Letter 100: 1. I would indeed that the African Church were not placed in such trying circumstances as to need the aid of any earthly power. But since, as the apostle says, there is no power but of God, Romans 13:1 it is unquestionable that, when by you the sincere sons of your Catholic Mother help is given to her, our help is in the name of the Lord, who ma...

Augustine of HippoDonatus|c. 402 AD|Augustine of Hippo|Human translated
donatismgrief deathimperial politics
Theological controversy; Imperial politics; Travel & mobility

Augustine to Donatus, the proconsul of Africa, greetings.

I write to you, most excellent lord, not as a bishop issuing commands to a magistrate — for that is not my place — but as a pastor making a request on behalf of people whose welfare concerns us both.

Cases involving Donatists are coming before your court with increasing frequency, and the penalties prescribed by law are severe. I do not ask you to ignore the law. But I do ask you, with all the earnestness I can summon, to administer it with restraint.

The Church does not want the Donatists destroyed. We want them converted. We do not want their blood — we want their hearts. If the penalties you impose are so harsh that they produce martyrs rather than penitents, then the law has defeated its own purpose. A man who is driven to despair by punishment will never be won to the faith by the same hand that punished him.

I especially ask you this: do not impose the death penalty in cases related to the schism. The Church has never sought the death of heretics and must not begin now. We may correct, fine, exile, confiscate — but we do not kill. If any official under your authority executes a Donatist for religious offenses, the Church will publicly repudiate the act and bear the shame of having been associated with it.

Be a good magistrate, my lord. Be just. Be merciful. And remember that the people you judge will one day stand before a judge far more searching than any human tribunal.

Farewell.

Human translationNew Advent (NPNF / ANF series)

Latin / Greek Original

EPISTOLA 100

Scripta sub finem a. 408.

A. hortatur Donatum, Africae proconsulem, ut Donatistas legibus coerceat, non occidat (n. 1-2).

DOMINO EXIMIO MERITOQUE HONORABILI INSIGNITERQUE LAUDABILI FILIO DONATO, AUGUSTINUS, IN DOMINO SALUTEM

Donatistae corrigendi, non necandi.

1. Nollem quidem in his afflictationibus esse Africanam Ecclesiam constitutam, ut terrenae ullius potestatis indigeret auxilio. Sed quia, sicut Apostolus dicit: Non est potestas nisi a Deo 1; procul dubio, cum per vos sincerissimos Catholicae matris filios eidem subvenitur, auxilium nostrum in nomine Domini est, qui fecit coelum et terram 2. Quis enim non sentiat in tantis malis non parvam nobis consolationem divinitus missam, cum tu vir talis et Christi nominis amantissimus, proconsularibus es sublimatus insignibus, ut ab sceleratis et sacrilegis ausibus inimicos Ecclesiae bonae tuae voluntati potestas sociata cohiberet, domine eximie meritoque honorabilis insigniterque laudabilis fili? Denique unum solum est quod in tua iustitia pertimescimus, ne forte, quoniam quidquid mali contra christianam societatem ab hominibus impiis ingratisque committitur, profecto gravius est et atrocius quam si in alios talia committantur, tu quoque pro immanitate facinorum, ac non potius pro lenitatis christianae consideratione censeas coercendum; quod te per Iesum Christum ne facias obsecramus. Neque enim vindictam de inimicis in hac terra requirimus, aut vero ad eas angustias animi nos debent coarctare quae patimur, ut obliviscamur quid nobis praeceperit, pro cuius veritate ac nomine patimur: diligimus inimicos nostros et oramus pro eis. Unde ex occasione terribilium iudicum ac legum, ne in aeterni iudicii poenas incidant, corrigi eos cupimus, non necari; nec disciplinam circa eos neglegi volumus, nec suppliciis quibus digni sunt exerceri. Sic igitur eorum peccata compesce, ut sint quos poeniteat peccasse.

Haeretici reprimendi ut convertantur, non ut occidantur.

2. Quaesumus igitur ut cum Ecclesiae causas audis, quamlibet nefariis iniuriis appetitam vel afflictam esse cognoveris, potestatem occidendi te habere obliviscaris, et petitionem nostram non obliviscaris. Non tibi vile sit, neque contemptibile, fili honorabiliter dilectissime, quod vos rogamus ne occidantur, pro quibus Dominum rogamus ut corrigantur. Excepto etiam quod a perpetuo proposito recedere non debemus vincendi in bono malum 3; illud quoque prudentia tua cogitet, quod causas ecclesiasticas insinuare vobis nemo praeter ecclesiasticos curat. Proinde, si occidendos in his sceleribus homines putaveritis, deterrebitis nos ne per operam nostram ad vestrum iudicium aliquid tale perveniat: quo comperto illi in nostram perniciem licentiore audacia grassabuntur, necessitate nobis impacta et indicta, ut etiam occidi ab eis eligamus, quam eos occidendos vestris iudiciis ingeramus. Hanc admonitionem, petitionem, obsecrationem meam ne, quaeso, aspernanter accipias. Neque enim te arbitror non recolere, magnam me ad te et multo quam nunc es altius sublimatum etiamsi episcopus non essem, fiduciam tamen habere potuisse. Cito interim per edictum Excellentiae tuae noverint haeretici Donatistae, manere leges contra errorem suum latas, quas iam nihil valere arbitrantur et iactant, ne vel sic nobis parcere aliquatenus possint. Plurimum autem labores et pericula nostra, quo fructuosa sint, adiuvabis, si eorum vanissimam et impiae superbiae plenissimam sectam non ita cures imperialibus legibus comprimi, ut sibi vel suis videantur qualescumque molestias pro veritate atque iustitia sustinere: sed eos, cum hoc abs te petitur, rerum certarum manifestissimis documentis apud Acta vel Praestantiae tuae vel minorum iudicum convinci atque instrui patiaris, ut et ipsi qui te iubente attinentur, duram, si fieri potest, flectant in melius voluntatem, et ea caeteris salubriter legant. Onerosior est quippe quam utilior diligentia, quamvis ut magnum deseratur malum, et magnum teneatur bonum, cogi tantum homines, non doceri.

Related Letters