Letter 104

From: Unknown correspondent To: Pope Hormisdas, Rome (unknown) Date: ~515-523 AD Context: Part of the papal correspondence surrounding the Acacian Schism (484-519), the major breach between Rome and Constantinople over the condemnation of the Monophysite patriarch Acacius. Pope Hormisdas (514-523) worked tirelessly to resolve this schism, which was finally healed in 519 under Emperor Justin I. [This letter is part of the extensive diplomatic correspondence generated by the resolution of the Acacian Schism. The schism had divided the Eastern and Western churches for thirty-five years over the condemnation of Patriarch Acacius of Constantinople, who had promoted a compromise formula (the Henotikon) that Rome rejected as insufficiently orthodox. Hormisdas conducted negotiations through multiple embassies to Constantinople, exchanging letters with emperors, patriarchs, imperial officials, and powerful aristocratic women at court. The correspondence reveals the machinery of late antique ecclesiastical diplomacy: formal theological demands, careful diplomatic language, networks of lay and clerical allies, and the constant anxiety of a pope trying to manage events happening months away by letter.]

ITJSTINUS AUGT78TUS HORMISDAE PAPAE. QuO fuimUS Semper et quo sumus studio pro conciliandis sententiis catholicam fidem colentium, ut eodem animo cuncti uenerentur lumen 5 indiuiduum trinitatis, palam fecisse dinoscimur nunc legatum ad uestram beatitudinem ultro ob hoc ipsum dirigentes Gratum u. s. magistrum scrinii, quo remedium tandem reperiatur discordiis uaria certantium, nunc prono libentique suscipientes affectu uiros religiosissimos, quos interuentores lounitatis uestra sedes apostolica credidit destinandos. profecto 2 etenim tamquam ipsara pacem et iucundis eos oculis aspeximus et extensis manibus duximus amplectendos; quin etiam omni intentione ordinauimus, ut uenerabilis ecclesia Constantino- politana nec non complures aliae uota suscipiant uestra non 15 solum in ceteris sed in auferendis etiam nominibus ex sacris diptychis, quae remouenda maxime postulastis. uerum nonnuUae 3 fuerunt urbes et ecclesiae tam Ponticae quam Asianae ac praecipue Orientales, quarum clerici uel populi omnibus pertemptati minis atque persuasionibus tamen nequaquam 2« flexi sunt, ut toUant antistitum et repellant nomina, quorum apud eos opinio floruit, sed morte uitam duriorem aestimant, ai mortuos condemnauerint, quorum gloriabantur uita super- stitum. quid igitur faciamus huiusmodi pertinaciae, quae nec dictura audiens exsistit et tormenta in tantum despicit, ut 282* Dat. a. 520 die 9 Sept. per lohannem episcopum; accept. die 30 Nou. Praeter Auellanam hanc epistulam seruauit collectio JDio- nysio-Hadriana = H, i. e. consensus codicum h^-^^ et d^, quos enu- meraui p, 83. Edd. Car. P 547; Bar. ad a. 520, 54; Collect. Con- cil iam inde a Merlino; Thiel 941 et praeterea editiones Dionysio- Hadrianae. 5 dinoscirnur H (exceptis d^h^; ex dinoscimus corr. h^ man. 2}: dinoscitur Vd^h^ 6 ipsud h^hViVi%^ 7 gratum uestrum (uestri h^) magistrum h*h%%^^ 8 repperiatur V atque ex parte H proni H 13 ordinabinms h^hVi^K^h^^ constantinopolina V 15 c6tis V 16 dypticiis V {h^ man. 2), dypticis H (dipticis ^W, dapticis 702 Exemplar preeum ampluni sibi ac festiiium iudicet, si corpore prius quam 4 religioso desistat consilio? Dobis quidem uidetur opus esse mollius agendi et clementius. quae si non in tua sanctitudine, iam nec in alio poterunt inueniri. nam neque sanguinis et suppliciorum cupidi, quod dictu etiam graue est, libellum 5 suscepimus neque ut paruo discrimine remaneant imperfecta concordiae desideria, sed ad prorogandam quo possumus ordine coniunctionem membrorum ecclesiae. utrum itaque praestantius erit minorum gratia in totum esse nobis absectas tantas multitudines an concessis exiguis et remissis maiora et omni 10 ratione quaerenda comgi, ut, quae non licuit per omnia, 5 saltem ex necessariis partibus allegantur? ueniam itaque nominum postulamus, non Acacii, non utriusque Petri, non Dioscori uel Timothei, quorum uocabula ad nos datae sanctitatis tuae epistolae continebant, sed quos in aliis 16 celebrauit ciuitatibus episcopalis reuerentia et hoc exceptis urbibus, ubi uestrae beatitudinis libellus iam in plenum admissus est, nisi hanc quoque partem beniuolentia statuerit 6 uestra mitius corrigendam. uerum nec iudicio res caret sedis apostolicae, ut non magis uenia dicenda sit quam deliberata so iam ac perspecta definitio: Anastasius siquidem religiosissimae memoriae, uestrae culmen ecclesiae, palam aperteque consti- tuerit, cum ob hoc idem scriberet negotium decessori nostro. satis esse pacem affectantibus, si nomen tantum reticeatur Acacii. ergo priora uestrae sedis constitut^i sequitur, qui non 25 22 cf. Anastasii II papae ep. 1 = Thiel p. 617, § 4 init. guntur V, allegentur d^-, alligentnr h\ alligantur h^^ 13 accacii V. acaci plerique codd. H 17 libellum V 18 hac V 19 corrigenda h^h^W^ 22 constituerit VH: constituerat 0. constituit Car. 23 ob V: om. H scribere V 25 accatii V Epist. CCXXXII 4 — CCXXXII* 2. 703 omDes memorias mortuorum iudicat contemnendas, ut indignum habeatur et incongruum, si non placidior omnibus non solum defunctis sed etiam superstitibus uestra diuulgetur in omni fine terranim lenitas. et hoc quidem non dubitauerimus ita 7 gi^atiosum uobis futurum, ut pacifico statim responso laetior mundus reddatur. retinet autem uestra sanctitas, quod dudum scripsimus ex Oriente supplicationes nobis esse destinatas uoluntatem ipsorum continentes et arbitrium, in quo sese duraturos ostendunt firmiter et quo nuUa ratione desistendum aestimant. hanc itaque cartulam secundum nostra promissa 8 per lohannem uirum reuerentissimum episcopum dirigendam uobis in praesenti merito credidimus, ut a uestra sede etiam tenor eius admissus ad coUigendas proficiat et adunandas ubique uenerabiles ecclesias et Hierosoljmitanam praecipue, cui tantum omnes fauorem impendunt quasi matri Christiani Dominis, ut nemo audeat ab ea sese discemere. consensum 9 itaque proprium tuam sanctitudinem epistolari quoque pagina conuenit declarare, ut cognito omnibus atque patefacto tenorem eiusdem cartulae a uobis etiam laudari et tenaciter custodiri laetior mundus existat. Data V. Id. Septembr. Chal- ced. Kusticio cons. Accepta prid. Kal. Dec. cons. ss. (233 a.) EXEMPLAR PRECUM. DEO AMABILI AC PIISSIMO IMPERATORI EX DEO AUGU8T0 ET PRINCIPI lUSTINO CHRISTIANISSIMO DEPRECATIO ET SUPPLICATIO AB HIEROSOLYMITANIS ET AXTIOCHENIS ET SECUXDAE SYRIAE CLERICIS ET ABBATIBUS ET POSSESSORIBUS PROUINCIAE SYRIAE. Haurite aquam cum laetitia ex fontibus salutis 2 28 Esai. 12, 3 XXXV pars 2. 45 704 Exemplar precum uociferator Esaias propheta exclamat, fontes salutis euangelicas ueritatis praedicationes manifeste ostendens, ex quibus beati apostoli et eorum qui per ordinem fuerunt discipuli et sapientes ecclesiae doctores salutarem aquam fidei haurientes omnem sanctam dei ecclesiam irrigauerunt, quae in petra summi apostolorum subnixa rectam et inconflexibilem confes- sionem custodiens fiducialiter cum eo ad unigenitum filium dei omni tempore exclamat dicens: tu es Christus filius 3 dei uiui. hanc salutarem confessionem a sanctis quattuor synodis, quae euangelicis praeceptis sunt honoratae, suscipientes numquam per Christi gratiam a traditis nobis rectis dogmatibus deuiauimus, sicut rerum testatur probatio et tempore necessi- 4 tatis fidei constantia demonstrat. si igitur ut Christiani rationis fidei sumus participes, domine piissime, et ad com- munem pacem et ad unitatem festinamus, nostram fidem, quam ab initio suscepimus, per hanc satisfactionem nostram manifestam uestrae facimus pietati, ut notum sit, quia et paci concuiTimus et a recta cum dei iuuamine non deuertimus fiJe sed omnem ex aequo haeresim execramur, non solum Eutychianistas et acefalos, sed et Nestorianos et hominem 5 colentes toto animo odientes anatheraatizamus. nos autem, domine Christianissime imperator, sicut superius dictum est, in patrem et filium et spiritum sanctum ab initio baptizati 8 Matth. 16. 16 1 euangelicas plurimi codd. H: euangelizas F, euangelicis /i^, euangelicae /tW et man. 2 2 ueritatis pars codd. H: ueritates Vh*h%ViW^d^ et ex ueritatis /j» man. 2 3 fuerun V 4 salutarc h%Vi^^ aurientes h%%%li^H\ aurigentes /tVt' 9 im V 10 praecepti hWh^hWi^^ 13 demonstat V cristiani V 14 ra- tionis p: rationi VH (ratione h^h^, rationi ex ratione h^) do- minae /*Vt* piissimae hli-hVi^ 15 ad H: om. V 18 inbamine hWiViWi^^ diuertimus /iWiio et man. 2 h^ 19 fidem h*h%%'h^^<P omne /iWj3/j6/|7^io pq^Q ^^gi ^q^Q jj, y heresin /iViWAV»*^ heresinguin /i* execramus H 20 eutichianistas V et plurimi codd, H et ante hominem eiciendum putat Thiel 21 odentes V 22 christi- anissime H: kilie V Epist. CCXXXII* 2—8. 705 quoque et credentes unam essentiam dei in tribus subsistentiis adoramus, secundum sanctorum patrura mathema et symbolum credentes in unum deum patrem omnipotentem et in unum dorainum nosti-um lesum Christum unigenitum deum uerbum, similiter et in unura spiritum sanctum, et secundum hoc diuinum mathema definitionem a sancta Calcedonensi svnodo promulgatam intellegimus quoque et suscipimus, confitentes 6 et credentes, quia una substantia uel persona, quod idem ipsa sancta synodus in duabus naturis, id est in deitate et humanitate, indiuise et inconfuse praedicauit deum uerbum, dominus noster lesus Christus unus est ex sancta et unius essentiae trinitate. si enim unum deum in tribus subsistentiis, 7 sicut dictum est, accipimus, pater autem non est incarnatus nec spiritus sanctus, deus uerbum incarnatus est et homo factus est unus ex sancta et unius essentiae trinitate secundum filiationis proprietatem. sic ita secundum praedictas sanctas 8 quattuor synodos credentes et secundam dei uerbi natiuitatem secundum carnem confiteri non renuiraus (unde proprie dei uirgo genitrix esse creditur, tamquam natura et ueritate unius essentiae patris filiura deura uerbura per naturara immutabilera ei ipsa factum hominem enixa est) et duas naturas in Christo per essentiam uel substantiam unitas confitentes sicut in i donensem d^. calcedonens? /i^ calcedonensi h^) 7 suscipimus d^ et man. 2 et si recte contuU etiam hVi'^: suscepimus V ceterique codd. H confidentes W 8 unam substantiam uel personam qaod idem ^est • 9 sancta om. h*h^ id est H: idS F 11 dominus F/tWd': et do- minus ceteri codd. H 12 essentia trinitatis VH, corr. Crabbe 14 deus o: deum VH (dni h^, dei /iW) incamatus h^hWi^^: incarnatum V ceterique codd. H 15 factum est unum ex substantia sancta et unum h^h^ essentia (6ntia V) trinitatis VH, corr. Crabhe 17 synodus h^hWiW^ secundam Merlin: secundum VH (sanctam h^ tnan. 2, et secundum om. /t*) 18 rennuimus V et ex parte H 19 uirgo geni- trix V: genetrii sancta uirgo H tamquam VH: tanquam <que> Merlin 20 patris VH: patri a incommutabilem ¥'h^k^ 45* 706 Epiphanius Constantinopolitanus Hormisdae unius persona uel substantia neque harum diuersitatem uel proprietatem post unitionem auferimus nec eas diuidere in duabus personis et substantiis per unitionem sumus edocti 9 eundemque scimus unigenitum filium dei et ante incarnationem eius et post, id est deum simul et hominem, passibilem & carne impassibiiem deitate, circumscriptum corpore non circumscriptum spiritu, id est terrenum et caelestem, quem mundus ut hominem cepit et ut deum continere non potuit, mortalem et inmortalem, nusquam naturarum diuersitate lOsublata neque diuidentes per essentiam unitionem. hoc enim lo uere magnum pietatis mysterium, quia unus ex sancta et unius esseutiae trinitate incarnatus et homo factus deus uerbum in utraque natura deitatis et humanitatis indiuise et inconfuse cognoscitur et adoratur, non conuersionem uel mutationem sustinens sed proprietatem utriusque naturae in lluna persona in semet ipso conseruans. ob hanc igitur fidem praedictas sanctas synodos suscipientes et custodientes ana- thematizamus omnes, qui aduersus eas quocumque tempore uel modo aliquid conscripserunt, praecipue lohannem Egeotam, qui aduersus memoratam sanctam Galcedonensem synodum 20 multas ut Nestorianus blasphemias euomuit, similiter condem- nantes et Timotheum Elurum cognominatum sicut Eutychi- 12 anistam aduersus eam cum suis latrantem sequacibus. ita ergo cum dei iuuamine semper sensimus et iam nunc sentimus. 3 substantiis tx subsistentiis V 5 id est Thitl\ idC F, idC utl idem B. (id 7i*o. item Thielio teste Hadrianae cod. Virdun. 21 a Cou- stantio adhibitus), eundem Binius, om. Merlin 6 carne 0*: carni VH (carni et h^h^h^h^^d^) deitati FH. corr. corpori Fff, corr. o« 7 spiritui VH, corr. id est Merlin: idS V, idem H (item hW, eundem h^ man. 2, h^ man. 2) 8 coepit H (cepit h^hH-) 9 diuersi- tate sublata H: diuersitati eius ablate F, diuersitate eius ablata Binius 12 essentia (exsentie d^» trinitatis VH, corr. Thiel 17 praedicta sancta synodo (sinodus h^) h^hViVi^ 19 egeotam V: egotam {uel ego tam) H r (egotam h^ man. 2, h^ man. 2; ego tamen d^)\ Nicaeotam ThieH colL Theophane p. 149 ed De Boor 21 blabsphemias V 22 euthiciani- stam Jf. euthiticianistam V 23 eum V 24 iubamine et iam F, et iam uel etiam H: et etiam Thiel Epist. CCXXXII* 9 — CCXXXni 2. 707 quapropter hanc satisfactionem uestrae obtulimus pietati; iubere enim dignata est nos propriura intellectum et quem- admodum de sana fide sentimus exponere, quia quidam haeretici, dum suam malara fidem olccultare festinant, nostram sin Christo libertatem et rectam fidem detractare conantur. supplicamus igitur uestram clementiam soUicitudinem del3 perfecta eeclesiarum unitione sanctarum habere debere, ut unitas, quae cum dei facta fuerit iuuamine, <cu8todiatur> nec ullo deinceps rationabili aut inrationabili occasionis fomite 10 inquietari pax possit. deus autem onmium uestrum pium adimpleat desiderium in gloriam sui et rei publicae disciplinam !