Letter 46: A letter propounding several cases of conscience. To My Beloved and Venerable Father the Bishop Augustine, Publicola Sends Greeting. It is written: Ask your father, and he will show you; your elders, and they will tell you.
Publicola to my beloved and venerable Father Augustine, greetings.
I write to you, Father, burdened with questions that may seem trivial to a man of your learning but that weigh on me because I do not know the answers and cannot find peace until I do.
Here is my first question. When our people travel through regions where barbarians have sworn oaths by their own gods — binding themselves, for instance, not to harm travelers who have paid a toll — is it lawful for a Christian to benefit from an oath sworn in the name of false gods? Am I polluted by the barbarian's oath, even though I did not ask for it and would not have sworn it myself?
Second: if a Christian landowner's tenants or laborers swear oaths by their pagan gods to protect the estate, does the Christian share in the sin by benefiting from the protection those oaths provide?
Third: is it lawful for a Christian to eat food that has been offered to idols, if the food is purchased in the marketplace and the buyer does not know its history?
I know these questions may seem like the scruples of an overanxious mind. But I live in a world where paganism is not abstract but immediate — where every transaction, every journey, every meal may bring me into contact with practices that honor false gods. I want to live rightly, but I am not always sure what "rightly" means in the tangled circumstances of daily life.
I trust your judgment above all others. Please write back.
Your son in Christ, Publicola.
[Context: Publicola was a Roman Christian — likely a North African landowner — whose letter reveals the practical moral dilemmas facing Christians in a world still saturated with pagan customs. His questions about oaths, idol-offerings, and barbarian treaties illuminate the messy reality of late Roman life far better than any theological treatise could. Augustine's reply (the following letter) addresses each question with characteristic care.]
Human translation — New Advent (NPNF / ANF series)
Latin / Greek Original
EPISTOLA 46
Scripta forte a. 398.
Publicola proponit Augustino multas quaestiones solvendas.
Dilecto et venerabili patri Augustino episcopo, Publicola
Scriptum est: Interroga patrem tuum, et indicabit tibi; seniores tuos, et dicent tibi 1. Unde et mihi exquirendam legem de ore sacerdotis iudicavi in causa tali: quae qualis sit, per litteras expono; simul etiam ut et ego instruar in diversis causis. Singulas autem quaestiones et diversas, per capitula designari feci, ad quas singillatim dignare respondere.
De iureiurando barbarorum per daemones praestito.
1. In Arzugibus, ut audivi, decurioni qui limiti praeest vel tribuno solent iurare barbari, iurantes per daemones suos, qui ad deducendas bastagas pacti fuerint, vel aliqui ad servandas fruges ipsas, singuli possessores vel conductores solent ad custodiendas fruges suscipere, quasi iam fideles, epistolam decurione mittente, vel singuli transeuntes quibus necesse est per eos transire. Mihi autem disceptatio in corde nata est, si ille possessor qui susceperit barbarum, cuius fides per daemonum iurationem firma visa est, non coinquinatur vel ipse, vel illa quae custodit, vel ille qui deducitur a deductore barbaro. Sed hoc debes scire quia qui iurat barbarus a possessore pro servandis frugibus accipiat aurum, vel a viatore deductor; sed tamen cum hac veluti mercede quae solet dari a possessore, vel a viatore, iuramentum etiam illud in medio est mortale datum decurioni vel tribuno: quod perturbat me ne polluat, illum qui suscipit barbari iuramentum, vel illa quae custodit barbarus. Quacumque enim conditione, etiam auro dato et obsidibus datis, ut audivi, tamen iuramentum iniquum medium intercessit. Dignare autem mihi definitive rescribere, et non suspense. Quod si ipse scribas dubitanter, ego in maiores dubitationes incidere possum, quam antequam interrogassem.
De rebus propter quas impie iuratum sit.
2. Hoc etiam audivi, quia ipsi homines conductores qui praesunt rei meae, iuramentum per daemones suos iurantibus barbaris accipiunt pro servandis frugibus. Si ergo cum illi iurant per daemones suos ut custodiant fruges, non polluunt ipsas fruges, ut si inde manducaverit christianus sciens vel de pretio ipsarum rerum fuerit, coinquinetur, significare dignare.
Quid si de iureiurando ambigatur.
3. Item ab alio audivi quod conductori non iuratur a barbaro, et alter dixit quia iuratur conductori. Si etiam falsum mihi dixit ille, qui dixit iurari conductori, si iam pro hoc quod solum audivi, non debeo uti de ipsis frugibus, vel de pretio ipsarum propter auditum solum, quia dictum est: Si autem quis dixerit: Hoc immolatitium est idolis, nolite manducare, propter illum qui indicavit2? Si tamen etiam haec causa similis est causae de immolatitio. Quod si ita est, quid debeo de ipsis frugibus, vel de pretio ipsarum facere?
Quomodo quis de iureiurando certior fieri possit.
4. Si debeo requirere de utroque, qui mihi dixit quia non iuratur conductori, aut qui dixit quia iuratur conduttori et dictum uniuscuiusque probare per testes, qui verum dixit de illis duobus, et tamdiu non contingere de ipsis frugibus, vel de pretio, quandiu mihi probatum fuerit si verum dixit ille qui dixit quia non iuratur conductori?
Quid si et Christifidelis impie iuraverit?
5. Si barbarus qui per iuramentum suum iurat malum, fecerit illum christianum conductorem, vel tribunum qui limiti praeest, iurare sibi pro fide illi servanda pro custodiendis frugibus, per ipsum iuramentum mortale per quod ipse iurat, si solus ille christianus coinquinatus sit? Si non et illa quorum causa iurat? Aut si paganus qui limiti praeest, iuraverit barbaro pro fide illi servanda per mortale iuramentum, si non coinquinat pro quibus iurat? Si quem misero ad Arzuges, si licet ei iuramentum accipere a barbaro illud mortale; et si non coinquinatur, si susceperit tale iuramentum christianus?
Esculenta daemonibus oblata.
6. Si de area trituratoria tritici vel cuiuscumque leguminis, aut torculari, de quo daemoni oblatum est, si licet inde manducare christianum scientem? De lignis e luco ablatis.
7. De luco si licet ad aliquem usus suum christianum scientem ligna tollere?
De carnibus forte immolatis.
8. Si quis vadens ad macellum emat carnem quae non sit immolatitia, et cogitationes duas habuerit in corde, quod immolata sit, et non sit immolata, et illam tenuerit cogitationem qua non immolatam cogitabit, si manducaverit an peccat?
Possitne quis agere dubia conscientia.
9. Si quis bonam rem, de qua dubitat an bona aut mala sit, si faciat putans bonam, cum tamen putasset et malam, si peccatum adscribatur ei?
De esculentis quae falso immolata putentur.
10. Si quis dixerit quod immolatitium est mentiens, et postea dixerit iterum quia mentitus est, et ad fidem vere mentitus est, si licet christianum inde manducare, aut vendere, et de pretio uti ex eo quod audivit?
Possitne in necessitate immolatitia edi?
11. Si christianus aliquis ambulans, passus necessitatem, victus fame unius diei, vel bidui, vel multorum dierum, ut iam durare non possit, ita occurrerit, ut in ipsa necessitate famis, in qua sibi videt iam mortem proximare, invenerit cibum in idolio positum, ubi nullus sit hominum, et non possit invenire alium cibum, debet mori aut exinde cibari? Quousque liceat vim vi repellere.
12. Si christianus videat se a barbaro vel Romano velle interfici, debet eos ipse christianus interficere, ne ab illis interficiatur: vel si licet sine interfectione eos repellere vel impugnare, quia dictum est: Non resistere malo 3?De damnis praevisis nec optatis.
13. Si murum possessioni debet christianus tacere propter hostem, et si ille christianus qui fecerit murum, causa non existit homicidii, cum inde aliqui coeperint pugnare, et interficere hostes?
Putei ac fontes idolothytis inquinati.
14. Si licet de fonte bibere, vel de puteo ubi de sacrificio aliquid missum est? Si de puteo qui in templo est, et desertum factum est debet christianus bibere? Si in templo quo colitur idolum, puteus ibi sit vel fons, et nihil ibi factum sit in eodem puteo vel fonte, si debet haurire aquam inde christianus, et bibere?
De balneis in locis deorum cultui dicatis.
15. Si christianus debet in balneis lavare, vel in thermis, in quibus sacrificatur simulacris? Si christianus debet in balneis, quibus in die festo suo Pagani loti sunt, lavare, sive cum ipsis, sive sine ipsis?
De balneis ubi idolis sacrificetur.
16. Si in solio ubi descenderunt Pagani ab idolis venientes in die festo suo, et aliquid illic in solio sacrilegii sui fecerint, et scierit christianus, si debet in eodem solio descendere?
De carnibus immolaticiis.
17. Si christianus invitatus ab aliquo appositam habuerit carnem in escam, de qua dictum fuerit illi quia immolatitia est, et non manducaverit eam; postea autem ab aliquo translatam ipsam carnem aliquo casu invenerit venalem, et emerit eam, aut appositam habuerit ab aliquo alio invitatus, et non cognoverit eam, et manducaverit, si peccat?
De oleribus ethnicorum templorum.
18. Si de horto vel de possessione idolorum vel sacerdotum eorum debet christianus sciens olus emere, vel aliquem fructum, et inde edere? Sane de iuramento, vel de idolis, ut laborem non patiaris in requirendo, quae Domino donante invenerimus, ante oculos tuos volui proponere: si quid autem aliud apertius aut melius in Scripturis inveneris, dignare mihi significare. Unde quae invenimus, haec sunt ubi Laban dixit ad Iacob: Deus Abraham et Deus Nachor 4; quem autem Deum, non significavit Scriptura. Et iterum: Abimelech quando venit ad Isaac ubi iuravit, vel qui cum illo erant 5; sed quale iuramentum, non significavit Scriptura. Iterum de idolis, ubi ad Gedeon dictum est a Domino in libro Iudicum, ut de vitulo quem occiderat holocaustum faceret 6. Et in Iesu Nave de Iericho, ut omne aurum, argentum, et aeramentum inferretur in thesauris Domini, et sanctum vocatum est de civitate, quae anathema est 7. Et quid est illud quod in Deuteronomio positum est: Non inferres abominationem in domum tuam, et anathema eris, sicut hoc ipsum est 8? Dominus te servet: saluto te; ora pro me.
Related Letters
1. I myself feel how hard-hearted I must appear to you, and I can scarcely excuse to myself my conduct in not consenting to send to your Holiness my son the deacon Lucillus, your own brother. But when your own time comes to surrender to the claims of Churches in remote places some of those whom you have educated, and who are most dear and sweet ...
The embassy I undertook on behalf of the Senate was not a success in the sense of achieving its stated objective,...
1. Are we engaged in serious debate with each other, or is it your desire that we merely amuse ourselves? For, from the language of your letter, I am at a loss to know whether it is due to the weakness of your cause, or through the courteousness of your manners, that you have preferred to show yourself more witty than weighty in argument.
That flattering companion, that dry and lifeless inflation, that empty and earthly glory — let it be banished from us.
1. The Apostle Paul has said: A man that is an heretic after the first and second admonition reject, knowing that he that is such is subverted and sins, being condemned of himself. Titus 3:10-11 But though the doctrine which men hold be false and perverse, if they do not maintain it with passionate obstinacy, especially when they have not devise...