Letter 103: 1. In reading the letter of your Excellency, in which you have overthrown the worship of idols and the ritual of their temples, I seemed to myself to hear the voice of a philosopher, not of such a philosopher as the academician of whom they say, that having neither new doctrine to propound nor earlier statements of his own to defend, he was won...

NectariusAugustine of Hippo|c. 403 AD|Augustine of Hippo|Human translated
education booksgrief deathillnessproperty economicstravel mobility
Travel & mobility; Military conflict; Economic matters

Augustine to Nectarius, greetings.

I am writing once more about the Calama affair, because the matter is still unresolved and because your latest letter, while gracious as always, does not quite address the substance of my concern.

You ask me to forgive. I have forgiven. Forgiveness is not in question. The question is restitution — not for revenge, but for justice. A mob attacked a church. People were injured. Property was destroyed. The individuals responsible have been identified. If they walk away without consequence, we have not demonstrated mercy — we have demonstrated weakness. And weakness, in this context, invites repetition.

I do not want them crushed. I want them to acknowledge what they did, to make good the damage, and to understand that attacking a church is not the same as a brawl at a tavern. The laws of the Empire protect religious assemblies — not just Christian ones, but all of them. When those laws are flouted with impunity, everyone is less safe.

You are an old friend to this city, Nectarius, and I respect you. But do not ask me to pretend that what happened was less serious than it was. The wounds will heal faster if they are cleaned properly than if they are covered with a bandage of false reconciliation.

Farewell, noble friend.

Human translationNew Advent (NPNF / ANF series)

Latin / Greek Original

EPISTOLA 103

Scripta post initium a 409.

Nectario veniam pro suis civibus petenti, A. rescripserat (cp. 91) non decere Christianam benevolentiam insigne illud Calamensium scelus impunitum omnino dimitti. Huic rursum scribit Nectarius blanditiis usus pacis patriaeque studium laudibus efferens (n. 1-2) ac suppliciter suadens ut iis parcatur sine ulla exceptione (n. 3-4).

DOMINO RECTE AC MERITO SUSCIPIENDO ET OMNIBUS MODIS HONORANDO FRATRI AUGUSTINO, NECTARIUS, IN DOMINO SALUTEM.

A. Nectario vehementior visus.

1. Sumptis litteris Eximietatis tuae, quibus idolorum cultum, et templorum cerimonias destruxisti, audire mihi visus sum philosophi vocem, non illius quem in Academiae Lycio memorant, tenebrosis humo angulis residentem, ex profunda quadam cogitatione demersum, reductis ad frontem caput implicuisse genibus, ut aliorum praeclara inventa doctrinae egenus quidam calumniator oppugnet, assertaque praeclare, cum suum nihil defendat, accuset: sed plane excitatus oratione tua ante oculos stetit M. Tullius consularis, qui innumeris civium capitibus conservatis, forensis campi signa victricia stupentibus Graeciae scholis laureatus inferret, tubamque illam canorae vocis et linguae, quam in criminum reos et reipublicae parricidas, spiritu iustae indignationis inflaverat, anhelus inverteret, togamque ipsam rugarum paginis resolutis, palliorum imitatus speciem, retorqueret.

Et caelestem et terrestrem patriam amandam.

2. Ergo cum nos ad exsuperantissimi Dei cultum religionemque compelleres, libenter audivi; cum coelestem patriam intuendam esse suaderes, gratanter accepi. Non enim illam mihi civitatem dicere videbare, quam muralis aliquis gyrus coercet, nec illam quam philosophorum tractatus mundanam memorans communem omnibus profitetur; sed quam magnus Deus, et bene meritae de eo animae habitant atque incolunt, quam omnes leges diversis viis et tramitibus appetunt, quam loquendo exprimere non possumus, cogitando forsitan invenire possemus. Haec ergo licet principaliter appetenda atque diligenda sit, tamen illam non arbitror deserendam, in qua nati et geniti sumus: quae prima nobis usum lucis huius infudit, quae aluit, quae educavit, et, ut quod ad causam proprie pertinet dicam, de qua bene meritis viris, doctissimi homines ferunt, post obitum corporis in coelo domicilium praeparari, ut promotio quaedam ad supernam praestetur, his hominibus, qui bene de genitalibus urbibus meruerunt; et hi magis cum Deo habitent, qui salutem dedisse, aut consiliis, aut operibus patriae doceantur. Iam illud quod ioculariter dignatus es dicere, urbem nostram non armis, sed flammis incendiisque flagrare, et spinas magis ingenerare quam flores, non est maxima reprehensio, cum sciamus flores ex spinis plerumque generari. Nam et rosas ex spinis gigni quis dubitat, et fruges ipsas aristarum vallo sepiri, ita ut asperis suavia plerumque misceantur.

Culpae omnes aequales.

3. Postremum fuit in litteris Praestantiae tuae non caput aut sanguinem in Ecclesiae postulari vindictam, sed quibus rebus maxime metuunt spoliandos. Ego autem, nisi me opinio fallit, sic arbitror, gravius esse spoliari facultatibus quam occidi. Siquidem quod frequentatum in litteris nosti, mors malorum omnium aufert sensum, egestosa vita aeternam parit calamitatem: gravius est enim male vivere, quam mala morte finire. Hoc etiam operae vestrae indicat ratio, in quibus pauperes sustinetis, morbidos curatione relevatis, medicinam afflictis corporibus adhibetis; id postremo modis omnibus agitis, ut diuturnitatem calamitatis afflicti non sentiant. Quod autem ad modum pertinet peccatorum, nihil interest quale videatur esse peccatum cui indulgentia postulatur. Primum enim si poenitentia et veniam tribuit et purgat admissum, poenitet utique illum qui rogat, qui pedes complectitur, et, si, ut quibusdam philosophis placet, omnia peccata paria sunt, indulgentia omnibus debet esse communis. Petulantius locutus est aliquis, peccavit; convicia aut crimina ingessit, aeque peccavit; aliena quisquam diripuit, inter delicta numeratur; loca profana sacrave violavit, non est ab indulgentia secernendus. Postremo nullus esset veniae locus, nisi peccata praecederent.

A. commoveatur calamitatibus civium.

4. Nunc quoniam non quantum debui, sed quantum potui, maius ut dicitur, minusve respondi, oro atque obsecro, utinam praesentem possem, ut etiam lacrymas meas pervideres, ut qui sis, quid profitearis, quid agas, etiam atque etiam cogites; intendas quae sit illius species civitatis, ex qua ad supplicium ducendi extrahuntur; quae sit matrum, quae coniugum, quae liberorum, quae parentum lamentatio; quo pudore ad patriam venire possint liberati, sed torti; quos renovat dolores aut gemitus consideratio vulnerum et cicatricum. Et his omnibus pertractatis, Deum primo consideres, hominumque cogites famam, bonitatem amicam potius, familiaremque coniunctionem, et ignoscendo potius laudem, quam vindicando conquiras. Atque haec de his dicta sint, quos verus confessionis suae reatus astringit. Quibus quidem legis contemplatione, quod laudare non desino, veniam tribuistis. Iam illud explicari vix potest quantum crudelitatis sit, innocentes appetere, et eos, quos a crimine constat esse discretos, in iudicium capitis devocare. Quos si purgari contigerit, cogites, quaeso, quanta accusatorum liberabuntur invidia, cum reos sponte dimiserint victi, reliquerint innocentes. Deus summus te custodiat, et legis suae te conservet praesidium atque ornamentum nostrum.

Related Letters