Letter 38

From: Paulinus, bishop of Nola To: Aper Date: ~421 AD Context: Paulinus responds with joy to a letter from Aper professing faith, and meditates on the hope of heavenly Jerusalem and the relationship between earthly life and eternal destiny. To my holy and venerable brother Aper, "I rejoiced at the things that were said to me" [Psalm 122:1] — and in keeping with your faith, which you have confessed with your mouth from the fullness of your heart: if the Lord's grace makes me a partaker of such a spirit, I hope that we will walk together in the house of the Lord [Psalm 122:1]. And the things we have received in our common hope and faith, gazing together into the face of truth, we will sing with one voice in a hymn to our God, saying to the Lord: "We believed, though we were dust and ashes" [Genesis 18:27]. If in this present time our feet are firmly planted in the courts of Jerusalem, then even as dust and ashes we will not be put to shame. [The letter continues with an extended reflection on the heavenly Jerusalem contrasted with the earthly pilgrimage. Paulinus develops the theme that faith transforms the conditions of mortal life — poverty, suffering, and mortality itself — from curses into blessings. He interprets the Beatitudes as a roadmap for this transformation, showing how each blessing inverts the world's values. The letter also addresses practical questions Aper had raised about the proper use of wealth, with Paulinus arguing that wealth held in trust for the poor is already heavenly treasure. He closes with mutual greetings and an extended prayer that God will bring them all safely to the eternal city, where faith will give way to sight and hope to possession.]

XXXVIII. SANCTO ET MERITO VENERABILI AC DILECTISSIMO FRATRI APRO PAVLINVS. Laetatus sum in his quae scripsisti mihi et secundum fidem tuam, quam corde conceptam ore testatus es. si me gratia domini participem tanti spiritus faciat, spero quia in domo domini ibimus, et quae communi spe fideque percepimus pariter intuentes in facie ueritatis consona exultatione cantabimus hymnum, deo nostro dicturi domino: credebamus quia cinis et terra essemus, si in hoc tempore ita confirmentur pedes nostri in atriis Hierusalem, ut terra et cinis esse 2] (Phil. 1,12). 4] (Phil. 3,20). 5] I Cor. 4,20. 13] (Ps. 121,1). 19] (Gen. 3,19; Eccli. 10, 9). 20] (Ps. 121, 2). (Gen. 18, 27). 3 confisus L1 4 tuae doctrinae U 5 regnum dei inquit U 6 alt . in om. F queritur FLMP 7 pestat L, perstat cod. Yienn . 8 dubitet U 9 uirtutum] opto ut ualeas add. FpIU . — finit prima 0 FLMOPU . — epistola paulini ad aprum XX VIllI. L, ad aprum episcopum XXXVII. M, incipit ad Aprum epm • I • 0, epistola sancti paulini episcopi ad aprum episcopum ubi de patientia in aduersis habenda et contentu mundi sermone elegantiore et caritatis flamma ignita multa proloquitur U 11 Meropius Paulinus epfa XXIIII F 13 iis v 14 in corde FPU 16 domum LMv in comuni FU fide 0 percipimus F, precipimus PU 18 cantauimus FPU dno do M dicturi domino om. M 19 cinus L1 si in sed corr. L, sed M tum scilicet ft dicturi domino, si in hoc tempore coni. Sacch . confirmentur L, confirmantur M 21* actu et opere desinamus, ita ut in spiritu humilitatis terram esse nos meminerimus et esse fateamur domino, ut per ipsum quod damnatione peccati sumus de reconciliatione gratiae non esse mereamur. beatus es, frater, et bene tibi erit, quia non carne et sanguine sed spiritu caelestis patris reuelante didicisti, quod te inconcussa fide tenere et libera uoce profiteri sanctissimo ad me epistulae tuae fine firmasti Christum Iesum crucifixum dei filium deum, cui flectit omne genu terrestrium caelestium et infernorum et quem ad dexteram uirtutis et in gloria esse dei patris omnis lingua confitetur. hunc tu dominum et deum nostrum, quia non aestimabitur alius ad eum, toto arcanae pietatis mysterio amplexus dominum et deum dei filium ante saecula, factum ex semine Dauid in hoc saeculo et nunc ex resurrectione mortuorum in spem aeternitatis humanae uiuentem in saecula, ut est, credis et, ut credis, praedicas; et rudem esse te atque infantem deo dices? uere quidem ex parte credo paruulum esse te factum sed malitia, sensu autem te esse perfectum de professione fidei tuae disco, quia ueritatis agnitio, quam adprehendisti in sermone breuiato, sapientiae plenitudo est, et ideo ipse magister gentium, uas electionis et uas dei, qui in se Christum loqui et se spiritum dei habere profitetur, non in sublimitate sermonis neque in legis scientia gloriatur, sed omnem gloriam, qua uel Iudaeorum uel philosophorum sapientia inflatur, abiecisse se et aestimasse ut stercora protestatur, ut Christum lucrifaciat et illius scientiae damno huius inperitiae lucrum consequatur, ut dicat: ego autem nihil noui nisi 4] Ps. 127, 2. 5] (Matth. 16, 17). 8] (Phil. 2,10). 11] Baruch 3, 36. 13] Rom. 1, 3. 17] (I Cor. 15, 20). 20] (II Cor. 13, 3). 22] (I Cor. 7, 40). I Cor. 2, 1. 25] (Phil. 3, 8). 27] I Cor. 2, 2. 1 ita ut] itaque M 2 non U 3 de damnatione coni. Sacch . 6 pro- Steris FPU 8 crucifissum U flectit OPU, flectitur FLM, flecti r celestium terrestrium FMPU 9 dextram F 11 extimabitur FPU 12 ad deum U tota FOPU 15 aeternitis Lx credis et LMv, credidisses cet . 17 dicis LM te esse F 19 quem U adprehendistis 0, apprehendistis FP, aprehendistis U 25 se om. FPU extimasse FPU, aestimasse se M 27 consecratur TJ ut] et M Christum Iesum et hunc crucifixum; in quo quoniam omnis sapientiae et scientiae plenitudo atque perfectio conprehenditur, ut insultans huic mundo et litteras eius totamque sapientiam uanitate spiritu celsiore despiciens ait: ubi scriba, ubi sapiens, ubi conquisitor huius saeculi? nonne stultam fecit deus sapientiam huius mundi? causamque huius erroris ostendit, quo ita percuti sapientia huius saeculi meruit, ut stultitia deo sit, quia illi per adrogantiam sapientiae tamquam suae, cum nemo quicquam habeat nisi acceperit, stultitia uideretur sapientia dei. bene igitur secundum iustitiam dei stultitiae ac sapientiae uersa uice eo stulti esse damnantur, qui sibi non de dei munere sed de suo quasi proprio bono sapientes uidentur. Quo magis gratulor unanimitati tuae, quod illam reprobatam deo sapientiam respuisti et cum paruulis Christi quam cum sapientibus mundi habere consortium maluisti. inde iam et hanc gratiam mereris a domino, ut te, sicut indicare dignatus es pie glorians, oderint omnes, quod non fieret, nisi uerus imitator Christi esse coepisses. non enim odisset hic mundus nisi quod iam a se alienum et sibi uideret aduersum. gaude et exulta; iam et in rudimentis tuis uirtus perfectionis operatur. perspicuum est quam fortiter credideris in Christo, cui iam donatum est pro Christo pati. uide quid dicat ipse dominus et intellege quam beatus sis. nolite mirari, inquit, si uos mundus odit, quia me prius odio habuit. si enim ex mundo essetis, amaret utique mundus quod suum 2] (Col. 2, 3). 4] I Cor. 1, 20. 10] (I Cor. 4, 7). 15] (Matth. 11, 25). 19] (Ioh. 15, 19). 24] Ioh. 15, 18. 25] Ioh. 3,13. 1 crucifissum U quoniam om. FPU 3 ut om. 0 et totam U 4 uanitate Oo, uanitatis cet . sapientiae uanitatem Latinius, sapientiam uanitatem Schot . 6 dominus U huius seculi sapientia FPy 8 sit deo U errogantiam F 10 uidetur LM igitur] ergo M 11 dei om. U ac] et LM 12 quia U, quo M muneris 0 14 repobatam P, te probatam U 15 a deo LM deo reprobatam F 17 mereris Of), merens cet . 18 gloriaris FPU 20 et sibi] sibique M 22 crederis F 24 si] si uos (sed uos exp.) M 25 mundus uos U me priorem uobis M esset. et iterum: non est maior seruus domino suo. si patrem familias Beelzebub dixerunt, quanto magis domesticos eius? uide nunc, si licet ut serui pro domino recusemus pati quae pro nobis seruis suis dominus ante sustinuit. o beata iniuria displicere cum Christo! magis nobis timendus est amor talium, quibus sine Christo placetur. nonne qui oderant te, inquit, oderam illos? et addidit: perfecto odio oderam illos. quod nobis cum horum societate commercium sit, cum quorum sorte discretio est? Merito gloriaris, uenerantissime frater, et in exultatione dicis hinc te ipsum tibi credere quod Christianus sis, quia te odisse coeperint qui diligebant et despicere qui timebant, et ipse tibi conscius es, quia si tu ipse tantum apud te esses, aeque, ut solebant, et diligerent te et uenerarentur. gaude igitur et exulta, ecce enim merces tua copiosa in caelis. non enim te, sed illum qui in te esse coepit oderunt, cuius opus est in te et humilitas quam contemnunt et castitas quam detestantur, in quo te bono prophetarum esse apostolorumque participem laetus agnosce et in propheta, cum dicit: detrahebant mihi, quia subsecutus sum iustitiam, et in apostolo dicente: facti sumus omnium peripsema, et iterum eodem contestante, quia positi sumus in hoc mundo spectaculum omnibus angelis et hominibus. ab initio saeculorum Christus in omnibus suis patitur. ipse est enim initium et finis, qui in lege uelatur, in euangelio reuelatur, mirabilis semper et patiens et triumphans in 1] Iolj, 13,16. 6] Ps. 138, 21. 22. 14] Matth. 5,12. 20] Ps. 37, 21. 21] I Cor. 4,13. 22] I Cor. 4, 9. 25] (Apoc. 1, 8). 26] Ps. 67, 36. 1 seruus maior M 2 belzebub U, belcebub F, behelzebub M, belzebuch P 3 si licet PMv, scilicet cet . 5 displicendus U nobis om. M 7 oderunt MU *te (e eras.) L 8 illos in ras. L 10 uenerantissime 0, uenerandissime cet . 11 hiuc Ov, iu cet . sis christianus U 12 Cfperunt LM 13 tanti v 15 copiosa est L 16 esse coepit oderunt] est odi ceperunt FPU 18 detestatur 0 21 peripsema v, peripsima w 23 speculum U 25 est om. LM finis] fons FPU sanctis suis dominus, in Abel occisus a fratre, in Noe inrisus a filio, in Abraham peregrinatus, in Isaac oblatus, in Iacob famulatus, in Ioseph uenditus, in Moyse expositus et fugatus, in prophetis lapidatus et sectus, in apostolis terra marique iactatus et multis ac uariis beatorum martyrum crucibus frequenter occisus. idem igitur etiam nunc infirmitates nostras et aegritudinem portans, quia ipse est homo semper pro nobis in plaga positus et sciens ferre infirmitatem, quam nos sine ipso nec possumus ferre nec nouimus, ipse, inquam, nunc quoque pro nobis et in nobis sustinens mundum, ut perferendo destruat et uirtutem in infirmitate perficiat, ipse et in te patitur obprobria, et ipsum in te odit hic mundus. sed gratias ipsi, quia uincit cum iudicatur et, ut scriptum tenes, triumphat in nobis per speciem seruitutis dominus, semis suis gratiam libertatis adquirens idque agens hoc pietatis suae mysterio, quo formam serui induit et pro nobis humiliare se dignatus est usque ad mortem crucis, ut humilitate uisibili inuisibilem illam nobis in caelestibus sublimitatem intus operetur. uide enim ab initio unde ceciderimus, et intelleges quod diuinae sapientiae pietatisque consilio reformemur ad uitam. in Adam quippe superbia ruimus, atque ideo humiliamur in Christo, ut peccatum sceleris antiqui contrariae uirtutis obsequio diluamus et qui superbiendo offendimus seruiendo placemus. Exultemus itaque et gloriemur in ipso, qui nos et pugnam et uictoriam suam fecit dicens: constantes estote, quia ego uici mundum. et in regnorum libro similiter audio prophetam dicentem regi Iosaphat, cum ingenti mole belli et 1] (Gen. 4, 8). (Gen. 9, 22). 2] (Gen. 12,10). (Gen. 27, 43). 3] (Gen. 37,28). (Ex. 2, 3). 4] (I Par. 24,21). (Act. 7, 57). 5] (Heb. 11, 37). 6] (Es. 53, 4). 8] (II Cor. 12, 9). 13] (Ps. 50, 6; Rom. 3, 4). 14J (U Cor. 2,14). 16] (Phil. 2, 7). 19] (Gen. 3, 5). 25] Ioh. 16, 33. 7 egritudines LM 11 distruat 0 12 obpropria F 15 gratiam libertatis] libertatem M 18 sublitatem U 19 quo coni. Sacch . 20 de I pUctmot diuinae FPU 21 ruimur L 23 deluamus FPU placeamus M 25 suam et uictoriam M 26 audeo O1 27 iosophat F cui U magna hostium multitudine terreretur. haec dicit dominus: ne timeatis neque expauescatis a facie multitudinis huius, quia non uobis est haec pugna sed domino. Moyses quoque similiter ante iam dixerat: uos tacebitis, et dominus pugnabit pro uobis. igitur qui confidunt in uirtute aut sapientia sua quique in abundantia diuitiarum suarum gloriantur, exacuant ut uolunt aduersum nos arma dentium et uerborum sagittas, uenena thesauri mali uipereis uomant linguis; habent pro nobis respondentem sibi dominum: tacui, numquid semper tacebo? nos aures nostras spinis, ut scriptum est, sepiamus id est dei uerbo et fide uerbi, quae uitae nostrae segetem firmissima innocentiae atque patientiae sepe defendunt et diabolo dolis suis aditus in praecordia nostra captanti quasi furibus spinae resistunt, et uiscera inimicorum regis id est amatores hostium Christi, hos uidelicet Christianorum obtrectatores, uitae nostrae atque constantiae contemplatione conpungunt. nos igitur taceamus istis loquentes ad dominum silentio humilitatis et uoce patientiae, et tunc ipse, qui inuictus est, pugnabit pro nobis et uincet in nobis. tunc princeps harum tenebrarum mittetur foras, qui utique non ab hoc mundo sed ab homine foras mittitur, cum a nobis fide introeunte discluditur, et dat locum Christo, cuius habitatio peccatum foras mittit et pulsi serpentis exilium est. In huiusmodi autem passione quid facere debeamus propheta nos docet dicens: ego autem, cum mihi molesti essent, induebam me cilicium et humiliabam in 1] II Par. 20, 15. 4] Ex. 14,14. 5] Ps. 48,7. 10] Es. 42,14. (Eccli. 28, 28). 12] (Eccli. 86, 27). 19] (Ex. 14,14). 20] (Ioh. 12,31). 25] Ps. 34, 13. 2 ne* (t eras.) L 3 nobis LMU 4 moises FU 5 pugnauit 0, pugnat U nobis F 7 aduersum] erga U nos om. in ras. U 0 9 uiperis L euomant LM repondentem 0 10 tacebo exp. M nos s aures ñfa exp. M 12 uita nostra FOPU segitem 0, om. FPU firmissime FU, firmisce P 13 diabulo 0 15 reges 0 16 obtrectatore U 19 inuinctus 0 pugnauit 0 20 mittitur 0 23 et elpulsi FPU 25 docet] monet M 26 cilicio LM ieiunio animam meam, uidelicet ut obtrectatores nostros ea ipsa qua commouentur humilitatis specie destruamus, tantoque magis confundantur coram domino in antiquae adhuc superbiae crimine permanentes, quanto magis nos ipsi gloriamur, in quo confunduntur in nobis. inconfusibilem enim operarium sicut hilarem datorem diligit deus. proinde stabiles in fide ueritatis et operatione iustitiae talium uel odia uel conuicia uiuendo melius quam loquendo arguimus, quia reiciet sermones tuos post se qui odit disciplinam et qui insipientem arguit, ut tenes scriptum, sumit sibi contumeliam. Sibi habeant litteras suas oratores, sibi sapientiam suam philosophi, sibi diuitias suas diuites, sibi regna sua reges; nobis gloria et possessio et regnum Christus est, nobis sapientia in stultitia praedicationis, nobis uirtus in infirmitate carnis, nobis gloria in crucis scandalo, quo mihi mundus occiditur, et ego mundo, ut uiuam deo, non autem iam ego, sed in me Christus, cui consepulti sumus, in quo nunc abscondimur huius mundi oculis, ut confusioni eiusdem cum ipso reuelemur, quando horum quae nunc nobis obicit memor dicet: hi sunt, quorum uitam aestimabamus insaniam, quomodo reputati sunt inter filios dei? sine illos interim, frater dilectissime, fruantur gloria et uita sua, potiantur fructibus suis, quoniam sicut holera herbarum cito decident et dies eorum sicut umbra praetereunt, quorum spes intra huius aeui spatia concluditur, quia nec fidem ueri habent nec uoluntatem fidei, qui praesentibus tantum rebus intenti praestant auaritiae et libidini, ne credant 5] II Tim. 2, 15; II Cor. 9, 7. 6] (I Cor. 15, 58). 8] (I Petro 2, 15; Ps. 49,17). 9] Prou. 9, 7. 13] (I Cor. 1, 21). 14] (II Cor. 12, 9). 15] (I Cor. 1, 23). Gal. 6, 14. 16] Gal. 2, 20. 17] Rom. 6,4; Col. 2, 12. 20] Sap. 5, 4. 23] Ps. 36, 2. 24] Ps. 143, 4. 2 humilitate 0 distruamus 0 3 coram dñö 0 in mg. add . 5 confundimur F, confundantur 0 6 stabilis 0 7 operationis 0 11 habebant 0 12 diuites diuitias suas hf, diuitias diuites suas L regna regna L 14 pr . in om. U 17 cui om. FPU 18 confessioni LM 20 hii M 22 fruamur F 23 erbarum L 24 praeterient LM 25 speties U deo, quia cupiditatis utriusque finem facit timor domini, qui confirmatur fide Christi, per quem discimus agnoscere ueritatem uel in contemptu temporalium uel in adpetitu aeternorum bonorum. a quo alieni, quia et ueritas Christus est, in hac necesse est errorum infelicium caecitate permaneant, ut in fragili soliditatem et in solido inanitatem putent, uera pro uanis rideant et pro ueris uana mirentur. qui si uellent intellegere, ut bene agerent, oculos suos, quos statuerunt declinare in terram, ad salutem iustitiae leuarent seque uel paululum humo tollerent, facile his ipsis, quibus ut inanibus et stultis detrahunt, hominum conuersionibus inluminarentur. dominus enim, ut scriptum est, soluit conpeditos et dominus inluminat caecos, et iterum: lex domini inreprehensibilis, conuertens animas, testimonium domini fidele, sapientiam praestans paruulis. opus enim dei est mutare hominem, quia solus potest instaurare quem fecit. quod toto iam dudum orbe terrarum sapientia dei Christus operatur, ubique se gentium uerbo uolante circumferens et per electas animas semet inmittens, ut- sicut per prophetam dixit, in omni gente primatum habeat. Et quia iam cotidie magis adpropinquat recognitionis dies omnisque nos hora iudicio adplicat, satagit et properat bonus dominus praeripere nos ab ira uentura et de conplexu huius, ut scriptum est, nocentis et uipereae generationis abducere. hinc in omni loco plura cotidie miracula solito signaque crebrescunt, ut omnem, quantum in ipso est, hominem 4] (Ioh. 14, 6). 7] (Ps. 35, 4). 8] Ps. 16, 11. 12] Ps. 145, 8. 13] Ps. 18, 8. 19] Sap. 7, 27. 20] Eccli. 24,10. 24] (Matth. 3,7). 26] (I Tim. 2, 4). 1 finem] fidem U 2 quem] quam FPU 4 bonorum aetternorum U 4 qui U 5 infidelium M 7 uelint FOPUv 8 ut] ub U et oculos Rosw . statuerunt ex strauerunt F m. 2 10 attollerent M et facile LM 16 quem LMO, quod FPU 18 operatur om. F uerbo 0, uerbi cet . uolante scripsi, uoluntate Ov, ueritate cet . 19 semet Ov, semen cet . inmictentes U 22 omnesque FPU -horae FPU et] ac U 23 de Ov, om. cet . 25 mirabilia v signaque M, signo U, signa oet. v 26 crebescunt L ipso] se U saluum faciat. ostendit in raris quod omnibus, si uelint, prosit. sufficit enim uniuersorum institutioni forma paucorum, quae in utrumque proponitur, ut credentibus exemplo sit, indurantibus testimonio. quare si quid humani sapiunt hi, qui infitiantur animo quem figura praeferunt hominem, admirentur in te et laudent deum et hanc beatissimam inmutationem mentis ac uitae tuae non existiment errorem stultitiae tuae, sed sapientiae dei esse uirtutem intellegant. quanto enim prudentiorem te ceteris et doctiorem fuisse meminerunt, tanto euidentior his esse debet operatio potentiae dei, quia prudentem a sententiae suae cursu uel statu non potest flectere nisi summa ipsa sapientia, quod est in Christo deus, uirtutum uirtus et mens mentium, dominus maiestatis, brachium celsum, in quo dispersi superbi, ut scriptum est, a mente cordis ipsorum, depositi potentes de sede et exaltati humiles. quo brachio id est Christo esurientes inplentur bonis et inanes dimittuntur diuites. quod et in te cernimus agi. respice enim in temet ipsum, et haec utraque, quae deicit aut extollit deus, in te eodem inuenies. Destructus es a superbo, adsumptus in humilem, depositus ab iniquae potentiae sede, ut in pacis atque iustitiae solio locareris, inanitus es a diuite, ut diteris in paupere, et ab illa superuacuae distentionis saturitate uacuatus es, ut ueris piae paupertatis bonis inplearis esuriens iustitiam. ubi nunc tu ille es aliquando terribilis uel pro tribunalibus aduocatus uel in tribunalibus iudex? ubi tua illa ceruix tunc uerius, ut nunc de te mentitus es, tauri pinguis? quomodo facta est docilis ac 14] (Luc. 1, 51). 1 raris] iratis F 3 durantibus FPU, induratis coni. Lebrun 4 testimonium FPU si] ut si M hii MU 5 que in FU prefer?nt 0 7 terrorem FU 8 uirtutem esse M prudentiores (s exp.) P 10 iis v 11 a] et 0, ex fort . 12 ipsa summa FPU dei FPU 13 uirtus] ds M et deus LM 14 dispsi M est om. FP 16 esurientis OP immolentur nobis 01\'1 17 et om. FPU cerninus F 18 deiecit LM, dicit U t extollit v, extulit w 20 distructus PU, districtus F 21 iniq§ L, iniq. 0, iniqua JRosw . 26 illa tua FPU 27 pingues 0 ac] et F tenuis in iugo Christi, ex quo conuersus ingemuisti, et beneplacitum est in te deo sicut super uitulum nouellum? deposita ceruice tauri factus es in mansuetudinem bouis illius, qui agnouit possessorem suum. beati oculi eorum, qui haec in te dei mirabilia conspiciunt, et sic illi miserrimi, qui uidentes non uident. Quis daret mihi pennas sicut columbae, et uolarem ad te et in conspectu tuo conloquioque requiescerem, in uoce exultationis et confessionis epularer, uidens non te et uidens ex leone uitulum, uidens in apro Christum, nunc uersa ferocitatis aut uirtutis uice aprum saeculo, aguum deo. non enim iam de silua sed de segete aper es, quia bonis disciplinarum fructibus opimaris et in fruge uirtutum tibi pastus est; duplicis testamenti dentibus ad rumpenda retia Nebroth uenatoris armaris, totaque illa, quae pro saeculo superbus gerebas, nunc aduersum saeculum humilis arma conuertis. nunc uere sapiens, uere disertus et uere potens, qui mundo huic stultus et mutus es, ut auctori linguae et mentis tuae facundus et sapiens de suis muneribus deo seruias. Nunc instructior iure diuino aduocatus pro te postules et iustior iudex te ipsum iudices et in te aut de te ipse sententiam feras, ut magis merearis absolui teque non solum uenia sed et gloria dignum facias, cum tibi per accusationem tui ades teque damnando sanctificas, intellegens non quod hominibus, sed quod deo placeat sanctum et innocens esse, et ideo rarus, ut scribis, urbium frequentator, familiare secretum 1] (Matth. 11, 29). Ps. 68, 32. 4] Es. 1, 3. 7] Ps. 54, 7. 8] Ps. 41, 5. 12] (Ps. 79, 14). 15] (Gen. 10, 9). 1 tenues 0 3 fractus v es om. L bouis mansuetudinem U 5 mirabilia dei MU et sic (c ex corr.) L, et similiter FU, etsi cd . illi om. F misserimi L 7 dabit FPU uolarem] uenirem FPU 8 et om. FPU colloquio qui FU, colloquio qde r?qui?s uident qui P 10 ait . uidens om. M Christum] agnum fort . 11 aut] ac FPU 13 opinaris F 15 nebrot FOP, nembroth MU, riebrot L 16 aduersus MU 17 dissertus 0 18 autore U 20 mere (in mg. m. 2 in ero) diuino P, mero uere diuino F, diuino mero U 21 in] de FPU de] in FPU 26 ut scribis rarus FPU taciti ruris adamasti, non otium negotio praeferens neque te ecclesiasticae utilitati subtrahens, sed iam pene forensibus turbis aemulos ecclesiarum tumultus et concilia inquieta declinans. arbitror autem id ipsum maioribus ecclesiae utilitatibus praeparari, quod salubri consilio instructioni sanctae uacas et intentus studiis spiritalibus, quibus solitudo amica est, formas in te cotidie confirmasque Christum, quo et seruus utilior et magister doctior digniorem te ea in qua nutu dei positus es sede perficias, opere pariter et uerbo potens, ut lingua et mente tibi concors ueram te apostolicae disciplinae formulam praebeas praecepti dominici auctor et doctor. ita demum constabit non humano suffragio sed diuino te esse iudicio sacerdotem. Quod iam probari et fide et uita tua credens, peto et inpense rogo, ut nos semper orationibus tuis inplices, quotiens fuerit occasio, litteris reuisere studeas. quod quidem a te munus non tam officii capiendi cupidus quam animi reficiendi studens exigo, ut et solatium caritatis et gaudium simul capiam, cum te mei memorem in negotiis sanctis ac tui diligentem profectu scientiae spiritalis et intellectu ardentis in deum cordis legens uidero, non iam te de sermone uirtutis id est praedicatione Christi, sed de uirtute ipsius sermonis expendens, id est ut credere te Christum legum crucifixum dominum et deum loquendo pariter et uiuendo confirmes, quia eodem affectu gestare debemus imaginem caelestis hominis, quo gessimus ante terreni. alioquin quod nostrum est quis dabit nobis, si non fuerimus tam fideles in nostro quam fuimus in alieno? in hoc enim facti sumus, ut boni simus et nostro seruiamus auctori; contra cuius praecepta uiuentes uitio 11] (II Thess. 8, 9). 25] I Cor. 15, 49. 27] (Luc. 16, 12). 3 aemulus U 4 id] ad 0 6 formans 0 7 quod U 8 ea] ei I dlaelpllnae FPU 9 linga M 10 doctrinae M 11 actor FPUv 15 et quotiens M\'V 16 litteris tuis M 18 ut et] ut LM 19 tui M*, tuis cet . profectum M 20 spualis M intellectu v, intellectum,., cordis OMv, om. cet . 21 praedicationis LM 22 id ex ut L 23 iHm M s. I . 24 uidendo 0 27 nobis om. FPU fuimus] fuerimus FPU solum nostrae, non solum contra uitam sed et contra naturam nostram faciemus, et ideo conparantur iumentis, quibus non est intellectus. attamen dei bonitas ita nobiscum paciscitur, ut praeteritae nobis inpietatis gratiam faciens contenta sit uel tales nos esse sibi seruos pro nobis, quales aduersum nos diabolo fuerimus, dicente apostolo, ut sicut exhibuimus membra nostra seruire iniquitati, sic eadem exhibeamus seruire iustitiae, uidelicet ut eadem adfectione delectemur in domino, qua delectati sumus in peccato. sic ambiamus dei regnum, quomodo ambiuimus saeculi dignitatem et denique tam diligenter curemus bona caelestia, quam terrena curauimus.