Letter 2016: It has been a long time — if you will take my word for it, or if you judge rightly from our mutual affection — since...

From: Avitus, bishop of Vienne To: Apollinaris, vir illustrissimus (son of Sidonius Apollinaris) Date: ~508 AD Context: A long and important letter to Apollinaris about the duties of Christian friendship, the current political situation, and the bonds between the Gallo-Roman aristocracy in an age of Burgundian rule. Bishop Avitus to the most illustrious Apollinaris. It has been a long time — if you will take my word for it, or if you judge rightly from our mutual affection — since I have wanted not only to receive a letter from one of your family but even more to send one of my own. The obligations I owe to you personally — first to our friendship, then to our bond of kinship, and finally even to your rank — should not always be left waiting for the convenience of available couriers. For although the frequent availability of letter carriers ought to be something we welcome, the concern that commends itself on its own impulse, without depending on someone else's errand, must take precedence. [This is one of the longest and most significant of the Avitus-Apollinaris letters. Apollinaris was the son of Sidonius Apollinaris, the great Gallo-Roman bishop and literary figure of the previous generation. The letter reveals the continuing bonds of the Gallo-Roman aristocratic network under Burgundian rule — families connected by blood, culture, faith, and a shared consciousness of being the heirs of Roman civilization in a changed world. Avitus discusses political developments, mutual friends, ecclesiastical affairs, and the challenges of maintaining both faith and culture under barbarian kings. The letter is a primary source for understanding the social world of the late fifth- and early sixth-century Gallo-Roman elite.]

Avitus episcopus viro illustrissimo Apollinari. Diu est, si aut verbo meo creditis aut de affectu mutuo digna sentitis, quod lit- teras alicuius vestri sumere desiderans plus tamen officii mei offerre cupiebam, quae- que in persona vestra dilectioni primum, deinde necessitudini, ad ultimum etiam dig- nitati a me debentur, non semper occasionibus commeantum solvenda committere. Quia licet et ipsa nobis opportunitas portitorum propter frequentiam debeat esse votiva, necesse est tamen, ut illa sollicitudo praecellat, quae se appetitu proprio sine inter- ventu alienae necessitatis insinuat. Huius obsequii me obnoxium sciens intercludi redhibitionem iustam, iniusta obstaculi praepediente obice, iam dudum tacitus in- gemiscebam. Pervenerat quippe non ad notitiam tantummodo, sed ad maestitiam no- stram dispositi fumus incendii, quod sanctae ac simplici innocentiae vestrae velut de effetis cineribus coniuratio procellosa ventis mendacibus sufflans in cassum movere temptaverat. Ob quam causam verebamur anxietatis vestrae sarcinam voto libaminis adgravare et maeroris augmentum pro consolatione transmittere. Sub huius ergo am- biguitatis nubilo confusa expectatione pendentibus litteras vestrae serenitatis pristinae pietatis expertas inopinanti mihi deus obtulit. Recognovi illic, qua satis delectatus sum, manum vestram, quam plus paternam declamationem, quam maxime heredita- riam benignitatem. Scripsistis igitur Christo praestante iam redux omnia tuta esse circaque vos dignationem domni regis Alarici illaesam et pristinam permanere. Quam- quam ego censeam, quod post quamcumque nutationem gratia talium personarum ita sine augmento non redditur, sicut sine periculo non finitur. Volunt enim quasi satis- facere innocentiae lacessitae, tumque erigunt, credidisse cum cernunt, et sic eis con- scientia nostra sufficit, si scientia sua testis accedit. Ego tamen nuntio vestrae immo nostrae securitatis accepto, ecce deo teste loquor, in lacrimas mixtas laetitia praete- ritorum recordatione prorupi. Animo namque, ut ait vester poeta, subiit cari ge- nitoris imago, at memoria retractavi usque ad nostras quamlibet dispari pro- fessione personas quandam parentum communium sortem, parilitatem laborum invidia sequente, perduci. Illa tamen in dei nomine etiam nobis suppetit, quae illis con- solatio fuit: quod toto aemulorum nisu, toto circumlatrantis undique livoris dente temptata, quotienscumque appeti visa est, criminationi subiacuit familia nostra, non crimini. Quoniam, si vos a patre vestro hoc didicistis virum saeculo militantem minus inter arma quam inter obloquia periclitari, exemplum a Sidonio meo, quem patrem vocare non audeo, quantum clericus perpeti possit, adsumo. Quo circa illud divinitas tribuat, ut nobis quam novum non est talia obici, tam nos ulla novitas meritos faciat accusari. Sed desistant nunc laetitiae tempore amaritudines, ex opportunitate sermo perstrictus: quin potius inepte iocantis audacia, unde rideatis, exhibeat. Ante aliquot menses datas ad amicum quendam communem magnificentiae vestrae litteras vidi, quibus salutatione praefata in epistulae declamantis parte succi- dua scribebatis placuisse vobis libellos, quos inter occupationes seria et magis neces- saria conscribendi nihilominus tamen de spiritalis historiae gestis etiam lege poematis lusi. Hic nunc nihil falso, nihil adsentatorie me loqui coram sinceritate vestra im- precor testem deum; tantum me tuo iudicio delectatum, veluti si auribus domni mei patris tui meditata confessus cuiuscumque laudis momentis eo censore donarer. Pri- mum namque gaudebam, quod sensum vestrum hic liberius quam alibi pendebatis; deinde quod agnovi vos aliquod bonum de conatu fraterni operis non minus velle, quam credere: certe metris distinctionis non quantae volebatis inventis suppeditare vos voto, quod non poteratis implere iudicio. Libellum tamen amicus, qui ut puto ad vos pervenire fecit, non de librariis sed adhuc ex notarii manu adeo mihi in- emendatum crudumque praeripuit, ut non facile denotes, auctoris magis scriptorisne vitiis irascaris. Qua propter opusculum ipsum in membranas redactum et adhuc non quanta volueram correctione politum, ne moram desiderio tuo facerem, celeriter desti- navi. Si revera non solum amantibus, sed et iudicantibus vobis placet, quoniam apud extraneos forte non deerit, quem audacis conatus tangat invidia, abunde mihi sufficiet, ut vos, quod cupio, sentiatis. Quia sicut non minus ad meam quam vestram gloriam pervenit communis Sollii opus illustre, ita vobis favente Christo militari actu magis magisque florentibus si in me nisus tenuis aliquid dignum lectione confecerit, etiam senem quandocumque Arcadium non pudebit. LII (46) Avitus episcopus viro illustrissimo Apollinari. Communi quidem sed veraci sermone vulgatum est, quod sese mutuae dilec- tionis intuitu concordantium cernant motus animorum. Potest namque tam una nobis sollicitudo nostri esse, ut litteris, quas harum portitor filius meus at- tulit, ante, si bene metiamini, responderim, quam venirent? Nam in pagina famulatus, quam per meos ex causa direxeram, et gaudium de vestra prosperitate conceptum plus affectionibus quam sermonibus exhalavi, et necessitatem nostram patrumque commu- nium mixta lacrimis exultatione perstrinxi. De cetero autem tribuat divina miseratio, quae spem reparandae prosapiae in personae vestrae honore constituit et secuturae posteritati nostrae te unigenitore etiam nos patres esse concessit, ut calcatis iugiter prosperante successu inimicorum coniurationes seu perfidorum livores, primus victoriae vestrae gradus sit integritatem in conscientia reponere; secundus, cum discutitur, in audientia comprobare; tertius criminantibus post sententiam pepercisse. Torqueatur animo etiam pro indulgentia sibi collata hostis subpressus, et duplici nostro bono, supplicio suo, cum vos gemuerit non posse decipi, doleat posse misereri. Sic pote- stati vestrae ad hoc tantum redditus, ne periret, dum oblatae ultro veniae amarus so irascitur, vitae quodammodo suae invidere cogatur. De reliquo, domine piissime fra- ter, cura pectoris mei, pompa generis tui, fer paulisper trepidantem fraternae admo- nitionis ineptiam. Cavete attentive malos et linguarum mordacium dolis sibilantibus blandimenta venenaque machinantibus docti post experimenta non credite. Nec mi- nus vos sollertia faciat cautos, quam innocentia praestat securos. Siquidem intercluso explorandi nocendique aditu vel ob hoc rarius debetis debellandis eorum conatibus laborare, quod ultionem divino iudicio reservantes debellantibus semper statuistis ignoscere. Quamquam, ut supra iam fatus sum, non ex toto impunitus habeatur, quem gloria lacessit. non debeam: fructum tamen in vobis mercedis taliter adquisitae non tam verbis valeo exaggerare quam gaudiis. Nam nisi vos a praeconio vestro maturitate senatoria tem- peratissimi pudores cohiberent, effectum certaminis gloriosi ipsa forsitan lingua digne laudaret apud proprios, quae mirabiliter convincit adver so s. Habuistis igitur, ut audio, cum rege tractatum, de quo, quantum comperi, quia non seducebamini, liminibus transistis ad proelium. Discussum est nutu divino, qui caelis dudum notus iam et hominibus appareret religionis adsertor. Os saecularis eloquentiae pompis adsuetum et fluentis exundantibus Romuleae profunditatis irriguum alacritate debita missam sibi de supernis materiam dignae disputationis arripuit; facundia cum interfuit aut de- scribendi mundi iucunditatibus aut regalium triumphorum praeconiis, patronam ubi primum melior pars poposcit, adstruendae veritati non servire non potuit. Sicut alias laudando regem reddidistis Caesari, quod Caesaris erat, ita hic, ut redderetis deo, quae dei sunt, nec Caesari pepercistis. Quapropter habet hic in vobis, etsi non sequatur, potestas regia, quod miretur, quae se aliquotiens declamantibus vobis nunc evidentius sentit ornatam. Siquidem nec scire vos adsentationis illecebram, cum res admonuit, etiam resistendo monstrastis. Illos igitur denotat sapientia potestatum facile humanis fidem posse mutare, quos divinis vident terrena praeponere. Ceterum cognosci in promptu est, custodem primarum partium etiam quae sunt residua, servaturum. Haec igitur dicta sint, cum de saeculari parte tractamus. Si vero ad sacerdotum causam venitur, quorum adhuc non augetis scolam et iam sustinetis iniuriam atque ornaturi contubernio prius informatis exemplo: quis horum vos, quis. inquam. nesciat ad cer- tamen huius spiritalis palaestrae non rudes aut ignaros legis, sed sub longo salutarium meditationum gymnasio pervenisse? Quocirca novum sit aliis necessitatem belli huius a perfectione vos virtutis ordiri; ego autem, in cuius animo caritatis arcem tenetis, iam dudum incunctanter agnoveram ad catholicos sensus intuendos per studium tuen- dosque per verbum probato in vobis devotionis ardore non tam desideria deesse quam tempora. Qua propter famulatu salutationis oblato, pastu, quo mentem vestram ieiuno corpore satiastis, significans etiam me refectum, unde vobis paucula haec saturitas meae gratulationis eructat, deum, quod restat, exposco, ut, cui praedicatoris officium iam imposuit, honorem subiungat. Quod exercetis actu, ostendatur et habitu; non docilem sed doctum, nec discentem sed doctorem cathedra suscipiat. In qua velut triumphatori conspicuo sertis laureae victricis aut myrto, inter adclamantum gaudio consonas voces, quantus in clipeum adsurgas, etiam nolens adstipuletur hostis expertus, numquam inventurus, quod de qualitate meriti contradicat, sed habiturus semper de proelii inaequalitate, quod timeat. Heraclius Avito Viennensi episcopo. Vtinam mihi subinde contingat, ut alloquii vestri fecunditate iugi eruditione cor- roborer. Duplicis enim gratiae effectus tali succedit eventu, dum et fides tepore marcida ferventis hortaminis calescit affatu et ingenium naturali paupertate ieiunum perspicui cultoris ope ditescit. Vnde, si dignamini, comitante salutationis officio maxi- mas grates referre praesumo, quod responsio mea apud principem habita et ad vos, ut indicastis, rumore perlata competens iudicium non ex meo ore, sed ex vestro amore promeruit; quamquam praecellentissimus princeps, cum sit ad inveniendum igneus, profluus ad dicendum, ita sensus scrutatur humanos, ut semper conventibus mitissimo pareat auditu. Tamen laboris mei seriem amputato aequore prolixitatis insinuo; labo- rem, inquam, dico, quia procellas inopinis flatibus irruentes imperitus nauta vix susti- net. Ergo cum dei beneficio tandem cessantis taedii tranquillitas se publica reddi- disset, quasi mutatis diu castris destinatum certamen inveni. Semper enim ignavas imbellesque personas petulantior conflictus adgreditur. Primum quidem e diversa parte proprii luctaminis sermo praelusit; deinde velut ab insidiis repentinis fusus est vomi- tus transmarinus; denique incidi chartam, vacuam et chaere oblatrante, quae ita se circumductis irridebat erroribus, ut salva respondentis libertate propositionis pravitate exitum non haberet et ex propriis instrumentis in iugulum suum resistenti arma sug- gereret. Quid multis? pagina, quae legi coeperat, ad silentium se conferre maluit: omnibus probabiliter innotescat quam sit divisa, quam facilis, quam spernenda per- suasio, quae excogitatis multiplicibus argumentis divinae instructionis non inopem tur- bare non valuit. Haec ita replico, ut, quicquid est, quod in causa dei placeat, vobis procul dubio faciam adscribendum. Enim vero in propatulo habetur, quod me sedulo collocutionis vestrae lima componit omnesque in commune praedicationum vestrarum cultus inuberat; ut sedes illa, cui vos contulit caeleste iudicium, multum administra- tionis muneri praestitisse, sed non minus in administrantis persona meruisse videatur. Incumbe ergo orationi, domicilium pectoris mei, et auxilium dei quam pro te tam pro omnibus, sicut facere consuesti, pius et pervicax tutor implora. Tuae fidei murus nulla obpugnatione quassabitur. Procurandum est, ut filios alumnosque tuos vulgata indesinenter castigatione tuearis et validissimis doctrinae armis, sicut legimus, tecum vincere cogas.