Letter 95: 1. When brethren most closely united to us, towards whom along with us you are accustomed both to cherish and to express sentiments of regard which we all cordially reciprocate, have frequent occasions of visiting you, this benefit is one by which we are comforted under evil rather than made to rejoice in increase of good. For we strive to the u...

Augustine of HippoUnknown|c. 401 AD|Augustine of Hippo|Human translated
donatismillnessimperial politicsproperty economics
Travel & mobility; Military conflict; Personal friendship

To my dearest and most sincere lords, holy and beloved and venerable brothers, fellow students under the Master, the Lord Jesus — Paulinus and Therasia — Augustine, greetings in the Lord.

The present life considered in view of the future.

1. Your letter reached me at a time when the anxieties of this present life press upon me more than ever, and I cannot tell you how much comfort it brought. You ask about the state of the soul after death and the nature of the resurrection body — questions that touch the very heart of our hope.

2. We must begin with this: the present life is a pilgrimage, a time of testing. "Here we have no lasting city, but we seek the one that is to come" [Hebrews 13:14]. The pleasures and pains of this world are real, but they are temporary — and their purpose is to school us for what lies ahead.

3. The soul, separated from the body at death, does not cease to exist. This much is certain from our Lord's own words: "Today you will be with me in Paradise" [Luke 23:43]. The thief on the cross did not have to wait for the general resurrection to enter the Lord's presence. The soul, then, lives on — but in what state?

4. I believe the souls of the righteous enjoy rest and consolation in the presence of God, while the souls of the wicked already experience a foretaste of their judgment. The parable of the rich man and Lazarus [Luke 16:19-31] teaches us this much. But the full reward and the full punishment await the resurrection.

5. As for the condition of the blessed after the resurrection: we know that "this perishable body must put on imperishability, and this mortal body must put on immortality" [1 Corinthians 15:53]. The body we will receive is the same body we have now — but transformed. It will be freed from decay, from pain, from the weakness that accompanies our earthly existence.

6. Will the body still have its present form and features? I believe it will — but purified and glorified. The Lord after his resurrection was recognizable to his disciples. He showed them his hands and his side. He ate with them. Yet he also passed through closed doors and appeared and vanished at will. Our risen bodies will be like his.

7. The nature of the resurrection body.

You ask whether all the parts of the body will retain their present functions. This is a subtle question. The organs of digestion will be present, I think, but hunger will be abolished. The organs of generation will be present, but lust will be no more. The body will be complete in its integrity but freed from the necessities that now govern it.

8. What of those who died in infancy, or whose bodies were consumed by fire, or devoured by beasts? God, who created the body from nothing, can surely reassemble it from whatever scattered elements remain. Nothing is lost to omnipotence.

I write more than I should, beloved friends — but your questions deserve full answers, and the subject itself draws me on. May the Lord keep you both in his peace, and may we meet one day in that city where no letters need be written, because we shall see face to face.

Human translationNew Advent (NPNF / ANF series)

Latin / Greek Original

EPISTOLA 95

Scripta exeunte a. 408 vel a. 409 ineunte.

A. superiori epistolae respondens agit de praesentis vitae statu ratione habita futurae (n. 1-6) necnon de qualitate corporis beatorum deque membrorum officiis post resurrectionem (n. 7-8).

DOMINIS CARISSIMIS ET SINCERISSIMIS, SANCTIS ET DESIDERABILIBUS ET VENERABILIBUS FRATRIBUS, SUB MAGISTRO DOMINO IESU CONDISCIPULIS, PAULINO ET THERASIAE, AUGUSTINUS, IN DOMINO SALUTEM

De mutuo amore, laetitiae ac solacii fonte.

1. Cum vos fratres nostri coniunctissimi nobis, quos nobiscum desiderati desiderare, et salutati resalutare consuestis, assidue vident, non tam augentur bona nostra, quam consolantur mala. Nam ipsas causas et necessitates, et quantum valemus, devitare conamur, et tamen, nescio quomodo, credo pro meritis nostris, deesse non possunt: sed cum ad nos veniunt, et vident nos, fit quod scriptum est: Secundum multitudinem dolorum meorum in corde meo, exhortationes tuae iucundaverunt animam meam 1. Proinde ad istam laetitiam qua vobiscum est frater Possidius, cum ex ipso audieritis quam tristis eum causa compulerit, hoc me verissime dicere cognoscetis: et tamen si quisquam nostrum propter hoc solum iret trans mare, ut vestra praesentia frueretur, quid hac causa iustius, quid posset dignius inveniri? Sed id vincula nostra non ferrent, quibus religati sumus infirmorum servire languoribus, nec eos praesentia corporali relinquere, nisi cum hoc cogunt tanto imperiosius, quanto periculosius aegrotando. Utrum exerceamur his, an potius plectamur, nescio, nisi quod non secundum peccata nostra facit nobis, neque secundum iniquitates nostras retribuit nobis 2, qui tanta solatia doloribus miscet, agitque mirabili medicina, ne amemus mundum, ne deficiamus in mundo.

Quam difficile in terra vitae immortali coaptari.

2. Quaesivi abs te prioribus litteris, qualisnam tibi videatur futura aeterna vita sanctorum; sed bene mihi respondisti, etiam de praesentis vitae statu adhuc esse utique consulendum: nisi quod me consulere voluisti, quod aut mecum nescis, aut mecum scis, aut magis quam ego forsitan scis; quippe qui etiam verissime dixeris evangelicam mortem prius emoriendum, quam carnalem resolutionem voluntario praeveniamus excessu, non obitu, sed sententia recedentes ab huius saeculi vita. Simplex haec actio, et nullo dubitationis aestu fluctuat, quod ita nos vivere oportere censemus in hac vita mortali, ut vitae immortali quodammodo coaptemur. Verum omnis quaestio, quae agentes quaerentesque conturbat homines, qualis ego sum, illa est, quonam modo vivendum sit, vel inter eos, vel propter eos qui nondum vivere moriendo noverunt, non resolutione corporis, sed quodam se a corporalibus illecebris avertentes mentis affectu. Plerumque enim videtur nobis quod nisi eis aliquantulum congruamus ad ea ipsa unde illos extrahi cupimus, nihil cum eis salubriter agere poterimus. Quod cum facimus, talium delectatio subrepit et nobis, ut saepe etiam loqui vana delectet, auremque praebere loquentibus, nec arridere tantum, sed etiam risu vinci ac solvi: ita pulvereis quibusdam, vel etiam luteis affectibus nostras animas aggravantes, laboriosius et pigrius levamus ad Deum, ut vivamus evangelicam vitam, moriendo evangelicam mortem. Quod si aliquando successerit, statim subicietur, Euge, Euge; non ab hominibus; neque enim quisquam hominum sentit in alio talem mentis agnitionem; sed in quodam intus silentio, nescio unde clamatur, Euge, Euge. Propter hoc genus tentationis ab angelo colaphizatum se tantus Apostolus confitetur 3. Ecce unde vita humana super terram tota tentatio est; quando et ibi homo tentatur, ubi quantum potest vitae coelestis similitudini coaptatur.

Quantae curae ac timoris sit vindicare et corrigere.

3. Quid dicam de vindicando, vel non vindicando? quandoquidem hoc totum ad eorum salutem proficere volumus, in quos vindicandum aut non vindicandum esse arbitramur. Quis etiam sit vindicandi modus, non solum pro qualitate vel quantitate culparum, verum etiam pro quibusdam viribus animorum, quid quisque sufferat, quid recuset, ne non solum non proficiat, sed etiam deficiat, quam profundum et latebrosum est! impendentem quoque vindictam metuentes, quae ab hominibus metuitur, nescio utrum plures correcti sunt, quam in deterius abierunt. Quid, cum saepe accidat, ut si in quemquam vindicaveris, ipse pereat; si inultum reliqueris, alter pereat? Ego in his quotidie peccare me fateor, et ignorare quando, quove modo custodiam id quod scriptum est: Peccantes coram omnibus argue, ut caeteri timorem habeant 4; et quod scriptum est: Corripe eum inter te et ipsum solum 5; et quod scriptum est: Nolite ante tempus iudicare 6, et quod scriptum est: Nolite iudicare ut non iudicemini 7, neque enim hic addidit ante tempus; et quod scriptum est: Tu quis es, qui iudicas alienum servum? Suo domino stat aut cadit: stabit autem; potens est enim Deus statuere illum 8; unde confirmat de his se dicere, qui intus sunt: et rursus eos iudicari iubet, cum dicit: Quid enim mihi de his, qui foris sunt iudicare? Nonne de his, qui intus sunt, vos iudicatis? Auferte malum ex vobis ipsis 9. Quod cum etiam faciendum videtur, quatenus fiat, quantae curae ac timoris est? ne forte contingat quod de illo ipso intellegitur in secunda ad eosdem Epistola cavendum admonere, ne maiore tristitia absorbeatur qui eiusmodi est 10. Et ne quisquam hoc non multum curandum putaret, ibi ait: Ut non possideamur a satana: non enim ignoramus mentes eius 11. Quis in his omnibus tremor, mi Pauline, sancte homo Dei! quis tremor, quae tenebrae! Nonne putamus de his esse dictum: Timor et tremor venerunt supra me, et contexerunt me tenebrae; et dixi: Quis dabit mihi pennas sicut columbae, et volabo et requiescam? Ecce elongavi fugiens, et mansi in deserto. Verumtamen etiam in deserto ipso fortassis expertus sit quod adiungit: Exspectabam eum qui me salvum faceret a pusillanimitate et tempestate 12. Nempe ergo tentatio est vita humana super terram 13.

Quam molestum sit alios iudicare.

4. Quid, ipsa divina eloquia nonne palpantur potius quam tractantur a nobis, dum in multo pluribus quaerimus potius quid sentiendum sit, quam definitum aliquid fixumque sentimus? Et ea cautio cum sollicitudinis plena sit, multo melior est tamen, quam temeritas affirmandi. Nonne in multis, si non secundum carnem homo sapiat, quam mortem dicit esse Apostolus, magno scandalo erit ei qui adhuc secundum carnem sapit 14? ubi et dicere quid sentias periculosissimum, et non dicere laboriosissimum, et aliud quam sentis dicere perniciosissimum est. Quid? cum ea quae non approbamus in eorum, qui intus sunt, sermone vel scriptis, putantesque id ad fraternae charitatis libertatem pertinere, iudicium nostrum non occultamus, et hoc non benevolentia, sed invidia facere credimur, quantum peccatur in nos! et cum similiter eos qui nostras sententias reprehendunt, laedere potius velle quam corrigere suspicamur, quantum peccamus in alios! Certe hinc existunt inimicitiae plerumque etiam inter carissimas familiarissimasque personas, dum, supra quam scriptum est, unus pro altero inflatur adversus alterum 15, et dum mordent et comedunt invicem, timendum est ne consumantur ab invicem 16. Quis ergo dabit mihi pennas sicut columbae, et volabo, et requiescam? 17 Sive enim quia pericula, in quibus quisque versatur, graviora sunt quam inexperta, sive quia revera ita est, quaelibet pusillanimitas tempestasque deserti minus mihi videtur molesta, quam ea quae vel patimur, vel timemus in turbis.

Curis periculisque huius vitae carere aeternam vitam.

5. Proinde multum approbo sententiam tuam, de huius vitae statu esse agendum, vel potius cursu quam statu. Addo aliud, quia prius hoc requirendum atque tenendum est, quam illud, quale futurum sit, quo iste fert cursus. Inde ergo interrogavi quid sentias, quasi huius vitae recta regula retenta atque servata iam securi simus, cum in tam multis, maximeque in his quae breviter, ut potui, commemoravi, periculosissime laborare me sentiam. Sed quia omnis haec ignorantia et difficultas hinc mihi videtur existere, quod in magna varietate morum, et animarum occultissimas voluntates atque infirmitates habentium, rem populi gerimus, non terreni atque Romani, sed Ierosolymitani coelestis, magis me libuit loqui tecum ex illo quod erimus, quam ex isto quod sumus. Ibi enim etsi nescimus quae bona futura sunt, non tamen de parva re certi sumus, quod ista mala ibi non erunt.

Quemadmodum vivendum sit cum hominibus nosse vult A.

6. De agenda ergo ista temporali vita, eo modo, per quem veniendum est ad aeternam, novi concupiscentias carnales esse frenandas; tantumque remittendum in delectationes sensuum corporalium, quantum sustentandae huiusmodi agendaeque vitae satis est, omnesque molestias temporales, pro veritate Dei, et salute aeterna nostra et proximi, patienter fortiterque tolerandas. Novi etiam proximo ad hoc consulendum omni studio charitatis, ut istam vitam recte gerat propter aeternam. Praeponenda etiam nobis spiritalia carnalibus, incommutabilia mutabilibus, et haec omnia tanto magis minusve posse hominem, quanto magis minusve adiuvatur gratia Dei, per Iesum Christum Dominum nostrum. Cur autem ille sic, ille autem sic adiuvetur, vel non adiuvetur, nescio: id tamen Deum summa sibique nota aequitate facere scio. Propter illa vero quae supra commemoravi, quemadmodum vivendum sit cum hominibus, si quid tibi exploratum liquet, edoce me, obsecro. Sin et te ita ut me movent ista, confer ea cum aliquo mansueto cordis medico, sive illic inveneris ubi degitis, sive cum Romam toto anniversarie pergitis, et quod per illum tibi loquentem, seu vobis colloquentibus Dominus aperuerit, scribe mihi.

Corpora spiritalia futura in resurrectione iustorum.

7. De resurrectione autem corporum, membrorumque in illa incorruptione atque immortalitate futuris officiis, quoniam vicissim me interrogasti quid sentiam, audi breviter quod, si non satis erit, poterit, si Dominus adiuverit, latius disputari. Firmissime tenendum est, unde Scripturae sanctae verax et clara sententia est, visibilia ista corpora atque terrena quae nunc animalia dicuntur, spiritalia futura in resurrectione fidelium atque iustorum. Porro spiritalis corporis qualitas inexperta nobis, quemadmodum vel comprehendi, vel insinuari possit, ignoro. Corruptio ibi certe nulla erit, ac per hoc nec isto quo nunc indigent corruptibili cibo, tunc indigebunt; nec tamen eum capere non poterunt, veraciterque consumere potestate, non necessitate. Alioquin nec Dominus eum post resurrectionem accepisset, qui nobis ita praebuit corporalis resurrectionis exemplum, ut hinc Apostolus dicat: Si mortui non resurgunt, neque Christus resurrexit 18. Qui cum membris omnibus appareret, eorumque officiis uteretur, loca etiam vulnerum demonstravit. Quas ego cicatrices, non ipsa vulnera semper accepi, et eas ipsas potestate, non necessitate. Cuius potestatis facilitatem tunc maxime ostendit, cum vel in alia forma se demonstravit 19, vel in domo discipulis constitutis, cum ostia clausa essent, verus apparuit 20.

Sintne etiam Angelis corpora spiritalia.

8. Hinc oritur de Angelis quaestio, utrum habeant corpora suis officiis et concursationibus congrua, an tantummodo spiritus sint? si enim habere dixerimus, occurrit nobis: Qui facit Angelos suos spiritus 21. Si autem non habere dixerimus, plus habet scrupuli, quomodo scriptum sit eos corporeis hominum sensibus sine corpore praesentatos, hospitio susceptos, pedes eis lotos, edentibus et bibentibus ministratum 22. Facilius enim videri potest sic esse spiritus Angelos dictos, ut homines animas, sicut scriptum est cum Iacob in Aegyptum tot animas descendisse 23 [neque enim corpora non habebant], quam ut illa omnia sine corporibus gesta credantur. Deinde certa quaedam in Apocalypsi Angeli statura definitur 24, in ea mensura quae nisi corporum esse non possit, ut quod hominibus apparuerit, non ad falsitatem, sed ad illam potestatem ac facilitatem spiritalium corporum referatur. Sed sive habeant Angeli corpora, sive quisquam possit ostendere quemadmodum corpora non habentes gerere illa omnia potuerint, in illa tamen civitate sanctorum, ubi etiam per Christum redempti a generatione hac, in aeternum coniungentur milibus Angelorum, voces corporales non latentes animos indicabunt; quia in illa societate divina nihil cogitationis proximo poterit occultari, sed erit consonans in Dei laude concordia, non solum spiritu, verum etiam spiritali corpore expressa: hoc mihi videtur.

Paulinus doceat Augustinum quid sentiat de otio Christiano etc.

9. Interim si quid congruentius veritati vel iam tenes, vel a doctoribus audire potueris, per te nosse studiosissime exspecto. Recense sane epistolam meam, cui quoniam festinantissime te respondisse de diaconi festinatione causatus es, ideo non conqueror, sed potius commemoro, ut quod tunc omissum est, nunc reddatur Et de otio quippe christiano ad percipiendam vel disserendam christianam sapientiam quid sentias, et de otio quod putabam tuo, cuius mihi occupationes incredibiles nuntiatae sunt, require et vide quid a te scire quaesierim. (Et alia manu.) Memores nostri, felices vivite, magna gaudia et solatia nostra sancti Dei.

Related Letters