Letter 40: 1. I thank you that, instead of a mere formal salutation, you wrote me a letter, though it was much shorter than I would desire to have from you; since nothing that comes from you is tedious, however much time it may demand. Wherefore, although I am beset with great anxieties about the affairs of others, and that, too, in regard to secular matte...

Augustine of HippoJerome|c. 392 AD|Augustine of Hippo|Human translated
barbarian invasionconversioneducation booksgrief deathillnessimperial politicsproperty economicstravel mobility
Barbarian peoples/invasions; Theological controversy; Persecution or exile

Augustine to Jerome, greetings in the Lord.

I have long wanted to write to you — not as an equal addressing an equal (for who would presume to that?), but as one student of Scripture to another, eager to learn from someone whose labors in translating and interpreting the sacred texts are known throughout the world.

But there is a matter I cannot keep silent about, much as I wish I could set it aside until we might speak face to face. It concerns your interpretation of the passage in Galatians where Paul says he rebuked Peter to his face because Peter stood condemned [Galatians 2:11-14].

You have argued, following certain earlier interpreters, that Peter's behavior — withdrawing from table fellowship with Gentile Christians when Jewish Christians arrived — was not genuinely wrong but was a kind of pastoral accommodation, and that Paul's rebuke was similarly strategic: a staged confrontation rather than a real one. The result, on this reading, is that neither apostle was at fault, because both were performing for the benefit of different audiences.

I have to tell you frankly: this reading troubles me deeply.

If Peter was not really at fault, then Paul was not really rebuking him. And if Paul's words in Scripture are a performance rather than a genuine confrontation, then we have admitted a principle that could undermine the reliability of Scripture itself. For if Paul could pretend to rebuke Peter for the sake of a good cause, what prevents us from supposing that any statement in Scripture was similarly motivated by strategic considerations rather than truth?

No. I believe Peter genuinely erred — not in faith, but in conduct. He acted out of fear of what the Jewish Christians would think, and in doing so, he forced Gentile believers into a false position. Paul's rebuke was real, necessary, and true. And the fact that Scripture preserves it is one of the great guarantees of its honesty: it does not conceal the faults of the apostles.

I say this with the deepest respect for your learning, which surpasses mine in every way. But truth matters more than deference, and I trust you agree with that principle even when it is applied to your own work.

I would be genuinely grateful for your response.

Farewell in Christ.

[Context: This is the opening salvo in the famous Augustine-Jerome correspondence, one of the most remarkable intellectual exchanges of late antiquity. Augustine, then a young bishop in his late thirties, wrote to Jerome — twenty years his senior, the most learned Latin scholar alive, and a famously prickly personality — to challenge his interpretation of Galatians 2:11-14. The letter took years to reach Jerome due to mishaps with couriers, and when it finally did, Jerome was furious. The ensuing exchange, spanning two decades, touched on scriptural authority, translation theory, and the nature of apostolic truth.]

Human translationNew Advent (NPNF / ANF series)

Latin / Greek Original

EPISTOLA 40

Sub fine a. 397

A. gratias agit Hieronymo de epistola (n. 1) vulgatumque ab ipso librum de Scriptoribus ecclesiasticis probat quaeritque de eius titulo (n. 2). Tum de Petro non mendaciter a Paulo reprehenso de quo eidem scripserat ep. 28 (n. 3-4). Monet praeterea Hieronymum ut palinodiam canat (n. 5-8). Orat denique ut errores Origenis atque haereticorum singulorum in opere de Scriptoribus ecclesiasticis declaret (n. 9).

Domino dilectissimo, et cultu sincerissimo caritatis observando atque amplectendo fratri, et compresbytero Hieronymo, Augustinus

A. rogat crebriores litteras.

1. 1. Habeo gratiam quod pro subscripta salutatione, plenam mihi epistolam reddidisti, sed breviorem multo quam ex te vellem sumere, tali viro, a quo tempora quantalibet occupet, nullus sermo prolixus est. Quanquam itaque nos negotiorum alienorum, eorumque secularium, curis circumstemur ingentibus; tamen epistolae tuae brevitati facile non ignoscerem, nisi cogitarem quam paucioribus verbis meis redderetur. Quare, aggredere, quaeso, istam nobiscum litterariam collocutionem, ne multum ad nos disiungendos liceat absentiae corporali: quanquam simus in Domino spiritus unitate 1 coniuncti, etiamsi ab stilo quiescamus, et taceamus. Et libri quidem quos de horreo dominico elaborasti, pene totum te nobis exhibent. Si enim propterea te non novimus, quia faciem tui corporis non vidimus: hoc modo nec ipse te nosti; nam tu quoque non vides eam. Si autem tibi non ob aliud notus es, nisi quia nosti animum tuum; et nos eum non mediocriter novimus in litteris tuis, in quibus benedicimus Domino, quod tibi, et nobis, omnibusque fratribus, qui tua legunt, te talem dedit.

Epitaphius vel potius De scriptoribus ecclesiasticis.

2. 2. Liber quidam tuus inter caetera non diu est ut venit in manus nostras: quae sit eius inscriptio, nescimus adhuc; non enim hoc codex ipse, ut assolet, in liminari pagina praetendebat. Epitaphium tamen appellari dicebat frater apud quem inventus est; quod ei nomen tibi placuisse ut inderetur crederemus, si eorum tantum vel vitas, vel scripta ibi legissemus, qui iam defuncti essent. Cum vero multorum et eo tempore quo scribebatur, et nunc usque viventium, ibi commemorentur opuscula; miramur cur hunc ei titulum vel imposueris, vel imposuisse credaris. Sane utiliter a te conscriptum eumdem librum satis approbamus.

Petri et Pauli controversia Antiochiae

3. 3. In expositione quoque Epistolae Pauli apostoli ad Galatas, invenimus aliquid quod nos multum moveat. Si enim ad Scripturas sanctas admissa fuerint velut officiosa mendacia, quid in eis remanebit auctoritatis? quae tandem de Scripturis illis sententia proferetur, cuius pondere contentiosae falsitatis obteratur improbitas? Statim enim ut protuleris; si aliter sapit qui contra nititur, dicet illud, quod prolatum erit, honesto aliquo officio scriptorem fuisse mentitum. Ubi enim hoc non poterit, si potuit in ea narratione, quam exorsus Apostolus ait: Quae autem scribo vobis, ecce coram Deo quia non mentior 2, credi affirmarique mentitus eo loco ubi dixit de Petro et Barnaba: Cum viderem quia non recte ingrediuntur ad veritatem Evangelii 3? Si enim recte illi ingrediebantur, iste mentitus est, si autem ibi mentitus est, ubi verum dixit? An ibi verum dixisse videbitur, ubi hoc dixerit, quod lector sapit; cum vero contra sensum lectoris aliquid occurrerit, officioso mendacio deputabitur? Non enim deesse poterunt causae, cur existimetur non solum potuisse, verum etiam debuisse mentiri, si huic regulae conceditur locus. Non opus est hanc causam multis verbis agere, praesertim apud te, cui sapienter providenti dictum sat est. Nequaquam vero mihi arrogaverim ut ingenium tuum, divino dono aureum meis obolis ditare contendam; nec est quisquam te magis idoneus, qui opus illud emendet.

Pauli sententia de Iudaeorum sacramentis.

4. 4. Neque enim a me docendus es quomodo intellegatur quod idem dicit: Factus sum Iudaeis tanquam Iudaeus, ut Iudaeos lucrifacerem 4, et caetera quae ibi dicuntur compassione misericordiae, non simulatione fallaciae. Fit enim tanquam aegrotus qui ministrat aegroto; non cum se febres habere mentitur, sed cum animo condolentis cogitat quemadmodum sibi serviri vellet, si ipse aegrotaret. Nam utique Iudaeus erat; Christianus autem factus, non Iudaeorum Sacramenta reliquerat, quae convenienter ille populus et legitime tempore quo oportebat, acceperat. Itaque suscepit ea celebranda, cum iam Christi esset Apostolus; sed ut doceret non esse perniciosa iis qui ea vellent, sicut a parentibus per Legem acceperant, custodire, etiam cum Christo credidissent, non tamen in eis iam constituerent spem salutis; quoniam per Dominum Iesum salus ipsa, quae illis Sacramentis significabatur, advenerat. Ideoque Gentibus, quod insuetos a fide revocarent onere gravi et non necessario, nullo modo imponenda esse censebat 5.

Cur Petrus a Paulo reprehensus sit.

4. 5. Quapropter non ideo Petrum emendavit, quod paternas traditiones observaret: quod si facere vellet, nec mendaciter nec incongrue faceret; quamvis enim iam superflua, tamen solita non nocerent: sed quoniam Gentes cogebat iudaizare 6, quod nullo modo posset, nisi ea sic ageret, tanquam adhuc etiam post Domini adventum necessaria saluti forent; quod vehementer per apostolatum Pauli veritas dissuasit. Nec apostolus Petrus hoc ignorabat; sed id faciebat, timens eos qui ex circumcisione erant 7. Ita et ipse vere correctus est, et Paulus vera narravit, ne sancta Scriptura, quae ad fidem posteris edita est, admissa auctoritate mendacii, tota dubia nutet et fluctuet. Non enim potest aut oportet litteris explicari, quanta et quam inexplicabilia mala consequantur, si hoc concesserimus. Posset autem opportune minusque periculose demonstrari, si coram inter nos colloqueremur.

Quid Paulus Iudaicarum observationum reppulerit.

4. 6. Hoc, ergo Iudaeorum Paulus dimiserat, quod malum habebant; et in primis illud, quod ignorantes Dei iustitiam, et suam iustitiam volentes constituere, iustitiae Dei non sunt subiecti 8. Deinde quod post passionem et resurrectionem Christi, dato ac manifestato Sacramento gratiae secundum ordinem Melchisedech 9, adhuc putabant Sacramenta vetera, non ex consuetudine solemnitatis, sed ex necessitate salutis esse celebranda: quae tamen si nunquam fuissent necessaria, infructuose atque inaniter pro eis Machabaei martyres fierent 10. Postremo istud quod praedicatores gratiae Christianos Iudaei tanquam hostes Legis persequebantur. Hos atque huiusmodi errores et vitia, dicit se damna et stercora arbitratum, ut Christum lucrifaceret 11; non observationes Legis, si more patrio celebrarentur, sicut et ab ipso celebratae sunt sine ulla salutis necessitate, non sicut Iudaei celebrandas putabant, aut fallaci simulatione, quod in Petro reprehenderat. Nam si propterea illa Sacramenta celebravit, quia simulavit se Iudaeum ut illos lucrifaceret; cur non etiam sacrificavit cum Gentibus, quia et iis qui sine Lege erant, tanquam sine Lege factus est, ut eos quoque lucrifaceret 12, nisi quia et illud fecit, ut natura Iudaeus, et hoc totum dixit, non ut fallaciter se fingeret esse quod non erat, sed ut misericorditer eis ita subveniendum esse sentiret, ac si ipse in eodem errore laboraret; non scilicet mentientis astu, sed compatientis affectu? Sicut eo ipso loco generaliter intulit: Factus sum infirmis infirmus, ut infirmos lucrifacerem; ut sequens conclusio: Omnibus omnia factus sum, ut omnes lucrifacerem 13, ad hoc referenda intellegatur, ut cuiusque infirmitatem tanquam in seipso miseratus appareat. Non enim et cum diceret: Quis infirmatur, et ego non infirmor? 14, infirmitatem alterius simulasse se potius quam condoluisse, volebat intellegi.

Hieronymus palinodiam canet!

4. 7. Quare arripe, obsecro te, ingenuam et vere christianam cum caritate severitatem, ad illud opus corrigendum atque emendandum, et
, ut dicitur, cane. Incomparabiliter enim pulchrior est veritas Christianorum, quam Helena Graecorum. Pro ista enim fortius nostri martyres adversus hanc Sodomam, quam pro illa illi heroes adversus Troiam, dimicaverunt. Neque hoc ideo dico, ut oculos cordis recipias; quos absit ut amiseris: sed ut advertas, quos cum habeas sanos et vigiles, nescio qua dissimulatione avertisti, ut non intenderes quae consequantur adversa; si semel creditum fuerit, posse honeste ac pie scriptorem divinorum Librorum in aliqua sui operis parte mentiri.

A. veritatem tantum quaerit.

5. 8. Scripseram hinc iam aliquando ad te epistolam quae non perlata est, quia nec perrexit cui perferendam tradideram: ex qua illud mihi suggestum est, cum istam dictarem, quod in hac quoque praetermittere non debui, ut si alia est sententia tua, eademque est melior, timori meo libenter ignoscas. Si enim aliter sentis, verumque tu sentis (nam nisi verum sit, melius esse non potest), ut non dicam nulla, certe non magna culpa meus error veritati favet, si recte in quoquam veritas potest favere mendacio.

Origenis errata prodat Hieronymus.

6. 9. De Origene autem quod rescribere dignatus es, iam sciebam non tantum in ecclesiasticis litteris, sed in omnibus recta et vera quae invenerimus, approbare atque laudare; falsa vero et prava improbare atque reprehendere. Sed illud de prudente doctrinaque tua desiderabam, et adhuc desidero, ut nota nobis facias ea ipsa eius errata, quibus a fide veritatis ille vir tantus recessisse convincitur. In libro etiam quo cunctos, quorum meminisse potuisti, scriptores ecclesiasticos et eorum scripta commemorasti, commodius, ut arbitror, fieret, si nominatis eis quos haeresiotas esse nosti, quando ne ipsos quidem praetermittere volueris, subiungeres etiam in quibus cavendi essent: quanquam nonnullos etiam praeterieris; quod scire cuperem quo consilio factum sit. Aut si illud volumen forte onerare noluisti, ut commemoratis haereticis, non adderes in quibus eos catholica damnarit auctoritas; peto ne grave sit litterario labori tuo, quo non mediocriter per Domini Dei nostri gratiam, in latina lingua sanctorum studia et accendistiet adiuvisti, id quod tibi per humilitatem meam fraterna caritas indicit, ut si occupationes tuae sinunt, omnium haereticorum perversa dogmata, qui rectitudinem fidei christianae usque ad hoc tempus vel impudentia vel pervicacia depravare conati sunt, uno libello breviter digesta edas, in notitiam eorum quibus aut non vacat propter alia negotia, aut non valent propter alienam linguam tam multa legere atque cognoscere. Diu te rogarem, nisi hoc soleret esse indicium minus praesumentis de caritate. Hunc interea fratrem nostrum Paulum in Christo multum commendo benignitati tuae, cuius in nostris regionibus existimationi bonum coram Deo testimonium perhibemus.

Related Letters

Augustine of HippoJeromec. 413 · augustine hippo #166

A Treatise on the Origin of the Human Soul, Addressed to Jerome. 1. Unto our God, who has called us unto His kingdom and glory, 1 Thessalonians 2:12 I have prayed, and pray now, that what I write to you, holy brother Jerome, asking your opinion in regard to things of which I am ignorant, may by His good pleasure be profitable to us both.

Augustine of HippoJeromec. 398 · augustine hippo #73

1. Although I suppose that, before this reaches you, you have received through our son the deacon Cyprian, a servant of God, the letter which I sent by him, from which you would be apprised with certainty that I wrote the letter of which you mentioned that a copy had been brought to you; in consequence of which I suppose that I have begun alread...

EpiphaniusJeromec. 400 · jerome #91

An exultant letter from Epiphanius in which he describes the success of his council (convened at the suggestion of Theophilus), sends Jerome a copy of its synodical letter. and urges him to go on with his work of translating into Latin documents bearing on the Origenistic controversy. Written in 400 A.D.

Augustine of HippoJeromec. 390 · augustine hippo #28

1. Never was the face of any one more familiar to another, than the peaceful, happy, and truly noble diligence of your studies in the Lord has become to me. For although I long greatly to be acquainted with you, I feel that already my knowledge of you is deficient in respect of nothing but a very small part of you — namely, your personal appeara...

TheophilusJeromec. 402 · jerome #96

A translation by Jerome of Theophilus's paschal letter for the year 401 A.D. In it Theophilus refutes at length the heresies of Apollinaris and Origen. About this page Source.