Letter 53

From: Hormisdas, Pope of Rome To: Emperor Justin I Augustus, Constantinople Date: ~519 AD (summer) Context: Hormisdas's response to the news of the reunion — one of the most eloquent letters of his pontificate, breaking into the words of the Gloria in Excelsis Deo and interpreting Justin's reign as divinely ordained for the restoration of the Church. Hormisdas to the Emperor Justin Augustus. When I read the pages of Your Clemency announcing the restoration of the concord of faith, the mind of the whole Church burst forth in joy into the canticle of divine praise, singing: "Glory to God in the highest, and on earth peace to men of good will!" [Luke 2:14] In the confidence of this hymn, then, claim the glory and happiness that are worthy of the merits of the faithful. For it was not merely human consensus that raised so God-pleasing an Emperor to the summit of power: divine favor had shaped you beforehand and entrusted to you the empire of the East so that you might become the instrument of His works. And so, that this prophetic saying may rightly apply to you: "I have established a king upon my holy mountain" — understand that God has placed you where you are not for the sake of earthly dominion alone, but so that through you the peace of the churches, shattered for a generation, might be restored. The work is done. The thanks belong to God, who began it; to you, who carried it out; and to the faithfulness of all who waited and endured. May your reign continue under the same divine protection that brought this day to pass.

HORMiSDA lusTiNO AUGUSTO. Lectis clementiae nestrae paginis, quae restitutam fidei concordiam nuntiabant, in diuinae laudis canticura mens totius ecclesiae laeta prorupit, quo canitur: gloria in excelsis deo et in terra pax 2 hominibus bonae uoluntatis! huius igitur hymni fiducia dignam fidelibus meritis gloriam felicitatemque prae- sumite. neque enim te ita deo placitum principem ad imperii uerticem humanus tantum consensus euexit: te sibi diuinus fauor ante formauerat tradiditque tibi Orientis imperium, ut eius operum fieres instrumentum, atque ideo, ut hoc in te propheticum dictum iure conueniat, efficitis: constitues eos principes super omnem terram; memores erunt nominis tui in omni progenie et generatione. etenim cura tibi sit Christianam pacera seruare propositum, 3 quis te dubitet a Christo esse delectum? haec priraa sunt uestri fundamina principatus, deum placasse iustitia et asciuisse uobis excellentissimae maiestatis auxilia, dum aduersarios eius uelut proprios comprimitis inimicos. haec nimirum maxima rei publicae fundamenta sunt, hoc solidum inuictumque robur. neque enim humanis ictibus potest esse peruium, quod 4 est diuinae gi-atiae firmitate uallatum. testis est huic prophe- tica scriptura, ait enim: elegi Dauid seruum meura et in oleo sancto unxi eura; raanus enira raea auxilia- bitur ei et brachium raeura confortabit eum. contra autem frustra arma, frustra sibi copias quaerit, quem gratia 5 Luc. 2, U 12 Psalm. 44, 17 sq. 23 Psalm. 88, 21 sq. dilectum V, corr. Bar. 18 magiestatis V 22 uellatum V 23 et in holeo sancto V: holeo sancto meo a cum Vulgata 25 confortauit F, corr. 0 Epist. CLXVni 2—9. 623 superna destituit; etenim ueraciter scriptum est: nisi dominus custodierit ciuitatem, in uano uigilant qui custodiunt eam. bellabis tu quidem diuino tutus 5 auxilio, excellentissime princeps, et tuae rei publicae iugo 5 ferocissimarum gentium coUa submittes, sed nulla uictoria potest <esse> praestantior, quam quod humani hostem generis post quaesita tam longi temporis firmamenta subuertis. enim- 6 uero ceterorum natura proeliorum distincta gentibus, regionibus t«nniuata, cruore polluta: haec omne genus humanum palma 10 complectitur, hunc omnibus regionibus imputabis triumphum et, quod diuinae proximum pietati est, qui paulo ante ductu diaboli grassabantur, nunc ad propriae salutis effectum sine sanguinis effusione uincuntur. durabit igitur huius Christi- 7 anae uictoriae per aeuum triumphus, neque enim poterunt islabe temporis aboleri, quae in sempiternae fidei stabilitate fuodata sunt; permanebit longe lateque uestrorum fama factorum et, sicut diuinis designatur eloquiis, in omnem terram exiuit sonus eorum et in fines orbis terrae uerba eorum. et ceteris quidem bellis agros urbes oppida 8 to uel, quod postremum est, subiectorum libertatem tueris, quae mor<t>alium usibus comparata simili quondam mortalitate solueuda sunt: in hoc certamine uita ipsa defenditur et quodammodo <de> sempiternae beatitudinis arce pugnatur. quocirca continuam tanti operis apparatus clementiae uestrae 9 25 intentionem requirit. facite, ut nullum prorsus receptaculum, ei quo rursus immanissimus hostis emergat, inueniat; cunctis eum nudate praesidiis et, si quid usquam uestigiorum eius reliquum est, id omne clementi remedio repurgate. omne oeqmtiae germen funditus eruatur, aduersa deo stips ad uiuum 1 Psalm. 126, 1 17 Psalm. 18, 5 2 nanom p cum Vulgata 6 esse tnseruit p 10 importabis Bar. 11 pietatifl F, corr. o 12 effectu F, corr, a 15 sempitema Bar, 16 pennanabit 20 supremum Bar, 21 moralium corr. p quadam Bar. 23 de add. Hartelf pro Car. arche V 28 clementi Temcdio (?) Car.: clementis remedia V 29 eruatur o^: seruatur V de ostips F, earrexi: deo stirps XXXV para 9. 40 624 Honuisda lohanni ConstaiitinopolitaDO usque resecetur, ne minus compressa, quod absit, iniquitatis lOradix ueneuata latius iterum uirgulta diffundat. quorsus haec? quia superest adhuc uobis Alexandrinae atque Anti- ochenae <et> aliarum ecclesiarum nullo modo neglegenda correctio, in quam si se cura clementiae uestrae demiserit, s spes est, quo auctore bona cuncta credimus incipi, eodem llceleriter auxiliatore compleri. commendamus praeterea le- gatos <ab> apostolica sede directos et apud uestram fidem re<li>gionemque deponimus. quos ita perfectis omnibus pietas uestra dimittat, ut diuinis uestrisque beneficiis ad apostolicam lo sedem plenam referant de ecclesiarum omnium pace laetitiam. 12quae scripta per Paulinum Bomanae ecclesiae defensorem, famulum uestrae pietatis, ingerenda transmisimus. Data VII. Id. lul. Eutharico <cons.>