Letter 50

From: Paulinus, bishop of Nola To: Augustine, bishop of Hippo Date: ~430 AD Context: Paulinus sends Augustine a series of theological questions drawn from the Psalms, requesting interpretation, in what is among the last letters exchanged between the two friends before both their deaths. To Augustine — Paulinus. Since our letter carrier is already rushing to the ship and I myself am hurrying to match his haste, I will set down a few questions from what has come to mind just now — so that you do not write back to me without a small gift to work on. If these points happen to be clear and only seem obscure to me, let none of the wise sons who may be standing around you at the hour of this little reading laugh at my ignorance. Rather, let them show the goodwill of brotherly love by helping me to understand, so that I may share in the vision of those who see and, with minds illuminated by your teaching, contemplate the wonders of the Lord's law [Psalm 119:18]. Tell me then, blessed teacher of Israel: what does it mean in Psalm 16 [15 in the Vulgate], "To the saints who are in his land, he has made all his wishes wonderful among them" [Psalm 16:3]? [The letter continues with a series of exegetical questions on difficult Psalm passages, each presented with Paulinus's own tentative interpretations and a request for Augustine's authoritative guidance. The questions cover topics including the meaning of "the saints in his land," the relationship between God's will and human response, the nature of prophetic speech, and the correct interpretation of several passages that seemed to Paulinus to contain apparent contradictions. The tone throughout is that of a brilliant but self-effacing student consulting a master — warm, intellectually engaged, and characteristically humble. The letter provides a window into how theological reflection worked in practice through the late antique letter network: a bishop in Italy sends questions across the Mediterranean to a bishop in North Africa, expecting detailed answers that will arrive months later. It closes with mutual greetings, news of their respective communities, and a particularly moving prayer for Augustine's health — written, though Paulinus could not have known it, in the last year of Augustine's life.]

L. AVGVSTINO PAVLINVS. De paucis, quae nunc iam ad nauem currente litterarum perlatore et mihi in ipsius festinatione properanti in mentem uenerunt, ne sine corollario mihi rescribas, aliqua proponam. quae si forte lucida sunt et mihi uidentur obscura, nemo prudentium filiorum, qui forte de nostris in hora lectiunculae huius circa te steterint, de insipientia mea rideat, sed potius beniuolentia fraternae caritatis faueat instruendo, ut efficiar uidentium particeps et ex doctrina tua inluminatis mentibus considerantium mirabilia de lege domini. Dic ergo mihi, benedicte doctor Israel, quid sit quod dicit in psalmo quinto decimo: sanctis, qui in terra sunt eius, mirificauit omnes uoluntates suas inter illos. 17] (Ps. 118,18). 18] Ps. 15, 3. 4. CrFMUacyfgrjQ<p . — incipit (om. Fcyf) epistola (om. cg) paulini (epi add. g) ad (scm add. rrcp, beatum add. g) augustinum (epm add. ij, LIII add. (p) rFcyfgr}<p, item epfa sč\'i paulini ad scfii aug XLVIII - M, incipit epla paulini ad beatum augustinum de diuersis quaestionibus XLI a, epistola sancti paulini episcopi ad augustinum episcopum, in qua petit sibi declarari tredecim dubia de sacris scripturis ueteris ac uoui testamenti que ibidem ennumerat U 7 augustino paulinus g, domino sancto fratri augustino paulinus U, domino fratri unanimo sS5 et uenerabili aug epo paulinus in dñõ salutem M, om. cet . 8 de] e (spatio ante e uacrto) g nuntiam (p1, nunc U currente ray litterarum om. U 9 perlatore ray latore per littora U mente CTy 10 colorario (p*, collorario C mihi om. FUf 11 lucida sunt fortasse f prudentum Col., prudentia Ff, om. U 12 uris a 13 circa] cura f te om. ra steterunt Ff potius] tuis U 14 cartis F instituendo a ut] non Ff 15 particeps uidentium FUf 16 miracula U 17 benedictor (doctor om.) c 18 dicit to mo CFUcyftp, dicitur cet . XV Cc Col., . V-X - g sunt in terra FMJJaf 19 eius om. U miraficauit g1 uoluutas g multiplicatae sunt enim infirmitates eorum, postea accelerauerunt. quos ait sanctos, qui in terra sint sancti? num illos Iudaeos, qui filii carnis Abrahae et non filii repromissionis excluduntur a semine, quod in Isaac uocatum est? ideo sanctos in terra, quia sancti genere carnali, uita autem sensuque terreni sunt, qui terrena sapiunt et carnali obseruantia in uetustate litterae consenescunt, non renascentes in nouam creaturam, quia non receperunt eum, per quem uetera transierunt et facta sunt noua? sic enim forte eos in hoc psalmo sanctos appellat, quomodo et in euangelio iustos, ubi dicit: non ueni iustos uocare sed peccatores, id est illos iustos, qui in sanctitate generis et littera legis gloriantur, quibus dicitur: nolite gloriari patrem Abraham, quia potens est deus de lapidibus istis excitare filios Abraham. quorum forma in illo Pharisaeo proponitur, qui iustitias suas tamquam nescienti domino recolens praedicabat in templo, non orans ut exaudiretur, sed exigens quasi debitum meriti pro operibus bonis quidem sed ingratis deo, quia quod iustitia aedificauerat superbia destruebat, nec id ipsum silentio sed uoce clamabat, ut appareret eum non diuinis auribus loqui, quia et ab hominibus uellet audiri. atque ideo non placuit 4] (Rom. 9, 7). 5] (Ps. 15, 3). 6] (Phil. 3, 19). 7] (Rom. 7, 6). (Gal. 6,15). 8] (loh. 1, 11). (Apoc. 21, 4. 5). 11] Matth. 9, 13. 12] (Rom. 2, 23). 13] Matth. 3, 9; Luc. 3, 8. 15] (Luc. 18,11). 1 enim i. f. m. 1.1. e. p. accei (sic) c erfl g, eos F 2 qui-sancti om. U in terra sunt rCMa, sunt in terra Ff 3 num. g, non Cf illi iudaei qui sunt U habrahae c promissionis FUcf 4 isaach r, ysaac CMUcfg 5 ideoque M sancti U in genere FUftp* 6 qui] quia rMatp* et] et ideo Ta carnalia y seruantia y, obseruatione FUf 7 in tustate F reinasceutes gl 8 qui y perceperunt FUf 9 enim om. f eos forte FUf 10 psalmo hoc (hos F) FUf quomodo] quo f et om. ra euuangelio g et sic infra 11 iustos uocare Ccyg, uocare iustos cet . id est om. F 12 litterg ra 13 patrem CMcygtp1, in patre U Col., habere patrem a, patrem habere t), patrem s. habere (s. habere add. m. 1) r, dicentes patrem habemus habraham U, in patre cet . 14 suscitare rj abraham Crcyrjtp, abrahae cet . 15 illo om. FUf 16 nascienti C1 18 quidem bonis C ingratus y 19 edificauerit g silentio id ipsum FUf, ipsum silentio ij 20 clamauit FUf ita ut f appareite (sic) g 21 qui y Col . deu uou placuit a deo, quia placebat sibi, quoniam dissipauit dominus ossa hominum sibi placentium. confusi sunt, inquit, quia spreuit illos, qui cor humile et contribulatum non spernit. Denique et in ipsa euangelii parabola, qua Pharisaei et publicani persona confertur, euidenter ostendit ipse dominus quid in homine suscipiat, quid repellat, sicut scriptum est: quia deus superbis resistit, humilibus autem dat gratiam. ideo protestatur magis iustificatum abisse e templo publicanum de confessione peccatorum suorum quam Pharisaeum de inputatione iustitiarum suarum. merito autem ille laudator sui repudiatus abscessit a facie dei, qui cum ipso nomine peritiam legis praeferret, oblitus fuerat in propheta dicentem dominum: super quem habitabo nisi super humilem et quietum et trementem sermones meos? ille autem in corde contrito sui accusator accipitur et obtinet ueniam de confessis peccatis propter gratiam humilitatis, sancto illo Pharisaeo, quales Iudaei sancti sunt, reportante sarcinam peccatorum de iactantia sanctitatis. ipsius nimirum sunt forma Iudaei illi, de quibus apostolus ait, quod suam iustitiam statuere cupientes, quae ex lege est, iustitiae dei non sunt subiecti, quae est ex fide, quae reputata est Abraham patri nostro 2] Ps. 52, 6. 3] (Ps. 50, 19). 4] (Luc. 18, 10). 7] Prone 3, 34; Iac. 4,6; I Petro 5,5. 13] Es. 66,2. 19] (Rom. 10,3). 21] (Rom. 4,2). 1 quia 8. I. g, quod C dissipauit dissipauit M dns dissipauit (dissipabit f) FUf, deus dissipauit 71 omnium a 2 placentium sibi a, qui sibi placent FUf deus spreuit g 3 eos FUf contribulatum ex contritum g m. 2 contritum et humile (humiliatum U) FUf 4 quam pharesaey U 5 conferunt U euidenter om. U ipse om. ra 6 quid ex quod c, qui y recipiat U quidue U 7 superbis deus a resistit superbis FUf, super resistit c 8 ideo] autem add. c, sed del. m. 1 e] de ru a r 11 laudat C, laudatur 171 sui om. 71 abcessit y 12 perferret c in] in g 13 deum FU f habitabo g in mg., sed requiescet sps meus in textu exp . 14 sermones meos] uerba mea tj 15 contrito corde FUf accusutor M 16 confesis c humilaatis c1 pre sancto U 17 illo OWl. FUf iudei sunt sancti FUf reportantes Γ FMUyf sarcina c 18 de] et ex sed \'1 m.2 iactatia c, iactantiam \'1 ipsius] huius add. \'1 B. I. m..2 19 de om. Mytp ait apostolus FUf 20 est om. F 21 ex fide est « ruputata U patri nostro Abraham Col . abrahae FUf ad iustitiam, non ex operibus, quia secundum omnipotentiam dei credidit deo, apud quem ille uere iustus est, qui ex fide uiuit, nec sanctus in terra est sed in caelo, quia non carne sed spiritu ambulat, cuius conuersatio in caelis est non gloriantis in circumcisione carnis sed in circumcisione cordis, quae non littera sed spiritu agitur inuisibiliter, unde laus eius non est ex hominibus sed ex deo. Deinde quod iungit in eodem uersiculo: miras fecit uoluntates suas inter illos, credo ex eo dicit, quod ipsis primum lucernam legis accendit et praecepta uiuendi dedit. notas enim, inquit, fecit uias suas Moysi et filiis Israel uoluntates suas. deinde ipsum pietatis suae sacramentum in ipsis operatus est, natus in carne ex uirgine deus in gente ipsorum et de carne ipsorum factus ex semine Dauid homo, deinde uirtutes sanitatum, quas in ipsis et coram ipsis perfecit, quippe per haec non modo non creditus sed et blasphematus ab eis, cum dicerent: hic homo si a deo esset, non curaret sabbatis, et non eicit daemonia nisi in Beelzebub principe daemoniorum. 2] (Hebr. 10, 38; Rora. 1, 17). 3] (Rom. 8, 4; Phil. 3, 20). 5] (Rom. 2, 28). 8] Ps. 15, 3. 11] Ps. 102, 7. 12] (I Tim. 3, 16). 14] (Rom. 1, 3; Matth. 1, 1). 15] (Luc. 13, 32). 17J (Ioh. 9, 16). (Matth. 12, 24). 1 quia] sed U 2 dei ex deo c a apud F 3 sanctis CFUf est om. FUf non; g, om . t) in carne sed in ra 4 cuius om. r glorianti rCcygw1, glorians FUcl f 5 circuncisione a, concisione CM crjtp1, conscisione y in circuncisione Faf, om. U 7 est non ex hominibus Uf, non ex hominibus ray Col., nomen est non ex hominibus C .8 denique FU f iungitur a in eodem uersiculo adiungit FUf mirans y facit C 9 dici FUf in ipsis FUf 10 primo M, primam FUf 11 enim om. FUf, s. I. add. g1 fecit inquit FUf moisi r Moysi-suas om. FUf 12 id ipsum fa suae pietatis U 13 ds ex dl g deus ex uirgine M 14 et om. y factus est CUf 15 quas om. a, quas fecit U perfecit] fecit y, ostendit perfecit FUccf quippe per scripsi, qui per M Col., qui propter g, quippe cet . 16 haec] homo U non modo non MUacg, non modo cet . creditus] non est add. Col . et om. FUcf blasphematus est g Col . eius e1 17 quia si hic homo esset a deo U curasset ra 18 eiecit Ff belzebub FU f, behelzebub ftp propter hanc mentem obdurata inpietate caecatam multiplicatae sunt infirmitates et tenebrae eorum. Sed quid est quod ait: postea accelerauerunt? utrum in paenitentiam, sicut illi in actibus apostolorum qui beati Petri praedicatione conpuncti crediderunt in eum, quem crucifixerant et festinantes tanto expiari peccato ad donum gratiae cucurrerunt? an uero, quia uirtutes animae ex fide et caritate dei roborantur, illis inpiis utroque uacuis multiplicatae sunt infirmitates animae ex inpietate scelerum mortiferis languoribus occupatae? Christus etenim lumen et uita credentium est et sanitas sub pennis eius. unde non mirum si et tenebrae et infirmitates eorum multiplicatae sunt in interitum, qui uitam et lucem non receperunt neque sub pennis eius manere uoluerunt. quos, ut ipse flens in euangelio suo protestatur, saepe uoluit congregare sub alas suas, sicut gallina congregat pullos suos, et noluerunt. multiplicatis ergo infirmitatibus quo accelerauerunt? forte in crucem domini conclamandam et inuito Pilato nefariis uocibus extorquendam, ut adinplerent mensuram patrum suorum, ut isti dominum prophetarum occiderent, quorum patres ipsos prophetas interfecerunt, a quibus hic mundi saluator esse uenturus nuntiabatur, postea accelerauerunt. ueloces enim pedes eorum ad effundendum sanguinem. contritio et infelicitas in uiis 1] Ps. 15, 4. 4] (Act. 2, 37). 10] (Joh. 1,9. 8, 12. 11,25. 14, 6). 11] (Malach. 4, 2) 15] (Matth. 23, 3; Luc. 13, 34). 19] (Matth. 23,32). 22] (Ps. 13, o). 1 hanc] hoc y 2 iniquitates U, impietates y et tenebrae add. in mg. 9 eorum et tenebrae rFU ex f 3 est g s. 1 . acceleuerunt g 4 penitentia U qui om. c, quia y 6 toto F domum f 7 quod C 8 dei om. y uacuis] naturis F 9 ei] et 1/ langoribus FMftp 10 enim FU, om. f 11 n* (in eras.) g 12 in etternum U 13 quia FUf, quifj g (ufa ? eras.) lucem et uitam FUf suppennis C 14 noluorunt F quod Mrjtp ut] et MU 15 congregare ipsos M1/CţJ sicut] quemadmodum FUf sicut-suos om. M 16 ergo] igitur U infirmatatibus gl 17 quo] qm C, quid 11 cruce rFUcy 18 conclamauerunt et (et om. F) FUf pilito gl nefarius c1 extorquendo FUf 19 implerent FUf mensuras g partium f dm Cl 20 occiderunt F partes f1 inteifecerunt] occiderunt FUf 21 a] et a y hinc 11 eorum, et uiam pacis non cognouerunt id est Christum qui dicit: ego sum uia. In consequenti psalmo illud mihi exponi desidero quid dicat: de absconditis tuis adinpletus est uenter eorum. saturati sunt porcina uel, sicut in quibusdam psalteriis scriptum audio, saturati sunt filiis et reliquerunt quae superfuerunt paruulis suis. Rursus in alio psalmo admirari soleo filium ad patrem loqui intellegens, in psalmo quinquagesimo octauo, ubi de Iudaeis inimicis, de quibus supra dixerat: ecce ipsi loquentur in ore suo, et gladius in labiis eorum, paulo infra dicit: ne occideris eos, ne quando obliuiscantur legis tuae. disperge illos in uirtute tua et destrue eos, domine. quod in his usque in hodiernum diem uidemus inpleri. destructi sunt enim a ueteri sua gloria sine templo et sine sacrificiis ac sine prophetis in omnium gentium dispersione uiuentes. sed quid miramur, quod iam per prophetam pro eis non occidendis rogabat, pro quibus et sub ipso tempore passionis iam ad crucem eum ducentibus precabatur dicens: pater, dimitte eis, non enim sciunt quid faciunt. uerum quod adiecit: ne umquam obliuiscantur legis tuae, tamquam propter hoc necessaria esset etiam sine fide euangelii 2] Ioh. 14, 6. 4] Ps. 16, 14. 10] Ps. 58, 8. 12] Ps. 58, 12. 20] Luc. 23, 34. 21] Ps. 58, 12. 1 agnouerunt C\'1/ ips Cl 3 in] et in FUf illu tp1 mihi om. M desiderio y1 quod (quid JJ1) dicit Farj, qui dicat y 4 impletus f 5 filiis ante porcina eras. y uel g 8. 1 . 7 paruulis suis quae superfuerunt rFU ayf 8 rursum FUf in om. r ammiraris crj soleo om . tj, oleo c mo ao admirari soleo in psalmo L VIII M ad] et F 9 in-octauo om. M in psalmo om. g psalmo] scilicet M ubi om. FUyf 10 dixeram F ipso C1 11 eorum] ipsorum U infra] ante U 12 ne] non c eos om. U obliuiscentur C legi U 13 tuae g s. I . destreue g1 eos] illos FUf domine] <t c 14 quod-inpleri add. g in mg . implere y 15 destructi sunt ex destructis y tibi enim Ff gloria sua FUf 16 sacrificio FUf in] ut (et m. 2) in 1] 17 quod ex quid g per tp s. l., add. c m. 2 prophetarum C1 18 occendentis g ipso] quo U passionis tempore a 20 non enim sciunt] quia nesciunt FUf facia c sup . uerum scr . miram TJ m. 2 uerum om. y 21 qd C umquam] quando a obliuiscentur U obliuiscantur umquam y 22 esse y etiam om. FUf uita eorum, obscurum mihi fateor. quid enim his ad salutem, quae sola fide quaeritur, prodest in legis memoria et meditatione uersari? nisi forte propter honorem legis ipsius uel generis Abraham, ut etiam in parte terrena carnalis seminis eius, quae uidetur secundum arenam maris conputari, legis antiquae littera perseueret, ni forte aliqui legendo legem inluminentur ad fidem Christi, qui et legis et prophetarum finis est et in omnibus eorum libris praefiguratus ac prophetatus elucet; aut quia ex ipsis inpiis eorum generatio uentura est electorum, qui de singulis tribubus electi in duodenis milibus signabuntur, quibus ipsa reuelatio beati Iohannis ex uoce angeli praenuntiantis hoc testimonium perhibet, quia comitatui regis aeterni familiarius adhaerebunt penitus inmaculati et humanae coniunctionis expertes, de quibus specialiter ait: sequentur agnum quocumque ierit, quia cum mulieribus se non coinquinauerunt; uirgines enim sunt. In sexagesimo sexto praeter alia illud obscurissimum mihi est quod ait: uerumtamen deus conquassabit capita inimicorum suorum uerticem capilli perambulantium in 3] (Gen. 22, 17. 32,12). 7] (Rom. 10, 4). 10] (Apoc. 7, 5). 14] Apoc. 14, 4. 18] Ps. 67, 22. 1 uita eorum sine fide euangelii FUf his om. FUf, mihi y 2 memoriam et mundationem uorsari U 3 forte C s. I. m. 2 honorem] gloriam FUf legis om. a generis] gentis C1, seminis FUf 4 parte] pace M sed i parte add. s. I . eius om. y 5 uidentur rCynl(p arena ipl antiqui JJ1 littera antiquae legis FUf 6 litter*a tp, memoria « ni scripsi, ac Eosw., ne w aliquid c legendo legendo U inluminetur c 7 alt . et om. FUfy1 et in] in U 8 libris eorum FUf ac] aut y 9 quia om. y electorum generatio uentura U est Oni. U 10 singulis in mg. g tribribus ip, tribus y electi om. y duodenibus C signuntur gl, signantur a, siguabantur FUf, designtur r 11 reualatio c bea c, sancti FUf uoce] uerbis y in spac. ua.c. m. 2 euangelii FU f renuutiantis y, puunciantes gl 12 perhibuit y comitam Ff, cogitaui U 13 et et c coniuctionis c 14 speciliter g1 sequeatur rCFUacrg, sequuntur cet . 15 qui FUf non se U 16 inquinauerunt Fftj enim 180 sunt] omnes M 17 autem sexto FUf, sexto psalmo «, VII psalmo g, septimo Col . illud mihi obscurissimum M Col., obscurissimum illud mihi n, illud obscurum mihi g 18 couquassauit rCMyj), concassauit (in couquassauit corr.) y 19 suorum um. U parabolautem U delictis suis, quid sit uerticem capilli perambulare in delictis. non enim dixit, uerticem capitis, sed uerticem capilli, qui sine sensu est. an repletum peccatis hominem uult ostendere? scriptum est: omne cor in dolore a pedibus usque ad caput, et paulo infra quod ait: lingua canum tuorum ex inimicis ab ipso, a quo ipso? et numquid canes dei possunt dici gentiles, quos ipse in euangelio canes nominat? aut ne forte ipsos canes dei dicat, quales aestimari possunt, si qui in nomine Christiano gentiliter uiuant, quorum pars cum infidelibus ponitur, quia deum, quem uerbis colunt, factis negant? Haec interim de psalmis; nunc et de apostolo quodcumque proponam. dicit ad Ephesios quod in alia epistola dixerat de gradibus uel ordinibus dispositionum dei operante spiritu sancto diuisiones gratiarum: et quosdam quidem dedit apostolos, quosdam autem prophetas, alios uero euangelistas, alios autem pastores et doctores ad consummationem sanctorum et reliqua. hoc opto distinguas mihi in hac diuersitate nominum, ■ quae sit cuique nomini officiorum uel gratiarum proprietas, quid proprium sit apostolorum, quid prophetarum, quid euangelistarum, quid pastorum quidue 4]. Es. 1,5. 5] Ps. 67, 24. 7] (Matth. 15,26). 9] (Matth. 24, 51). 10] (Tit. 1, 16). 15] I Cor. 12, 28; Eph. 4, 11. 1 suis om. C suis-delictis um. U sit] est My peraiubulautium C 2 delictis suis rcc alt . uerticem om. M 3 seusus Ctp1 4 est] enim add. FUf pedibus] uertice c 5 ustque U canis F, canes f, catulorum M cp 6 tuorum um. M cp et om. FUf nunquit F, nuquid M 7 possent dicū \' y, dici possunt FUf Col . caues iu euangelio PU t canaes g 8 aut ne (ne add. m. 1) C, an M dicit M, appellat PU f equales FU aestimari crFacfcp, extimari U, aestimare g, existimari cet . 9 si qui ex sequi g xplani M uiuunt C, uiuut g 12 et om. M 13 dixit y hefesios U, hephesios C, ephesior 11 14 et ordinibus ac U ordijordinibus 9 dispositionis Ff 15 gratiarum sunt M 17 consumationem CFUcf 18 sanctorum om. a, exp. r reliqua] cetera y hic g in om. FUyf 19 hanc diuersitatem FUf quid P, quod f cuicuwque FUf, unicuij 11 nominum y officium FUf 20 proprietates U pr . quod U f alt . quod U 21 pr . quod U pastorum] apiorum y doctorum; in omnibus enim his diuersis nominibus simile et prope unum doctrinae officium uideo fuisse tractatum. hos autem prophetas, quos post apostolos posuit, non puto illos esse, qui ordine temporum ante apostolos fuerunt, sed istos, quibus iam sub apostolis per gratiam donabatur aut interpretatio scripturarum et inspectio mentium aut praedictio temporis secuturi, ut Agabus cernebat, qui et famem instantem praedixit et quae beatus Paulus in Hierosolymis passurus esset et uerbo denuntiauit et signo zonae eius ostendit. inter pastores specialiter et doctores quid intersit, dinoscere uolo, quia praepositis ecclesiae utrumque nomen adscribi solet. Item quod ait ad Timotheum: obsecro igitur primum omnium fieri obsecrationes orationes postulationes gratiarum actiones pro omnibus hominibus, quaeso exponas mihi, quod discrimen sit in hac diuersitate uerborum, cum omnia mihi, quae gerenda dixit, orationis officio conuenire uideantur. Item quod ad Romanos ait, interrogo et rogo, ut edisseras mihi. multum enim caecutire me fateor in hac apostoli sententia de Iudaeis, quod ait: secundum euangelium quidem inimici propter uos; secundum electionem autem carissimi propter patres. quomodo idem et inimici propter 7] (Act. 11, 28. 21, 11). 12] I Tim. 2,1. 20] Rom. 11, 28. 1 enim om . y nominibus diuersis FUf proprie F 2 doctrinas r uideo] in deo F 3 post om. Cra coputo FUf 4 in ordine FMUf illos Col . 5 aut] ut Ccyijfp1 sed dei. 11 6 et] aut FMUf iuspectatio mentium TJ, inspectatione tuu y praedicatio Cyqip 7 cernebat exp. cp m. 2, cernebus c1 fam ei C et ex ut c m.2 8 quia beatus om. M in om. M ierusolimis Ca, ierosolimis r, hierosolimis cet . esset om. U 9 spiritualiter U 10 dignoscere Uc 11 ascribi FMat\\fgip, asscribi C, describi c 12 iitem y timottheum cp, thimotheum Ufij igitur] ergo FUf 13 obsecrationem c orationes om. U postulationes gratiarum act c in mg. m. 2 14 que exponas queso U 15 menbrorum y 16 mihi om. FUf 18 disseras r« 19 multi rj1 cecuture tpl, checuttire r, ciccutire in spat. uac. add. m. 2 tj, ceu dubitare y 20 de Iudaeis] deinde id U quid F, qua TJ* euuangilium r 21 iuimici** y nos FUf autem electionem FUf 22 propter propter M propter patres kiñi U et iidem Lebrun, idem U inimici] incipit Q nos, qui credidimus ex gentibus, tamquam non potuerint gentes credere, nisi Iudaei non credidissent? aut ipse unus omnium creator deus, qui omnes homines saluos fieri uult et in agnitionem ueritatis uenire, capax non fuit adquisitionis utriusque, nisi alterum pro altero possideret? deinde carissimi propter patres quomodo aut unde carissimi, si non credant et inimici deo esse persistant? nonne, inquit, qui oderant te, deus, oderam illos et super inimicos tuos tabescebam? perfecto odio oderam illos. certe hoc puto paterna uox loquitur ad filium per prophetam in eodem psalmo, ubi supra de parte credentium dixerat: mihi autem nimis honorificati sunt amici tui, deus, nimis confortati sunt principatus eorum. quid autem illis prodest ad salutem, quae non nisi per fidem et gratiam Christi capitur, si propter patres carissimi deo sint? cui bono diliguntur quos necesse est propter hoc damnari, quod propter suam infidelitatem a prophetarum et patriarcharum parentum fide discrepantes inimici sunt euangelio Christi? si ergo carissimi deo, quomodo peribunt? et si non credunt, quomodo non peribunt? si propter 3] (I Tim. 2,4). 7] Ps. 138,21. 11] Ps. 138,17. 1 credimus y potuerunt U 2 credere om. U nisi ex non c m. 2 aut] an a unus om. Mip 3 creator omnium g soluos g1 uult saluos fieri a, saluos uult fieri FUf in] ad Col . 4 ueritatis om. y utriusque acquisicionis g 5 deinde] si add. FUf, quomodo add. M proper F deinde si charissimi propter patres, quomodo aut unde charissimi, si non credant Col. Rosw., deinde carissimi propter patres, quomodo aut unde si carissimi non credant Lebrun 6 quomodo om. M, si quomodo Cr aY7Jq; (sed si in sed corr. 11\') aut] ait U, ut y si carissimi Lelmm 7 quod q;1 oderunt FUf te] me y 8 domine U 9 hoc] hic ut M, hoc ut cgg 10 ad] ut y ubi] ut Uf 11 patre Fff! I credendum f honorati U 12 sunt om. F confortati sunt CFUcyr\\fgq, confortatus est cet . 13 principatus om. f 14 Christi om . p propter scripsi, propter fidem oi 15 patres FlJyijftp1, patris C\'Ta cg p\', patrum cet . carissimi patres U sunt U cuius bono a, aut quomodo M, quomodo cuius (eiu m. 2) bono p diligt t c 16 propter] per F damnare y inffdelitate c, infidelitem y a om. Uc 17 patriarcharum ac prophetarum FlJ f parentum om. M inici C1 18 ergo sunt F, uero M 19 et si—peribunt om. Q si] sed y patres sine suo merito diliguntur, quomodo et propter patres non saluabuntur? sed, etsi fuerint Noe Daniel et Iob in medio eorum, filios inpios non saluabunt, soli salui erunt. Adhuc aliud obscurius mihi erue de profundo et in uadum profer. in epistola Colosensium omnino colligere non possum quod ait: nemo uos seducat uolens in humilitate et religione angelorum, quae non uidit ambulans, frustra inflatus sensu carnis suae et non tenens caput. de quibus angelis dicit? si de inimicis et malis, quae illorum religio aut quae humilitas et qui sit magister seductionis huius, qui per obtentum nescio cuius angelicae religionis quasi uisa et conperta doceat quae non uidit? sine dubio haeretici, qui doctrinas daemoniorum et sequuntur et promunt conceptis ab eorum spiritu adinuentionibus, quae non uiderunt phantasmata quasi uisa fingentes et pestiferis disputationibus in corda male credula seminantes, hi sunt qui non tenent caput id est Christum fontem ueritatis, cuius doctrinae quicquid aduersatur insanum est. et hi caeci duces caecorum, de quibus dici puto: me dereliquerunt fontem aquae uiuae et foderunt sibi lacus contritos, qui non tenent aquam. 2] (Ezech. 14, 14. 16). 6] Col. 2, 18. 12] (I Tim. 4, 1). 18] (Matth. 15, 14). 19] Hier. 2, 13. 1 diligunt p quõ f 2 saluantur FUf, saluajtur (bun in mg.) g et om. U ios a 3 eorum] et add. 711 filios] fi g 4 adhuc om. M, at t), aut y mihi aliud obscurius F, aliud mihi obscurius (obscrus g1) fg, mihi obscurius aliud U, aliud obscurius aliud michi C, aliud obscurius mihi obscurius r exue U 5 epistolam ry colossensium g* Col., colocensium f omnium y non colligere U, intelligere non Lebrun 6 humilitate cordis g 7 ambulans ex amplius p, inculcans g fustra q; 8 sensu om. y 9 inimicis] minimis « et om. c1 10 aut quae] atque FUf et om. M quis sit a \'ł12 9 Col., quis est M, quis Lebrun 11 hoc temptum y cui p1 agnelicae C religionis huius (huius exp. m. 2) C 12 coperta y docet M dubio] s add. p m. 2 13 doctrinas g s . 1. et om. q 14 fantasma r, fantasmata plerique 15 quasi Uisa om. y, quasi uita c et om. FUf computationibus Ff corde Fay 16 credulo « hii MU c non g a. 1 . tent r caput om. c1 17 doctrina y 18 est om. U hii MCQ, hic r, om. U oecorum (corum in rtlS. m. 2) C de om. p dicit y 19 derelinquerunt cy, reliquerunt g1 Deinde in subsequenti capite adiecit: ne tetigeritis neque gustaueritis neque contrectaueritis, quae sunt omnia in interitum ipso usu, secundum praecepta et doctrinas hominum, rationem quidem habentia sapientiae in superstitione et humilitate ad non parcendum corpori, non in honore aliquo ad saturitatem carnis. quae sunt ista, quibus et rationem sapientiae inesse testatur magister ueritatis, et tamen ipsam ueritatem religionis inesse abnegat? ne forte de talibus loquitur, de quibus ad Timotheum dicit: habentes speciem pietatis, uirtutem autem eius abnegantes? rogo ergo specialiter haec capitula duo de Colosensium epistola per singula mihi uerba dissoluas, quia laudabilibus execranda permiscuit. quid enim tam laudabile quam ratio sapientiae? et quid tam execrabile quam superstitio erroris? humilitas quoque et deo placita et maxime in uera religione laudabilis cum ratione sapientiae ipsis datur, de quorum doctrinis et actibus dicitur nobis: ne tetigeritis neque gustaueritis quae sunt in interitum, quia non sunt ex deo, et omne quod non est ex fide peccatum est. deus autem dissipauit consilia sapientium, qui deo stulti sunt per 1] Col. 2, 21. 10] II Tim. 3, 5. 17] Col. 2, 21. 19] (Rora. 14, 23). (Ps. 32, 10). 1 sequenti F capite CrMact\\LGQ(f>, capitulo cet . dicit p 2 neque F gustaueritis neque om. c contractaueritis Fgtp, non trectaueritis c 3 omnia om. yg iuteriteritum C 4 doctrina T sapientia y, om. U 5 et] atque FUf nOli ad Ff 6 in add. g in mg . aliquo om. y 7 quae-ueritatis et add. in mg. C qui M tp isti Mcp, ita y 8 tamenl In sine F, siue f, sine quibus U ipsa y religionem 11 esse (in m. S) c, in esse (in exp. m. 2) y 9 abneget rcyrigtp1 ne] anne Col., om. Mcp de qualibus g 10 habentes quidem speciem Ma, babentes autem speciem rCFcyrigQtp Col., autem habentes speciem f, spetiem autem habentis U ueritatem TJ autem add. g in mg . 11 abegantes c ergo] igitur M duo capitula MIJ colosensium CMtjgtp, colocensi f, coloseusi cet . 12 mihi per singula M uerba mihi a 13 exercenda U, excitanda. Ff permiscunt Cip1 quid est g Col . 14 exscrabile g, inexecrabile ij1 di 15 humiliter C quoque om. y maxima in n c 1G sapientiae a 17 dicatur ra, dicitur U ueque] ne Ta 18 teritum q; 1 quia] que y sunt g 8. I . 19 deoJ fide FUf pr . est g s. I. post . est om. c dominus FUf 20 dissipabit FfQ prudentiam carnis, quae non potest legi dei esse subiecta. scit enim cogitationes hominum, quoniam uanae sunt. qualem humilitatem qualemque rationem sapientiae superstitioni hominum doctrinis uenienti inesse dicat, requiro. et quod ait: ad non parcendum corpori, non in honore aliquo ad saturitatem carnis, prorsus haec parum intellego, quia in eadem sententia magna mihi uidetur esse discretio. arbitror enim eum de abstinentia qualibet ficta uel inutili, qualis solet ab haereticis affectari, hoc dicere: ad non parcendum corpori; quod autem adiecit: non in honore aliquo, quia sancti operis speciem non in fide ueritatis exercentes nullius gloriae honore uel fructu agunt, quod in magna erroris peruersi reprehensione conficiunt, transfigurantes se in ministros iustitiae. sed quod adiecit: ad saturitatem carnis, contrarium mihi uidetur illi quod dicit: ad non parcendum corpori. uidetur enim mihi ille non parcere corpori, quia carnem ieiuniis domat, sicut apostolus dicit: liuidum facio corpus meum et in seruitutem redigo, a quo opere saturitas carnis aliena est. nisi forte et ipsam saturandae carnis curam, quae maxime obseruantiam religionis praetendentibus probrosa est, non parcere corpori dixit secundum illud honestatis praeceptum, quod 1] (Rom. 8, 7). (Ps. 93,11). 4] Col. 2,23. 13] (II Cor. 11,15). 17] I Cor. 9, 27. 1 lege F scit] si g, et y 2 quoniam om. yg 3 qualemque] qualem rt superstitione y1, superstitio Ff, superstructio U ex hominum q* Col., de hominum a hominum a doctrinis c, doctrinis hominum M 4 non ad FUfqtp1 5 honore ex hore g 6 hoc CFaf intelligo parum ra 7 mihi om. M uidetur ex uidentur g inesse FUf discretio] desiderio y 8 cum FUf quamlibet rcrjtp1 facta rU 9 efectari y non ad CFUf 10 abiecit C 11 speciem om. FUf excercentes f/J; quasi add. s. I M 12 uel fructu] fructuae y agant ra quod magno peruersitatis errore conficiunt M erroris om. p 13 non transfigurantes U iustitiae (in iustitie U) ministros FUf 14 mihi om. FUf i 15 quo 1] ait non ad FUf 16 illi r carnem om . p ieiunis g donat y 17 ipse apostolus M et in seruitutem c s. l. m. 2 18 redigo] i subicio p 19 ni (corr. m. 1 n) C et ipsam] etiam FUf 20 religioni g pcedentibus p1 21 dixi r alibi dicit, ut unusquisque suum uas honorifice possidere nouerit, ut hostiam uiuam et placentem deo suum corpus exhibeat, non in saturitatem carnis, quia distentio corporis animae sobrietatem necat et inimica est castitati. Restat ut aliquid et de euangelicis locis suggeram beatitudini tuae, non quidem quanta legenti per otium occurrere solent (nec enim nunc uacabat dispersa per libros quaerere aut in reminiscendis memoriam uentilare), sed uel pauca, quae ad horam dictationis huius in mentem ueniunt, sciscitabor. de resurrectionis forma non grandem sed plenam fidei instructione epistolam, qua secundae consultationi meae, dum Carthagini exhiemarem, rescripseras, si habes relatam in schedis, rogo ut mittas aut certe retexas eam mihi, quod tibi facile est. nam etsi scriptura non extat, quia forte breuis epistola ut tumultuaria tibi inter libros tuos haberi spreta sit, renoua eam mihi eodem sensu promptam de thesauro cordis tui et mitte ad me inter alia responsa, quae reddes mihi, ut spero, praestante mihi ac tibi commeatum dierum Christo, ut ea, quo labor tuus in me fructificet, accipiam, secundum haec capitula 1] (I Thess. 4, 4). 2] (Rom. 12, 1). 2 suum] uas uel add. p 3 saturitate FMU r,f(p (ras. sup . e rp) distensio Fafg, distinctio y corporis animae om. y 5 aliquit C et om. TFUafQ de om. y beatidini M 7 uacabit ra, uacat g dispersa om. y 8 remiscendis y memoriam om. FUf euentilare Ff, et uentillare U, peruentilare c 9 oram r huius] eius a 10 forma rp1 non om. M rp carne grandem y fide U instructionis FUf 11 consultationis a, consolationi U cartagini c n p, cartagine Fa, karthagine y, kartagine rM, carthagine CIUf 12 hiemarem FUf Col., hiemares g Rosw . habes ergo Ff, ergo habes U relatatam r, reseruatam a, om. y scedis TFMacfyg<i<p, scedulis U 13 reteies FUf earn om. UQ 14 scriptura] scriptajl g, scripta arj Cui . exsta Q1, texat y tumultu ariatib; y 15 tibi apreta om. M inter] in p haberis praeita sit (corr. m. 2) \'I, haberis praesta sit rp, hebrei spreta sit y, haberes aut presto sit U, haberes haut presto sit Ff, aberrauit M neroua U 16 eandem F prompta o1, om. M 17 inter] in y responsa tua FUf 18 comeatum y eam c; s. responsa add. m. 2 JJ quo] quibus M, quae Q 19 secundum-po 418, 1 interrogaui om. M hanc IJQ* capitula] exempla FUf, epfa rycgQ1, epfa p\', epistolam T) scripturum yjj XXVJIII. Paulini Nol. epistnUe. 27 scripturarum, de quibus te, qui uides quasi per deum, interrogaui, ut audiam quid in te uel ex te mihi loquatur deus. Hoc autem rogo lucere mihi facias, quomodo uel qua ratione dominus post resurrectionem uel mulieribus, quae primae ad sepulchrum uenerunt, uel postea illis duobus in uia, deinde discipulis suis et non agnitus sit et agnitus. in eodem enim corpore resurrexit, in quo et passus est. et quomodo non eadem erat eiusdem corporis forma quae fuerat? aut si eadem erat, quomodo non agnoscebatur ab his, qui eam nouerant? illud uero sacramenti esse credo, quod qui in uia ambulantibus non fuerat agnitus in fractione panis reuelatus est. id ipsum tamen tuo sensu uolo tenere, non meo. Et quod ad Mariam ait: noli me tangere, nondum enim ascendi ad patrem, si cominus stantem non sinebatur adtingere, quomodo eum tangeret, cum ascendisset ad patrem, nisi forte fidei profectu et mentis ascensu, qua deus homini fit longinquus aut proximus? et illa dubitauerat de Christo, quem hortulanum putauerat. ideo fortassis audire meruit: noli me tangere. indigna enim iudicabatur, ut tangeret manu Christum, quem necdum fide adprehenderat nec intellexerat deum, cum hortulanum putasset, de quo paulo ante ab angelis audierat: quid quaeritis uiuentem cum mortuis? noli ergo me tangere, quia tibi nondum ascendi ad 2] (Ps. 84, 9). 4] (Ioh. 20,14; Luc. 24,16. 37). 10] (Lue. 24,30). 13] Ioh. 20,17. 22] Luc. 24, 5. te 1 de (to m. 2) tj te qui 17 in text., cumq; in mg. m. 2 per om. y 2 ut om. FUf ex] de FUf, p y, per g mihi om . ij dñs M 3 lucere rogo FUf 5 uenerunt om. M 6 agnitus et non agnitus Ff, non agnitus U 7 et quomodo-erat add. in mg. C 8 eadem-aut si bis exh. F 9 cognoscebatur FU f iis « nouerunt U 11 panis] qualis y est reuelatus FUf 14 patrem meum FUf quominus U stante Col . sinebantur 17 15 cum] si U 16 nisi ex non C fldei ex nou dei C accensu Ta1 (at ascensu al) quo FUyf 17 sit Ffa et] et quia Mgq dubitauerit racygQ 18 ortolanum rCMUagtp d sic plerique infra, hortolanum n et sic infra fortasis q, fortasse FU f 19 iudicabatur enim U 20 quae C appraehendat (at ex ent) F 22 queris p 23 me ergo U nondum] non Cy patrem, cui adhuc tantum homo uideor; postea me tanges, cum ad agnoscendum me credendo conscenderis. De illis etiam beatissimi Symeonis uerbis quid sentias, edissere mihi, ut sequar sensum tuum, quibus, cum ad uidendum ex oraculo dei Christum agente spiritu uenisset in templum et acceptum sinu benedixisset infantem dominum, ait ad Mariam: ecce hic positus est in ruinam et resurrectionem multorum in Israel et in signum, cui contradicetur; et tuam ipsius animam pertransibit gladius, ut reuelentur multorum cordium cogitationes. numquid de passione Mariae, quae nusquam scripta est, hoc prophetasse credendus est? an uero de materno eius affectu, quo postea in tempore passionis adsistens cruci, qua hoc erat fixum quod ipsa pepererat, maternorum uiscerum dolore confixa est, et animam illius illa quae eius secundum carnem filium ipsa spectante confoderat crucis rumphaea penetrabat? uideo enim et in psalmis de Ioseph ita dictum: humiliauerunt in conpedibus pedes eius, ferrum pertransit animam eius, sicut in euangelio dixit Symeon: et tuam ipsius animam 7] Luc. 2, 34. 35. 17] Ps. 104,10. 19] Luc. 2, 35. 1 patrem meum FUf tantum modo adhuc FUf tangens FUf 2 ignoscendum r, cognoscendum FUf consenderis F 3 beatissimis Ccy simeonis TCMUf quid sentias om. y 4 dissere a, edisse f quibus] qui Ug2 5 xpm dnT FUf 6 et] ut U acceptu C, accepto U iu sinu FUf, om. y benedixit GFUyf infatem y dominum om. FUf, deum p 7 ecce] uerba anne š add . s. l . JJ* est positus hic FUf, positus est hic ay et] et in Fa 8 contradiceretur Ff 9 pertransiet rif <p, pertransiit c 10 reueletur rp 1 ei multis cordibus FUf 11 beatae mariae « nuquam f scripta] lecta C prophetandę rj1 (m. 2 -tasse) 12 effectu y1 qui FUf 13 asistens C cruci om. U 14 quod] quia U, quo U, quod*** (mat eras.) g peperat CFf 15 anima C eras.) p, anima U illius illa] illius (eadem add . in mg.) M, illius f}(ţJ quem ex qua corr. et eius exp. y secundum om. M filium om. Mcp ipsa (a ex i) g 16 romphea rMcngq, rumphea Oaf(ţJ, triumphea U, e trophea Fy penitrabat C, penjtrabatur (e m. 2) p, penitrauit a enim om. M 17 dictum esse Col . 18 pertransiet n, pertransiuit FUf 19 sicut - p . 420, 1 gladius om. M dicit simeon rFUf et tuam] nam \'1 27* pertransibit gladius. non ait carnem sed animam, in qua pietatis affectio continetur et doloris aculeus quasi gladius operatur, cum aut aliqua carnis suae iniuria afficitur, ut Ioseph, qui non mortis sed iniuriarum pertulit passiones in seruum uenditus et in reum uinculatus et carceri datus, aut cum affectionis internae tristitia uel dolore cruciatur, ut in Maria, quam utique ad crucem domini, in quo tunc sui tantum corporis filium cogitabat, materna mens duxerat, ut cum eum uidisset mortuum, humana infirmitate lugeret sepeliendumque colligeret, nihil sibi de ipsius resurrectione praesumens, qua subsecuturae admirationis fidem in oculis posita passionis poena caecabat. quamuis eandem adstantem cruci suae dominus non morientis infirmitate trepidans consolatus sit, sed ipsam qua obibat uolens in potestatem habens mortem plena uirtute uiuentis et constantia resurrecturi de cruce admonet, dicens de apostolo beato Iohanne: mulier, ecce filius tuus, itemque illi ibidem consistenti: ecce mater tua. iam scilicet ab humana fragilitate, qua erat natus ex femina, per crucis mortem demigrans in aeternitatem dei, ut esset in gloria dei patris, delegat homini iura pietatis humanae, et ex discipulis suis 5] (Gen. 37, 28. 39, 20). 6] (Ioh. 19, 25). 16] (Ioh. 19,26). 1 pertransiuit c aut ex ait y m. 2 3 afficitur] - f. maria add. 8. I . )1\' ut in Ca 4 iniuriam Uy* passionis Urjtp1 in seruum] et in reum M 5 et om. U rerum F1 in carcerem y datur F, deditus p aut F cum om. FUf G interna et y, interne in r, internae ui a, in aeternae tp1, mat.ornae M<f2 uel] et FUf ut in] uti rj 7 quam om. FUf qua g sui] in sui y 8 luxerat FUf aut FUf uidisset eum FUf 10 nihil] sinil U ipsis c1, ipsius ex corr. p m.2 quia FMUaf(]r\\%, qiuun tp* 11 subseeutura y administrationis U 12 caecabat] iacebat r« nonj in FUf, nihil « 13 consulatus y1 sit om. FUf ipsa YG quia U 14 sup . uolens scr . uelut TJ* potestate CFU agg Col . uiuentes r 16 beato om. a beato apostolo Iohanne Col., beato iohanne apostolo MQ 17 consistentem F 18 femine y1 per] r uirgine quidem per FUf cucis morte inde migrans rj1 denigrans U 19 ut esset] ut ut certe F patris dei RJ1 20 disciplinis U suis adulescentior adulescentiorem c, adolescentior (adolescentior del. ff) suis adolescentiorem C<p, suis adolescentior suis adolescentiorem yij, suis (add. in mg. g) adolescentiorein cet . adolescentior adolescentiorem eligit, ut conuenienter adsignet uirgini apostolo uirginem matrem, duo pariter in eadem sententia docens, formam pietatis relinquens nobis, cum est de matre sollicitus, ut quam relinquebat corpore non relinqueret cura, sed nec corpore relicturus, quia quem uidebat morientem mox erat uisura rediuiuum, et illud, quod ad fidem omnium pertineret, salutiferum pietatis suae sacramentum arcana diuini ratione consilii sub hac uoce designans, ut et alii matrem delegaret pro matre habendam et uice sua consolandam atque illi uicissim nouum filium uice corporis sui traderet, immo, ut ita dixerim, gigneret, quo ostenderet eam praeter se, qui ex ea uirgine natus esset, nec habuisse filium nec habere, quia nec saluator tantopere curam desolationis eius habuisset, si illi unicus non fuisset. Sed redeamus ad uerba Symeonis, in quorum clausula intellectum meum caligare fateor. et tuam, inquit, animam pertransibit framea uel gladius, ut reuelentur multorum cordium cogitationes. secundum litteram hoc mihi penitus obscurum est, quia nec Mariam beatissimam usquam legimus occisam, ut de corporali gladio sanctus ille ei futuram passionem prophetasse uideatur. sed quod subiecit: ut reuelentur multorum cordium cogitationes (scrutans enim, inquit, corda et renes deus), et de futuro iudicio apostolus ait: 16] Luc. 2, 35. 22] Ps. 7, 10. 1 eligit a Col., elegit cet . asignet c 2 dicens TJ1 3 pietates c1 i ... relinquens om. y est] esset rFU a f 4 q g cura C1 sed (e m. 2) \'1 eam 5 uec M relicturus erat M, relicturam \'1 \'J q!!, relictura rCcyyatf1, uel relictam uel relinquendam y s. I. m. 2 moxJ mors y 6 uiscera y rediuium F et] et ad c pertinet F 7 suae pietatis PU f crementum y archana plerique 8 consignans Tn ut et] ut Lebrun delegerat (at ex et) y 9 pro.. (ma eras.) g habenda U uitae suae F consolanda Uc, consulandam y 10 et nouum U dixeri (i iti ras.) g 11 otfenderet F praeter] pater U ex om. y 12 ne U habuisset C quod C 13 cura C, coram TJ1 desolatio rcgg, desolacio C habuisset eius Col., eius haberet M 15 tuam] ipsius add. gQ 16 gladius uel framea FMf, gladius U 17 penitus hoc mihi Ff mihi om . « 18 nec om. U quid est 19 legi U 20 sed] sed et Col . quod otn. FUf, quod M 21 ex multis cordibus M 22 inquit om. FUfa renes deus et om. y apostolus de futuro iuditio U dicit FUf quia tunc manifestabit deus operta cordium et occulta tenebrarum, itidemque apostolus, spiritaliter exprimens arma caelestia, quibus in interiori nostro debeamus armari, gladium spiritus dicit uerbum dei, de quo ad Hebraeos ait: uiuus est sermo dei et efficax et penetrabilior omni gladio ancipiti, pertingens, inquit, usque ad diuisionem animae ac spiritus, et reliqua quae nosti: quid ergo mirum, si istius uerbi ignita uis et ancipitis gladii penetrabilior acies et sancti Ioseph olim et postea beatae Mariae animam pertransiuit? nam neque in illius neque in huius corpore ferrum transisse cognouimus. atque ut magis pateat ibi prophetam ferrum pro uerbi gladio posuisse statim subsequente uersiculo ait: sermo domini igniuit illum. sermo enim dei et ignis et gladius est, uerbo ipso deo utrumque dicente de se: ignem enim, inquit, ueni mittere in terram, et quid uolo nisi iam accendatur? item alibi dicit: non ueni pacem mittere sed gladium. uides eum unam uim doctrinae suae diuerso ignis et gladii nomine designasse. aut quomodo Mariae inlata per gladium passio uel tribulatio 1] (I Cor. 4,5). 4] (Eph. 6,17). 5] Hebr. 4,12. 13] Ps. 104,19. 15] Luc. 12,49. 16] Matth. 10, 34. 1 tunc om. y manifestauit Ty opera rUayfg, obscura M 2 ididemque y, itemque U, itidem Ufcpl spiritualiter Uag, specialiter Ff 3 in om. TCQ1 interiore Mlg$nostro homine c debemus F 4 dicitur U apud hebreos ait F, dicit ad hebreos U 5 uiuus] unius c est] est enim FUy, enim est f penitrabilior CQ et infra 6 et pertingens FUf inquit om. ra 7 ac] et r Col., om. y 8 istis g ignota U ancipiti FMaUfgg gladio FMUfgg 9 iosep g beatae] sanctae FUf 01 10 istius M 11 pertransisse JJ cnouimus g propheta f!1, prophetam ibi FUf 12 uerbi pro rØ subsequenti aij 13 ubiculo Mq; domo domini U igniunt (p1 igniuit-dei om. y eum FUf etenim U domini FUf 14 ignis et c in mg. m. 2 est om. f1 deo ipso M utrumque om. g de se om. a de se utrumque dicente U dicentem C 16 iam Ccrfт;(!lcp, ut iam cet . iam om. rFUag item iam 1J 17 mittere pacem M uides] enim add. FUf unam om. p 18 gladio g autl alhoc o p . 423,1 itaque om. M aut quo m (sic) g, quomodo autem fort . 19 beatae mariae a praestaret] hoc praestaret (hoc add. m. 2) «, perstaret M Col . praestaret? itaque hoc scire cupio quid ad Mariam pertineret, ut reuelarentur multorum cordium cogitationes, aut ubi apparuit, quia ex eo, quod animam eius siue carnalis in ferro siue spiritalis gladius in uerbo dei pertransiuit, exinde multorum cordium cogitationes reuelatae sunt? expone ergo hanc maxime de uerbis Symeonis clausulam mihi, quia lucere non dubito sanctae animae tuae, quae de interioris oculi puritate meruit inluminationem spiritus sancti, per quem scrutari et inspicere possit etiam alta dei. deus misereatur mei per orationes tuas et inluminet uultum suum super me per lucernam uerbi tui, sancte domine, beatissime frater in domino Christo unanime, magister meus in fide ueritatis et susceptor meus in uisceribus caritatis Christi.