Letter 149

Many thanks for everything: for writing me your news, for not believing a report, which reflected on my energy, and for the expression of your opinion. I sent Caesar one letter from Capua in answer to his inquiries about his gladiators. It was short but friendly, and, so far from abusing Pompey, Cf. p. 69. laude Pompei. Id enim illa sententia postulabat, qua illum ad concordiam hortabar. Eas si quo ille misit, in publico proponat velim. Alteras eodem die dedi quo has ad te. Non potui non dare, cum et ipse ad me scripsisset et Balbus. Earum exemplum ad te misi. Nihil arbitror fore, quod reprehendas. Si qua erunt, doce me, quo modo μέμψιν effugere possim. "Nihil," inquies, "onmino scripseris." Qui magis effugias eos, qui volent fingere? Verum tamen ita faciam, quoad fieri poterit. Nam, quod me hortaris ad memoriam factorum, dictorum, scriptorum etiam meorum, facis amice tu quidem mihique gratissimum, sed mihi videris aliud tu honestum meque dignum in hac causa iudicare, atque ego existimem. Mihi enim nihil ulla in gente umquam ab ullo auctore rei publicae ac duce turpius factum esse videtur, quam a nostro amico factum est. Cuius ego vicem doleo; qui urbem reliquit, id est patriam, pro qua et in qua mori praeclarum fuit. Ignorare mihi videris, haec quanta sit clades. Es enim etiam nunc domi tuae, sed invitis perditissimis hominibus esse diutius non potes. Hoc miserius, hoc turpius quicquam? Vagamur egentes cum coniugibus et liberis; in unius hominis quotannis periculose aegrotantis anima positas omnes nostras spes habemus non expulsi, sed evocati ex patria; quam non servandam ad reditum nostrum, sed diripiendam et inflammandam reliquimus. Ita multi nobiscum sunt, non in suburbanis, non in hortis, non in ipsa urbe, et, si nunc sunt, non erunt. Nos interea ne Capuae quidem, sed Luceriae, et oram quidem maritimam iam relinquemus, Afranium exspectabimus et Petreium. Nam in Labieno parum est dignitatis. praised him highly. I had to do that, as I was an advocate of peace between them. If Caesar has passed on my letter, good: I should like him to placard it in public. I have sent him another letter on the date on which I dispatch this to you. I could not help doing so when he and Balbus wrote to me. I send you a copy of the letter. I don't think you can find any fault. If you can find any, tell me how I can escape criticism. You will say I should have sent no letter at all. What better plan to escape malicious tongues? However I will do so as long as I can. Your exhortations to remember my deeds and words and even writings are friendly and very pleasant; but you seem to have a different idea to mine as to honour and propriety in this business. To my mind, no statesman or general has ever been guilty of conduct so disgraceful as Pompey's. I am sorry for him. He left Rome, his country, for which and in which it were glorious to die. You don't seem to me to realize what a disaster that is. You yourself are still in your own house; but you cannot stay there any longer without the consent of villains and traitors. It is the depth of misery and shame. We wander in want with wives and children. Our sole hope lies in the life of one man, who falls dangerously sick every year. We are not driven, but summoned to leave our country. And our country which we have left will not be kept in safety against our return, but abandoned to fire and plunder. So many Pompeians are with us, not in their suburban villas, not in Rome, and, if some are still in Rome, they will soon go. Meantime I shall not stay at Capua, but at Luceria, and of course I shall abandon the coast at once. I shall wait for the move of Afranius and Petreius: for Labienus is a Hic tu in me illud desideras. Nihil de me...dico, alii viderint. Hic quidem quae est...? Domi vestrae estis et eritis omnes boni. Quis tum se mihi non ostendit? quis nunc adest hoc bello? Sic enim iam appellandum est. _after_ me _and_ est _there is a space left in M, probably for some Greek words, e.g._ ἀξίωμα _and_ ἀξίωσις _as Tyrrell and Orelli suggest_. Vibulli res gestae sunt adhuc maximae. Id ex Pompei litteris cognosces; in quibus animadvertito ilium locum, ubi erit διπλῆ. Videbis, de Gnaeo nostro ipse Vibullius quid existimet. Quo igitur haec spectat oratio? Ego pro Pompeio lubenter emori possum; facio pluris omnium hominum neminem; sed non ita, non in eo iudico spem de salute rei publicae. Significas enim aliquanto secus, quam solebas, ut etiam Italia, si ille cedat, putes cedendum. Quod ego nec rei publicae puto esse utile nec liberis meis, praeterea neque rectum neque honestum. Sed cur "Poterisne igitur videre tyrannum?" Quasi intersit, audiam an videam, aut locupletior mihi sit quaerendus auctor quam Socrates; qui, cum XXX tyranni essent, pedem porta non extulit. Est mihi praeterea praecipua causa manendi. De qua utinam aliquando tecum loquar! Ego XIII Kalend., cum eadem lucerna hanc epistulam scripsissem, qua inflammaram tuam, Formiis ad Pompeium, si de pace ageretur, profecturus, si de bello, quid ero? man of little standing. You may say that I am too. I say nothing of myself: I leave that to others. Who has standing here? All you loyalists stay at home, and will continue to stay there. Who failed me in the old days? Who supports me now in this war, as I must call it. So far Vibullius' achievements have been fine. You will see that from Pompey's letter. _Vide_ the passage marked. You will see Vibullius' own opinion of Pompey. My point is that I can gladly die for Pompey's sake--there is no one I hold dearer; but not in that way. In him I see no hope for the safety of the state. You express a view different from your usual view, that I must even leave Italy, if he does. That course seems to me of no advantage to the state or to my children, and, moreover, neither right nor honourable. But why do you say, "Will you be able to see a tyrant"? As if it mattered whether I hear of him or see him, or as if I wanted a better example than Socrates, who never set foot out of gate during the reign of the Thirty tyrants. Besides I have a special reason for staying. I wish I could talk it over with you. The διπλῆ was a marginal mark of this shape =>= used in MSS. to mark a special passage or in dialogue to indicate the appearance of a new speaker. After writing this letter on the 17th, by the same lamp as that in which I burned yours, I set out from Formiae to go to Pompey, and I may be of use, if the talk is of peace: but, if of war, of what use shall I be?

mihi vero omnia grata, et quod scripsisti ad me quae audieras et quod non credidisti quae digna diligentia mea non erant et quod monuisti quod sentiebas. ego ad Caesarem unas Capua litteras dedi quibus ad ea rescripsi quae mecum ille de gladiatoribus suis egerat, brevis sed benevolentiam significantis, non modo sine contumelia sed etiam cum maxima laude Pompei. id enim illa sententia postulabat qua illum ad concordiam hortabar. eas si quo ille misit, in publico proponat velim. alteras eodem die dedi quo has ad te. non potui non dare, cum et ipse ad me scripsisset et Balbus. earum exemplum ad te misi. nihil arbitror fore quod reprehendas. si qua erunt, doce me quo modo mempsin effugere possim. [2] 'nihil' inquies 'omnino scripseris.' qui magis effugias eos qui volent fingere? verum tamen ita faciam, quoad fieri poterit. nam quod me hortaris ad memoriam factorum, dictorum, . scriptorum etiam meorum, facis amice tu quidem mihique gratissimum sed mihi videris aliud tu honestum meque dignum in hac causa iudicare atque ego existimem. mihi enim nihil ulla in gente umquam ab ullo auctore rei publicae ac duce turpius factum esse videtur quam a nostro amico factum est. quoius ego vicem doleo; qui urbem reliquit, id est patriam, pro qua et in qua mori praeclarum fuit. ignorare mihi videris haec quanta sit clades. [3] es enim etiam nunc domi tuae sed invitis perditissimis hominibus esse diutius non potes. hoc miserius, hoc turpius quicquam? vagamur egentes cum coniugibus et liberis; in unius hominis quotannis periculose aegrotantis anima positas omnis nostras spes habemus non expulsi sed evocati ex patria; quam non servandam ad reditum nostrum sed diripiendam et inflammandam reliquimus. ita multi nobiscum sunt? non in suburbanis? non in hortis? non in ipsa (urbe)? et, si nunc sunt, non erunt? nos interea ne Capuae quidem sed Luceriae, et oram quidem maritimam iam relinquemus, Afranium exspectabimus (et) Petreium. nam in Labieno parum est dignitatis. hic tu in me . . . illud desideras. nihil de me dico, alii viderint. hic quidem quae est . . .? domi vestrae estis et eritis omnes boni. quis tum se mihi non ostendit? quis nunc adest hoc bello? sic enim iam appellandum est. [4] Vibulli res gestae sunt adhuc maximae. id ex Pompei litteris cognosces; in quibus animadvertito illum locum ubi erit diplei. videbis de Gnaeo nostro ipse Vibullius quid existimet. quo igitur haec spectat oratio? ego pro Pompeio libenter emori possum; facio pluris omnium hominum neminem; sed non ita (ut tu) uno in eo iudico spem de salute rei publicae. significas enim aliquanto secus quam solebas, ut etiam Italia, si ille cedat, putes cedendum. quod ego nec rei publicae puto esse utile nec liberis meis, praeterea neque rectum neque honestum +sed cur+. 'poterisne igitur videre tyrannum?' quasi intersit audiam an videam, aut locupletior mihi sit quaerendus auctor quam Socrates qui, cum xxx tyranni essent, pedem porta non extulit. est mihi praeterea praecipua causa manendi. de qua utinam aliquando tecum loquar! ego xiii Kalend., cum eadem lucerna hanc epistulam scripsissem qua inflammaram tuam, Formiis ad Pompeium, si de pace agetur, profecturus, si de bello, quid ero?