Letter 19: Why did you choose the narrow way and make vows to God about it, only to walk the broad road?

To Noah, until the earth was dried up, and the dove utterly did not return. And, "Until you grow old, I am he," says God. That is, perpetually. And many other such examples are found scattered throughout divine Scripture. The divine mind, correcting your malice, O Jews — of those who both supposed and said that the Lord was born of fornication — was eager to show that the adorable birth was untouched, having occurred entirely without desire and without union, but being God-befitting and beyond comprehension. For the word "until" does not mean that anything different happened afterward, but rather it establishes the perpetual state. For just as a king is not saved by great power, so too the usage of "until" in Scripture does not set a future boundary but indicates that which is unceasing. Even as the word of the Lord says, "You shall not depart from there until you have paid the last farthing" — here "until" does not imply a time limit but rather indicates the permanence and inescapability of the condition. And as others have observed, "until" in many places of Scripture does not speak of time, but rather of the same matter itself, so that the promise of the present is not an interruption of the future.

πρὸς τὸν Νῶς, ἕως τοῦ ξηρανθῆναι τὴν γῆν, καὶ εἰς τὸ παντελὲς οὐκ ἀνέστρεψε. Καὶ, Ἕως ἂν καταγηράσητε, ἐγώ εἰμι, φησὶν ὁ Θεός. Καὶ ἔστι, διηνεκῶς. Καὶ ἄλλα τοιαῦτα πολλά, σποράδην ἐν τῇ θείᾳ εὑρίσκεται Γραφῇ. Ὁ δὲ θεῖος νοῦς τὴν ὑμετέραν, ὦ Ἰουδαῖοι, κακόνοιαν διορθούμενος, ἐκ πορνείας καὶ νομισάντων καὶ εἰρηκότων γεγεννῆσθαι τὸν Κύριον, ἀνέπαφον δεῖξαι τὸν προσκυνητὸν ἐσπούδασε τόκον, πάσης δίχα ἐπιθυμίας, καὶ συνουσίας γεγενημένον, θεοπρεπῆ δὲ ὄντα καὶ ἄληπτον. Τὸ γὰρ μετὰ ταῦτα μὴ συμβῆναι ἀλλήλοις τοὺς τὴν πορνείαν συκοφαντηθέντας, καὶ ἡ τοῦ ἀγγέλου ὄψις ἐκώλυεν, ἐκ Πνεύματος ἁγίου εἰρηκότος ὑπάρχειν τὸν ἐν τῇ Παρθένῳ σαρκούμενον· καὶ ἡ μεγαλειότης τῶν τοῦ τόκου θαυμάτων οὐκ ἐπέτρεπεν, ἡ μετ᾿ αὐτὸν παρθενία, ἡ τῶν ἀγγέλων ὑμνολογία, ἡ τῶν Μάγων δωροφορία, ἡ τοῦ ἀστέρος φωταγωγία, ἡ εἰς Αἴγυπτον ὁδηγία, ἡ τῶν εἰδώλων αἰχμαλωσία, καὶ ἡ αὐτῶν ἐκείνων δικαιοσύνη ὑπὸ τῆς θείας Γραφῆς μαρτυρουμένη. Δηλοῖ δὲ καὶ ἡ τελευταία τοῦ Κυρίου διάθεσις, Ἰωάννῃ τῷ παρθένῳ τὴν Θεοτόκον συστήσαντος, καὶ τὰς ἑκατέρων παρθενίας συνάψαντος, ἡνίκα ἐπὶ τοῦ σταυροῦ ὢν ζωοποιὸν ὑπέμενε θάνατον. Εἰ ταῦτα οὐ πείθει τὸν γογγυστὴν καὶ φιλοπόνηρον λαὸν, οὗ εἰς φύσιν λοιπὸν τὸ θεομαχεῖν κατέστη, κατὰ πετρῶν σπείρεις, καὶ καθ' ὑδάτων γράφεις, καὶ πέπαυσο ματαιοπονῶν. movent, cui jam Deum bello lacessere in naturam Incassum itaque laborare desine. Θ΄. ΙΩΑΝΝΗ ΑΣΚΗΤΗ. Ἐπειδὴ τὸ ἑαυτὸν εἶχες, ὡς δεῖ φρονιμεῖν, εἰ αὐτὸς ἐπεχειρήσεις μὴ ἀνθρώπους ἀλλὰ δαίμονα ΙΘ΄. – ΑΘΑΝΑΣΙΩ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΩ. Εἰ μηδὲν πλέον τοῦ γράμματος νομίζει τὸν νομο- θέτην εἰρηκέναι ὁ πρὸς σὲ, ὡς ἔφης, διενεχθεὶς Ἰου- δαῖος, εἰπὶ πρὸς αὐτὸν, ὅτι Ἐλέγχουσιν ὑμῶν τὴν ἀπαιδευσίαν οἱ δύο ἄνδρες οἱ μετὰ τὴν τοῦ Χριστοῦ παρουσίαν συγγραφεῖς παρ' ὑμῖν γεγονότες · Φίλων ὁ θεωρητικώτατος, καὶ Ἰώσηφος ὁ ἱστορικώτατος. Ὁ μὲν πᾶσαν σχεδὸν τὴν Παλαιὰν εἰς ἀλληγορίαν τρέπων· ὁ δὲ διαῤῥήδην γράφων, τὰ μὲν αἰνιττομέ- νου τοῦ νομοθέτου δεξιῶς· τὰ δὲ, ἀλληγοροῦντος μετὰ σεμνότητος· ὅσα δ᾽ ἐξ εὐθείας λέγεσθαι συν- έφερε, ταῦτα ῥητῶς ἐμφανίζοντος. Εἱ μὲν γὰρ προ- ενέγκοιμεν προφητικὰς ῥήσεις τοῦτο ἐγγυωμένας, παρερμηνεῦσαι καὶ παραποιῆσαι οὐκ ὀκνήσουσιν· εἰ δ' ἀποστολικὰς ἀποφάσεις τε, καὶ ἀποδείξεις, καὶ ἐρμηνείας, παραγράψασθαι τολμήσουσι δυσσεβῶς· τὰς δὲ τῶν παρ᾿ αὐτοῖς δοξάντων σοφῶν μαρτυρίας παραγράψασθαι οὐκ ἂν εἴεν δίκαιοι. ΡΝΘ. - ΑΕΤΙΩ. • Καὶ ἔστη Φινεές, καὶ ἐξιλάσατο, καὶ ἐκόπασεν ἡ θραύσις. ·· Ὁπηνίκα οἱ Μαδιηναῖοι ὑπαντιάσαι τοῖς Ἑβραίοις ὑπὸ θείας συμμαχίας στρατηγουμένοις διέγνωσαν, τότε δὴ ὑπὸ δεινοῦ ἀνδρὸς συμβουλευθέντες, ὅπλοις τε καὶ μηχανήμασιν, ἀλκῇ τε καὶ ῥώμῃ χαίρειν φρά- σαντες (ἐπυνθάνοντο γὰρ μηδ᾽ Αἰγυπτίοις ταῦτα συν- τετελεκέναι), κόρας εὐμόρφους οὐχ ὁπλίσαντες, ἀλλὰ καλλωπίσαντες ἐξέπεμψαν ἐπὶ τὸν πόλεμον. "Ηδεσαν τὰρ ἄλλως τὴν ἄνωθεν ῥοπὴν αὐτῶν οὐκ ἀποστησο- μένην, εἰ μὴ εἰς πορνείαν, εἶτ᾿ ἐκεῖθεν εἰς είδωλολα- τρίαν ὀλισθήσοιεν. Πέφυκε γὰρ τὰ μέγιστα τῶν πλημ- μελημάτων ἐκ βραχυτέρων τίκτεσθαι. Αἱ δ᾽ ἐξελθοῦ σαι ἐπὶ τὴν μάχην, ἠκροβολίζοντο πρὸς αὐτοὺς, ξίφος μὲν μὴ ἐπαγόμεναι, μήτε βέλος, τὴν δὲ μορφὴν καὶ τὸν κόσμον ἀντὶ παντὸς πολεμικοῦ μηχανήματος προβαλλόμεναι, καὶ τοσοῦτον αὐτῶν περιῆσαν, ὡς ῥίψαντας τὰ ὅπλα παραχωρῆσα: ἐκείναις τὸ τρόπαιον. Ὡς δὲ εἶδεν ὁ τοῦ ἀρχιερέως υἱὸς μὴ μόνον τοὺς ἀγελαίους, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἐν τέλει ῥιψάσπιδας γεγε- νημένους, καὶ εἰς πορνείαν ὁρμήσαντας, καὶ τὴν θείαν ῥοπὴν διὰ τοῦτο ἀποπτῆναι μέλλουσαν, περιπαθή- σας, καὶ δικαίας ὀργῆς ἐμπλησθεὶς, ξίφος μεταχει- ρισάμενος, ἕνα τῶν ἐν τέλει μετὰ τῆς πεπορνευμένης γυναικὸς ἀνεῖλε· καὶ οὕτως ἔστησεν οὐ μόνον τοῦ νοσήματος τὴν νομὴν ἐπὶ τὰ καίρια σπεύδουσαν, ἀλλὰ τὴν θείαν ὀργὴν τοὺς ἁμαρτήσαντας ἐπινεμομένην. Ἱερωσύνῃ γοῦν τετίμηται ὁ τὴν ἀκοσμίαν ἐκτεμών, ὡς στρατηγικῆς εὐκοσμίας πεῖραν δούς. Καὶ τοῦτ᾽ ἔστιν ὁ ζητεῖς μαθεῖν· «Ἔστη Φινεές, καὶ ἐξιλάσατο, ΙΘ΄. – ΤΩ ΑΥΤΩ Ἐγώ τι βοήθησον ὁρᾷν οὐ δύναμαι ἐμαυτῷ· εἰ γὰρ ἐγινώσκον τῇ ἀληθείᾳ, οὐκ ἂν εἶδον ποτε τὴν σὴν ψυχὴν τοσοῦτον ἀποβεβληκυῖαν τῶν ὑγιαινόντων πραγμάτων. ΚΘ΄. – ΑΚΑΚΙΩ ΚΟΜΗΤΙ. Τί αἰτεῖς; ἆρα τοῦ πλέον λυπεῖν; τοὺς κακοῖς ἐξο- νομάζων πλούτου ἐποίησας σὲ εὐσεβέστερον; Πλὴν εἰ βούλει φαίνεσθαι τὴν τῶν πραγμάτων τῆς ἀποβουλίας μὴ εἶναι τιμὴν ἐνταῦθα. ΡΛϚ΄. – ΠΑΥΛΩ ΔΙΚΑΙΩ Ἡ ἀρετὴ τοὺς ἐκ τῆς ἁμαρτίας ἐκκινδυνεύσαντας εἰς ἀσφάλειαν ἐπάγει. Catenæ auctor omisit lineas 6. Incipit enim hisce verbis: Τὸ τοῦ ἐπισκόπου κ. τ. λ.