Letter 15

From: Paulinus of Nola To: Amandus, bishop Date: ~400 AD Context: Paulinus receives a letter from Amandus via their mutual friend Cardamas, and pours out gratitude — rejoicing that Amandus is well, that their mutual spiritual father Delphinus has recovered, and that a priest named Basilius has been helpful. Paulinus to his holy, deservedly venerable, and dearest brother Amandus. We received Cardamas with the joy of love and the blessing of sweetness, bringing us every good thing — letters that told us of your health, gladdening our hearts and "sweeter than honey and the honeycomb" [Psalm 19:10], whose sweetness "penetrated our inmost being like oil" [cf. Psalm 109:18]. "Our humbled bones exulted" [Psalm 51:8], and "in a voice of exultation we said to the Lord: We have received your mercy, O God" [Psalm 48:9] — "you who freed the poor from the mighty and the humble from the hand of the stronger" [Psalm 72:12; cf. Psalm 35:10]. Reasons for rejoicing converged upon my spirit from every direction: we were receiving your letters, proving you remembered us; we were hearing that you were well, as we wished; we were learning that my lord and father Delphinus had been restored to health.

XV. SANCTO ET MERITO VENERABILI AC DILECTISSIMO FRATRI AMANDO PAVLINVS. Excepimus Cardamatem in gaudio caritatis et benedictione dulcedinis adferentem nobis omnia bona, litteras indices sanitatis uestrae laetificantes corda nostra et dulciores super mei et fauum, quarum suauitas sicut oleum penetrauit interiora nostra; exultauerunt ossa humiliata, et in uoce exultationis diximus domino: suscepimus, deus, misericordiam tuam, qua liberasti pauperem de potente et humilem de manu fortioris eius. concurrebant undique in animum causae gratulationum, quod accipiebamus litteras 6] (Luc. 16, 9). 13] Ps. 18, 9 et 11. 15] Ps. 50, 10. 16] Ps. 47, 10. 17] Ps. 71, 12. Ps. 31, 10 sec. Ps. Rom. 1 mcitate L et om. U 3 habiti ex habitati L 4 tui om. x 5 iuxtam U habitaculo F 6 pauperis Jiosw., pauperes FOPUx7 pauperibus LM sancti sui scripsi, sanctis aJV, sancti Rosw . 7 parauerunt] oro te ualere in domino add. PU, finit quaita add. 0, gratia di tecum ut est, in aeternum maueat, pat in do xpo dfiS uere uuianime merito uenerabilis et beatissime. am. finit epistula paulini eJTx add. X . FLMOPU . — incipit epistola uigesima prima ad eundem F, iteiu ad que supra - XXVI. L, ad eundem - XXXIIII • M, incipit ad eundem VI. 0, t* ad eundem VI. P, epistola sancti pauli episcopi ad amandum presbiterum ubi de sospitate eius et episcopi sui dalphini et graui languore detenti plurimum Ictus deo gratias agit et de quodam basilio ueuerabili presbitero in suo negotio ab eius intuitu sui adiuto, ubi etiam de epistolis transmissis et earum latore nimium gratulatur U 10 Paulinus] epistola XXI. add. F 16 exultationes O 17 quia LM liberas FPIJ 18 concurrebat 0 19 acciebamus U uestras, quod nostri memores probabamus, quod ad uotum nostrum audiebamus incolumes, quod domuum meum patrem nostrum ex graui et longa infirmitate sanatum cognoscebamus. de utroque uestrum pariter laetificati sumus, quia, qua eadem tribulatio quae illum corpore, te corde confecerat, ita et eadem uisitatio, quae illi diuinam opem supra lectum doloris, et tibi refrigerium securitatis in cubili conpassionis adtulerat. sed nihilominus cogitantes nos illius aegrimonias et animum tuum stimulabat noster affectus, quod in illo tribulationis uestrae tempore nos forsitan sani atque etiam laeti fuissemus. sed gratias domino, qui ignorantiae culpam relaxat nec, ut meruimus, fecit nobis, praeueniens tristitiam nostram gratulatione, cum ita prouidere dignatus est, ut aegritudinis uestrae fugam eodem indice nosceremus, qui pariter nuntiaret et reditum sanitatis. Quid de illo uestrae sanctitatis opere dicam, quo tantum nobis etiam ad praesentis gratiae cumulum quantum uobis ad mercedis aeternae copiam contulistis? id est de sancti presbyteri Basili negotio, cuius planctum. conuertistis in gaudium et senectutem conposuistis in misericordia uberi. facta est in tabernaculo eius uox laetitiae et salutis, neque cessat cum tota domo sua gaudens consonis ecclesiae gratulationibus benedicere dominum, qui respexerit humilitatem eius et religauerit contritiones eius et eos qui gratulabantur malis eius confusione perfuderit, ipsum uero conscisso tristitiae sacco laetitiae uigore praecinxerit. 6] Ps. 40, 4. 19] Ps. 29, 12. 20] Ps. 91, 11. 21] Ps. 117, 15. 23] (Luc. 1, 48). 25] (Ps. 146, 3; et 34, 26). (Ps. 29,12 sec. Ps. Rom. et uetus). 1 quod nos nostri M, quod uos nostri uel quos nostri fort . 2 incolomes 0 domnum LO, dominum cet . meum Ov, nostrum cet . 4 quia qua scripsi, quia OJ, quia sicut M v eadem] est add. OJ v 5 te le Rosw., et M, et eet . conficerat PU 6 super LM 10 uestri F i > 11 ignorantio (\' * m. 2) M, ignorantia L 12 metuimus F3 uobis F 13 est om. U 15 redditum PU 17 nobis FPU 19 basilii FLMU e 22 domu 0 23 respexit FPU 24 alligauerit M os L 26 praeciiuerat Ul Vnde pro ipsis fratribus nostris, quos ante rogari poposceramus, nunc unanimitatem uestram petimus, ut eos ultra solitum affectum diligatis et si forte ipsi Burdigalam, ut solent, uenerint, praesentibus gratias etiam de nostrorum sensuum ac uiscerum affectione reddatis. aut si tarda fuerit eorum copia, cum prima adfuerit occasio, dignamini eis gratulationem debitam et meritam benedictionem operis sui mittere, ut sciant et intellegant quam acceptum deo sacrificium dederint hac oboedientia fidei suae, quacum petitionem nostram in uestro interuentu exorabiles receperunt, nobis quidem gaudium praesens de sua deuotione praestantes, sed saluti suae aeternum commodum prouidentes. nam etsi debitum fecerint agnoscendo iustitiam, ut alienum reddi iuberent, tamen gratia largiter habenda digni sunt pro ipso bonae uoluntatis affectu, quo potuerunt transgredi et non sunt transgressi et maluerunt id facere, quod expediebat quam quod licebat, et quod tam absoluto et puro corde nobis parere dignati sunt, ut de beneficio eorum disputari non posset, quandoquidem domum suam sancto presbytero, etiamsi propriam non probaret, restitui tamen sine difficultate iusserunt, ut eam, si de suo iure non posset, de illorum tamen munere possideret. neque perdiderunt huius tam sanctae liberalitatis gratiam; nam uir ipse sanctissimus, cui dominus iuxta meritum uos \\interuentores prouidit, ita gratulatur et praedicat, tamquam indebitum munus acceperit. sed ipsis fratribus nostris modo respondere distulimus, quia per ipsorum homines saepius de Campania commeantes oportuniores occasiones non deerunt, quae statim ad ipsos, ubicumque sunt, dirigant. 15] (Eccli. 31, 10). * - 1 rogati (r r m . 2) M, rogare 0 2 petimus uestram U 3 solutum U 3 burdegalam LtM 4 de] dõ 0 6 affuerit PU, fuerit F 6 eius U 7 sui mittere] submittere LM 9 quacum scripsi, quaqua 0, cum qua FLMU, qua Pv in om. LM 11 salutis FPU 12 fecerunt LM 15 maluere FU 17 sunt om. FU 18 possit LM 22 liberalitatis v, libertatis M 27 opportuniores PU 28 dirigantur LM De Cardamate ipso non modicam nos unanimitati tuae gratiam debere profitemur, quem non solum ministerio prouectum sed et spiritu proficientem recepimus. nam cum in diebus Quadragesimae aduenisset et eum ut clericum fraterno excepissemus affectu, cotidiana ieiunia non refugit et pauperem mensulam uespertinus conuiua non horruit et, quod magis mirum est, calicibus nostris contentus fuit, ut intellegeremus illum apud sanctitatem uestram emendatum, sicut est, apostolo erudiri nec iam modio sed modico uino, quo non uenter distenditur, sed cor laetificatur, inebriari ad sobrietatem, spiritali crapula ructantem deo hymnum, quem non solo ore uocali, sed et tacito corde decantat, qui uoluntatem domini fideli recipit auditu, pio narrat eloquio et strenuo inplet effectu. benedictus dominus, qui facit mirabilia, qui conuertit rupem in aquas, Cardamatem et clericum fecit, ut uidimus, et sobrium, ut credidimus. nam ut sollemnitas paschalis reuocauit dies prandiorum, incipiebat nobis circa meridiem murmurare dicens: exaruit sicut testum guttur meum, et lingua mea adhaesit faucibus meis. defecit anima mea et uenter meus, et a fame et siti adhaeserunt ossa mea carni meae. respondebatur illi quidem: fili, in humilitate sustine, et concupiscentiae uentris non adprehendant te, quia non in pane solo uiuit homo sed in omni uerbo dei. ille autem sicut surdus non audiebat, et sicut aspides surdae obturabat nobis aures suas, sed frustra. ad prandium cupiebat inplere uentrem suum, et nemo 8] (I Tim. 5, 23). 14] Ps. 71, 18. Ps. 113, 8. 18] Ps. 21, 16. 20] Ps. 101, 6. 21] Eccli. 2, 4 et 23, 6. 23] Deut. 8, 3; Matth. 4, 4; Luc. 4, 4. 24] Ps. 57, 5. 26] (Luc. 15, 16). de 1 nos ona. FPU unianimitati 0 2 habere 0 3 et om. LM recipimus OPU 4 quadraginsimae 0 5 excepissimus 0 6 conuih uia L aborruit L, abhorruit M 8 emendato 0, e mandato v est Ov, ex cet, apostoli v medio U 10 inebria 0 11 diiö LM uocali LM, uocalis cet . 12 quo 0 13 affectu FU 15 facit 0 uidemus LM 16 credidimus 0, credimus cet . 17 reuocabat LM 18 testa (s in ras. L) LMv 20 et a] a M 21 equidem LM 22 concupiscentia v adprehendat 0, appraehendat v 23 solo pane FP,U XIVllII. Panlioi Nol. epistulae . 8 illi uel siliquam dabat, donec ad uesperum declinaret dies et hymno dicto quamlibet tristis de fame prandii placaretur nobis de refectione cenandi. sed ne diutius iocando uideamur iniuriam facere grauitati eius, quae iam stillicidiis poculorum magis laetatur quam in ebrietate riuorum, de commodis eius serio loquar: mulierem suam debilem et ideo inutilem sibi adserit. quod si ita est, peto ut ei aliquod mancipiolum praestetur.