, quae religionis aliquo colore concepta sint, uires habere nequeunt. quae tantis auctoritatibus reluc- tantur. clamat Paulus apostolus: licet nos aut angelus de caelo euangelizet uobis, praeterquamquodeuangeli- zauimusuobi8,anathemasit. nec semel hoc dixisse sufBcit ; repetit salubre mandatum: sicut praediximus. et nunc iterum dico: si quis uobis euangelizauerit praeter id quod accepistis, anathema sit. seruet ergo latam pro fidei conseruatione sententiam, quisquis apostolicam sequitur dis-
19 ciplinam. et quidem nobis cura non defuit, nam geminae legationis officio quicquidin precibus Immile, quicquidin allegationibusratio- nabile, quicquid in mandatis salubre, detulimus. sed numquid ideo neglegenda est iustitiae uia, quia errores suos diligit cum obstinatione perfidia? non sunt iungendi cum cadentibus lapsus: sine nostra contagione pereant, qui ab impietatibus suis nec castigato en-ore declinant. DatalV. Id. Febr. p. c. Agapiti u. c.
10 Gal. 1, 8 13 Gal. 1, 9 1 (potius^ quam Bar. melior perseuerasset B 3 ipsa V man. 1: ipsam BV man. 2 abominatione B: abhominacionem V 4 past altaria add. et V man. 2 regera B 5 sciant ex siant V man. 2 deo V man. 2: a deo BV man. 1 a ad F man. 2 6 osten- sione B\ desertationem V 7 nolox B 8 comsumpsit B alico V concepta 8crip8i\ concep B, contSpta F; contecta Fronto Ihbc., suscepta Bar. 9 nequeant B auctoritatibus ex auctoribus corr. B man. 1\ auc- toribus V 10 angelos B 11 euangeliet V quod om. B enan- gelizamus B 13 repetiit B nunc iterum V: nuncierunt B 14 euan- gelizauimus V 16 conseruacionem V sententia B 17 dis-
sciplinam V curam non fuit B 18 alegacionibus V 20 quia o: qui F, qua B diliget B 21 labsus B 22 congregatione pereat B
or
23 declinauit B iiii B\ y V februarius B agapito F uc cons. B
Epist. CXXXX 18-19.
585
hiiZr^ [irfik y.(DXt)6vt(i>v xwv izi\LBkr^z&y toG vaoo 6 6::t(jLOvo; ::apa- pdnj^ irA^Tf^, h aotoTc pBeXof (jLait Xe::;ja; zXy^YsU tol? ^'joiaoTYi- p'ot; rr,v Xsixoop-p^tv ry;; paotXsta; aTUtoXscjs rf/; •J7a;|)so'av tou tspsw; ksX^^ov. 7iva)3Xstcoaav tor/apoOv |i.Yj etvat ^si^ icpooSsxra, aTUsp
fi h iwv abtoO ivtoXwv Tcapa twv toXpLr^pcov 6'f apici^etat, OTCors iva zfjo^ 6:ct5s'.itv r?;? aro'^ aosw; t^^ r?;; jj,67aX'/]c axoo{x{a? ti;j.(D- jiiGj s^^jXaJsv, aXXo'JC taytvTj ^jXoi xar/ivaXa)os. Sto etrceplS r.va siot tivi '3-/T^|j.att ^pYjOxsta; SE3sYji.4va, loyov e)(SLV 'o'j Sovavta- Tooaotatc auO-evtta»; y.ataraXatoiisva. po^ IlaoXo; 6 aicootoXo^-
10 .^y.av Tj [JL6 tc; $77^^^^ ^4 0'jpavoO euaf ^eXtCrjtat ufid; zap' 6 e'j Tj YT ^ H-s^o^ ^(Atv, (xvddep.a Sot(i>." o'j5' aza4 slprjxcix; toOto -/jpxio^/;, s^ravsXaps Se tTjv OYtatvo^joav svtoXr/^* ,.0); ^ po 6 tro (Jie v, xat $ptt rdXtv Xsf^tt* st ttc 6(j.d; sia YYsXtostat ^ap' 8 TrapsXdpste, avdde(xa eotco.*' 2J)Xdttst totyapoDV tTf;v zposvsydstoav uirsp tT;; cpDXay//j<; tYjg Tciotsd); azo^aotv, st tt; ryj iTrootoXix-j axoXo'jO'£t 8t5aoxaXfof. xai y;{xtv 19 {lev o»jv ^povtt; <o'jx> svsXsfLs* xat ^dp rf^ r?;; StTrXr^; ::p50psta^ 'j::ripsoiot, et tt ev tat? 8s*/;osot taTcstvov, s? tt Iv tatc StxatoXoYtat:; coXo^ov, ei tt sv tatc evtoXaig ^^te^;, 6z*/;vsYxap.sv. aXXd (JLr^ Std
» toOto d(JL6XY]t^a sottv r^ oSo^ r?;^ Stxaiooovr^;, SkSioy; td; ISta? ^rXdva; d^a;:^ ij.std aTcovoia; r^ d;:iotta; o6x soti ODvdTctsoOat {J^ti to'j twv Tctrtovtcov bXtod7;(jLato^' Svso tv;^ r^(i3tepa; X6[r/;; azoXX6od(i)oav ot dzo t(j)V otxsiddv do£psi(i)v (j.aottYOD(JLSvr,^ tr^; ^^Xdvr^; sxxXtvovtsg.
25 KAI ETEPAI XEIPI' '0 -d-so? 6(td; ^Yta^vovca^ Sta^foXdiat, tsxva aYa:rr,ti. 'E^o^r^ icpo tsoodpoDV stociv <I>e'jpoi)apta)v (xstd t7;v 'katstav 'A^aicr^toO tO'j Xa(irpotdtO'j.
1 \Lr^ a«*oh 3 dnojXsae XYjv OTtYjj^s-^iav gh: d:roXe3oc; (diitoXssa; o) f?j osr,p83ia aeo 4 d::£/.0-u>v a, •jireXO-tov h y''''"^"^^"^"^^°''^ * ^ ^ogh: ^'j a 8 3)^r^;xa"ra gh ^sSeiyiAeva h oOvavxa'. agh: Buvaiai eo 11 00/ 0 14 t')Ciiy(t)J,zr^xai gh 15 -coir^ciprjb^j ag. ToiYap oov h: ydp eo 17 0'jx addidi iveXXs'.'j<s ah irpe-s^sia; u-TjOeaia agh: Oiajpesia Tspe^- Jsia; eo 19 en:v£Yv.a|xsv h 23 aTro/.iad-to^av a, dKoXoscd-to-av gh jiT, 8i aeoh 25 0'.a^')Xaia'. a: Sia-fjXdJst eog, otajpuXdJo'. h. 0ia'£')Xd5*/j Fronto Duc. xiY.voL dYarTjxd rjYiatv. oiasoX. ^rs/). g 27 urtanav gh 10') om. a
586 lustinus Hormisdae; Homiisda lustino; lustinus Honnisdae
(1*1.)
lusTixus AUGUSTUS HORMiSDAE PAPAE. Dei beneflcia licet multis,
2 maxime tamen summis pontificibus conuenit indicare. proinde sanctitati uestrae per has sacras declaramus epistolas, quod primum quidem inseparabilis trinitatis fauore, deinde amplis- s simorum procerum sacri nostri palatii et sanctissimi senatus nec non electione fortissimi exercitus ad imperium nos licet
3 nolentes ac recusantes electos fuisse atque firmatos. precamur proinde, ut sanctis orationibus uestris diuinae potentiae supplicetis, quatenus initia nostri roborentur imperii. hoc enim lo et nos sperare et uos decet implere. Data Kal. Aug. Con- stantinop. Magno u. c. cons.
(1*3.)
HORMiSDA lusTiNO AUGUSTO. Ucnerabilis regni uestri primi- tiis, fili gloriosissime, loco muneris gratulationem suam catholica 15 transmittit ecclesia, per quos se post tantam discordiae fatigationem requiem pacis inuenire confidit. nec est dubium ideo ad rerum summam caelesti uos prouidentia peruenisse, ut tantis temporibus impacta religioni in Orientis partibus 2 aboleatur iniuria. debitas beato Petro apostolo imperii uestri 20 primitias red<di)distis, quas hac ratione deuote suscepimus, quia ecclesiarum per uos proxime futuram credimus sine dubitatione concordiam. deus, qui pietatis uestrae sensibus alloquendi nos uota concessit, ipse circa sincerum religionis
141« Bat. a. 518 die 1. Axig., per Alexandrum. Edd, Car. 477; Bar. ad a. 518, 67; Collect. Concil.; Thiel 830. 2 Ig F 3 suuiis V, corr. 0 indicare ex iudicare ut uidetur carr. V: indi- cari a 4 per as V 7 fortissiini scripsi: forniissimi F, finnissimi excercitus V 12 uoc cofis V
142« Dat. a. 518 mense Octohri uel Nouemhri per Alexandrum: respondet epistulae 141. Edd. Car, D 477; Bar. ad a. 518, 68:
Collect. Concil; BTA I 834; Thiel 834. 14 princiis V 16 quos V: quas Car. 18 caelestibus prouidentiam F, corr. 21 reddistis F, corr. 0 23 piaetatis V
Epist. cxxxxi 1 — cxxxxm 2.
587
suae cultum praestabit, sictit optamus, affectum. significastis 3 nolentibus et recusantibus uobia imperii pondus impositum: qua ratione electos uos caelesti constat esse iudicio secundum apostolum dicentem : non est potestas nisi a deo; quae autem <sunt>, a deo ordinatae sunt. superest ut a deo electi, sicut et credimus, ecclesiae, quam laborare cernitis, inanus uestrae solatia porrigatis. cessent, qui paci eius ob- 4 sistunt; quiescant, qui in forma pastorum conantur gregem Christi dispergere ! istorum correctio uires uestri finnat imperii, quia ubi deus recte colitur, aduersitas non habebit effectum. hanc gratulationis paginam per Alexandrum u. s. non omisimus 5 destinare, sperantes cum dei nostri adiutorio per Gratum u. s. filium nostrum de singulis, quae ad unitatem ecclesiae per- tinent, nos clementiae uestrae praebituros esse responsum.
◆
Modern English Latin / Greek Original
[This letter is part of the extensive diplomatic correspondence generated by the resolution of the Acacian Schism. The schism had divided the Eastern and Western churches for thirty-five years over the condemnation of Patriarch Acacius of Constantinople, who had promoted a compromise formula (the Henotikon) that Rome rejected as insufficiently orthodox. Hormisdas conducted negotiations through multiple embassies to Constantinople, exchanging letters with emperors, patriarchs, imperial officials, and powerful aristocratic women at court. The correspondence reveals the machinery of late antique ecclesiastical diplomacy: formal theological demands, careful diplomatic language, networks of lay and clerical allies, and the constant anxiety of a pope trying to manage events happening months away by letter.]
Modern English rendering for readability. See the 19th-century translation or original Latin/Greek for scholarly use.