Letter 9001: Ad Chilpericum regem quando synodus Brinnaco habita est

To King Chilperic at the Synod of Berny-Rivière The order of bishops and the venerable heights of Christ — the fathers whom holy faith has given in religion — I, a small man, wish to speak the praises of the lofty king: let your love lift the songs of one so slight. Distinguished king in arms, born from lofty kings [Chilperic I of the Franks, r.561-584, son of Chlothar I], ruling the first heights from ancient times — a governor who received glory at birth but increases it by governing — powerful flower generated from the root of your father: your merits precede in years the honors they bring, and the old praise of your lineage runs to meet your fresh deeds. Your praise fills both worlds and both suns [East and West]; the Roman honors you no less than the Frank. For where a Frank might admire your great deeds in war, a Roman admires your wisdom and your gift for letters [Chilperic fancied himself a theologian and poet — Gregory of Tours records his verses, though Gregory considered them poor]. Your pen governs what your sword conquers; the king who fights can also write. At this synod [the Synod of Berny-Rivière, a church council held near Soissons], gathered bishops look to you as their protector. They bring their disputes to you as David brought his to God [David, the psalming king of Israel — the model for all Merovingian monarchs]. You sit among the priests as Solomon sat in wisdom, and the church that gathers in your name is the richer for your presence. Long may you reign, Chilperic. Long may the church flourish under your protection. Long may God give you victory over your enemies and peace within your borders. May you, like the great kings before you, leave this world richer and more just than you found it.

I Ad Chilpericum regem quando synodus Brinnaco habita est Ordo sacerdotum venerandaque culmina- Christi, quos dedit alma fides religione patres, parvolus opto loqui regis praeconia celsi: sublevet exigui carmina vester amor. Inclite rex armis et regibus edite celsis, primus ab antiquis culmina prima regens, rector habens nascendo decus, moderando sed augens, de radice patris flos generate potens, aequali Serie vos nobilitando vicissim tu genus ornasti, te genus ornat avi. excepisti etenim fulgorem ab origine gentis, sed per te proavis splendor honore redit. te nascente patri lux altera nascitur orbi, nominis et radios spargis ubique novos, quem praefert Oriens, Libyes, Occasus et Arctus: quo pede non graderis, notus honore venis. quidquid habet mundus peragrasti nomine, princeps, curris et illud iter quod rota solis agit, cognite iam ponto et rubro pelagoque sub Indo, transit et Oceanum fulgida fama sopho. nomen ut hoc resonet non impedit aura nec unda: sic tibi cuncta simul, terra vel astra, favent. rex bonitate placens, decus altum et nobile germen, in quo tot procerum culmina culmen habent, auxilium patriae, spes et tutamen in armis, fida tuis virtus, inclitus atque vigor, Chilperice potens: si interpres barbarus extet, 'adiutor fortis' hoc quoque nomen habes. non fuit in vacuum sic te vocitare parentes: praesagum hoc totum laudis et omen erat. iam tunc indicium praebebant tempora nato, dicta priora tamen dona secuta probant. in te, dulce caput, patris omnis cura pependit, inter tot fratres sic amor unus eras. agnoscebat enim te iam meliora mereri: unde magis coluit, praetulit inde pater; praeposuit genitor cum plus dilexit alumnum: iudicium regis frangere nemo potest. auspiciis magnis crevisti, maxime princeps, hinc in amore manens plebis et inde patris. sed meritis tantis subito sors invida rerum, perturbare parans regna quieta tibi, concutiens animos populorum et foedera fratrum, laedere dum voluit, prosperitate favet. denique iam capiti valido pendente periclo, quando ferire habuit, reppulit hora necem. cum retinereris mortis circumdatus armis, eripuit gladio sors operante deo. ductus ad extremum remeas de funere vitae, ultima quae fuerat fit tibi prima dies, noxia dum cuperent hostes tibi bella parare, pro te pugnavit fortis in arma fides. prospera iudicium sine te tua causa peregit, et rediit proprio celsa cathedra loco. rex bone, ne doleas, nam te fortuna querellis unde fatigavit, hinc meliora dedit. aspera tot tolerando diu modo laeta secuntur et per maerores gaudia nata metis. multimodas perpesse minas tua regna resumis, namque labore gravi crescere magna solent. aspera non nocuit, sed te sors dura probavit: unde gravabaris, celsior inde redis. altior adsiduis crescis, non frangeris armis, et belli artificem te labor ipse facit. fortior efficeris per multa pericula princeps ac per sudores dona quietis habes. nil dolet amissum te rege superstite mundus, cui se servarunt debita regna gradu. consuluit domui, patriae populoque creator, quem gentes metuunt, te superesse virum. ne ruat armatus per Gallica rura rebellis, nomine victoris hic es et ampla tegis: quem Geta, Vasco tremunt, Danus, Euthio, Saxo, Britannus, cum patre quos acie te domitasse patet. terror [es] extremis Fresonibus atque Suebis, qui neque bella parant, sed tua frena rogant. omnibus his datus es timor illo iudice campo, et terrore novo factus es altus amor. in te, rector, habet regio circumdata murum ac levat excelsum ferrea porta caput. tu patriae radias adamantina turris ab austro et scuto stabili publica vota tegis. neu gravet haec aliquis, pia propugnacula tendis ac regionis opes limite forte foves. quid de iustitiae referam moderamine, princeps? quo male nemo redit, si bene iusta petit, cuius in ore probo mensurae libra tenetur rectaque causarum linea currit iter. nec mora fit vero, falsus nihil explicat error iudiciisque tuis fraus fugit, ordo redit. quid? quoscumque etiam regni dicione gubernas, doctior ingenio vincis et ore loquax, discernens varias sub nullo interprete voces, et generum linguas unica lingua refert. erigit exiguos tua munificentia cunctos, et quod das famulo credis id esse tuum. qualiter hinc itidem tua se praeconia tendunt laudis et hoc cumulo concutit astra fragor. cui simul arma favent et littera constat amore: hinc virtute potens, doctus et inde places. inter utrumque sagax, armis et iure probatus belliger hinc radias, legifer inde micas. de virtute pater, reparatur avunculus ore, doctrinae studio vincis et omne genus. regibus aequalis de carmine maior haberis, dogmate vel qualis non fuit ante parens. te arma ferunt generi similem, sed littera praefert: sic veterum regum par simul atque prior. admirande mihi nimium rex, cuius opime proelia robor agit, carmina lima polit. legibus arma regis et leges dirigis armis: artis diversae sic simul itur iter. discere si posset, rector, tua singula quisquis, ornarent plures quae bona solus agis. sed tamen haec maneant et crescant prospera vobis et liceat solio multiplicante frui coniuge cum propria, quae regnum moribus ornat principis et culmen participata regit provida consiliis, sollers, cauta, utilis aulae, ingenio pollens, munere larga placens, omnibus excellens meritis Fredegundis opima, atque serena suo fulget ab ore dies, regia magna nimis curarum pondera portans, te bonitate colens, utilitate iuvans. qua pariter tecum moderante palatia crescunt, cuius et auxilio floret honore domus. quaerens unde viro duplicentur vota salutis et tibi mercedem de Radegunde facit. quae meritis propriis effulget gloria regis et regina suo facta corona viro. tempore sub longo haec te fructu prolis honoret, surgat et inde nepos, ut renoveris avus. ergo creatori referatur gratia digne, et cole, rex, regem qui tibi praebet opem, ut servet cumuletque bonum: nam rector ab alto omnia solus habet qui tibi multa dedit. da veniam, victor, tua me praeconia vincunt: hoc quoque, quod superor, fit tibi maior honor. parvolus opto tamen, sic prospera vota secundent, ut veniant terris haec pia dona polis. aera temperie faveant tibi, tempora pace, frugibus arva micent, foedera regna ligent. edomites [hostes], tuearis amore fideles, sis quoque catholicis religionis apex, summus honor regis, per quem donantur honores, cui longaeva dies constet et alma fides. regibus aurum alii aut gemmarum munera solvant: de Fortunato paupere verba cape.