Letter 86: Among true Christians alone — those who genuinely deserve the name, for one should not judge the faith by the...

To Ophelios the Grammarian. That nothing is higher than virtue. The lineage of seed and the boasting of blood, O excellent one, is not the virtue of poets, but a kind of involuntary succession descended from bodies and flowing onward. Virtue, however, is prudence, and justice, and courage, and temperance. Whoever possesses these is both altogether beautiful and admired, and lacking nothing for the good life. For noble birth without virtue is like a grand house without a foundation — impressive to behold until the storm comes, when it collapses into ruin. But virtue, even without noble birth, stands firm in every trial and shines more brightly in adversity than in prosperity. To Pamprepios the Deacon. Let your speech be always worthy of the calling you have received, seasoned with the salt of divine wisdom and directed toward the edification of those who hear you. For the deacon who serves the altar must serve also with his tongue, speaking words that build up the faith and tear down the fortifications of error.

ΠΤ'. – ΩΦΕΛΙΩ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟ. Ὅτι οὐδὲν ἀρετῆς ὑψηλότερον. Σπέρματος γένος, καὶ αἵματος κόμπος, ὦ ἄριστε, [τῶν (85)] ποιητῶν οὐκ ἔστιν ἀρετὴ, ἀλλ' ἀκούσιός τις διαδοχὴ ἐκ σωμάτων καταγομένη καὶ ῥέουσα. Αρετὴ δὲ, φρόνησίς ἐστι, δικαιοσύνη τε καὶ ἀν- δρεία, καὶ σωφροσύνη. ὡς ἂν οὖν ἔχηται τούτων, καὶ πάγκαλός ἐστι, καὶ περίβλεπτος, καὶ οὐδενὸς πρὸς εὐζωΐαν λειπόμενος. ОС΄. – ПАМΠΡΕΠΙΩ ΔΙΑΚΟΝΟ. Εἰς τὸ, « Γρηγορεῖτε καὶ προσεύχεσθε, ίνα μη εἰσέλθητε εἰς πειρασμόν. » Οὐκ ἔστιν, ὦ φίλη κεφαλή, μηχανὴν εὐρεῖν, δι' ἧς ἂν τις γένοιτο συμφορῶν ἐλεύθερος. ᾿Αλλὰ θᾶττον ἂν τις ἐν μεγίστῳ κλύδωνι κυβερνήτου καὶ οἰάκων χωρὶς διασωθείη, ἢ τὸν κλύδωνα τοῦ βίου τούτου διαφύγοι, πειρασμῷ μὴ περιπεσών. Εἰ γὰρ πειρα- τήριόν ἐστιν ὁ βίος ἀνθρώπου ἐπὶ τῆς γῆς, πῶς ἔστιν ἐν τῷ πειρατηρίῳ ὄντας μὴ πειράζεσθαι; Τὸ γὰρ παρὰ τοῦ Σωτῆρος εἰρημένον, « Γρηγορεῖτε, καὶ προσεύχεσθε ἵνα μὴ εἰσέλθητε εἰς πειρασμὸν, » τὸ μὴ καταποθῆναι ὑπ᾿ αὐτοῦ ἠνίξατο. Εἰ γὰρ τοῦτο (60), ΠΕ. - ΕΥΔΑΙΜΟΝΙ ΣΧΟΛΑΣΤΙΚΟ. Ἐπειδὴ γέγραφας δι᾽ ἣν αἰτίαν πολλοὶ πολλάκις τὰ αὐτὰ πεπλημμεληκότες, οὐ τὴν αὐτὴν ἔδοσαν δίκην· φημὶ, Ἐπειδὴ πολλὴ ἐστι τοῦ κριτοῦ ἡ ἀκρί- βεια. Ἐν γὰρ τοῖς πταίσμασιν οὐ τὸ εἶδος ζητεῖται μόνον τοῦ ἁμαρτήματος, ἀλλὰ καὶ ἡ γνώμη τοῦ ἁμαρτόντος, καὶ τὸ ἀξίωμα, καὶ ὁ καιρὸς, καὶ ὁ τό- πος, καὶ τὸ γένος, καὶ μετὰ τὴν ἁμαρτίαν εἰ ἐλυπήθη, εἰ ἤσθη, εἰ ἀναλγήτως διετέθη, εἰ ἐνέμει- νον, εἰ μετέγνω, εἰ ἐκ περιστάσεως, εἰ κατὰ ἀγάν- την, εἰ κατὰ μελέτην. Καὶ πολλὰ ἕτερά ἐστι, δι' ὧν ἡ βάσανος αὕτη χωρεῖ· καὶ καιροῦ διαφορὰ ἐξετάζεται, καὶ πολιτείας κατάστασις. Οὐ γὰρ ὁ πρὸ νόμου, καὶ μετὰ νόμον, καὶ μετὰ τὴν χάριν τὴν αὐ- τὴν ἁμαρτίαν ἁμαρτών, τὴν αὐτὴν δίκην ὑφέξει· ἀλλ' ὁ μὲν ἡμερωτέραν, ὁ δὲ ἀκριβεστέραν, ὁ δὲ [...] ἀπαραίτητον. Ταῦτα γὰρ πάντα διαρρήδην ἐν ταῖς Ἱεραῖς Γραφαῖς κεκήρυκται. ΣΑΒΕΙΝΩ Μὴ νομίζετε τῶν προστατῶν ὑπερακοντίζειν Πέτρω Εἰς τὸ, « Ὀφθαλμὸν ἀντὶ ὀφθαλμοῦ, » καὶ τὰ ἐξῆς. Κινδυνεύεις ἀγνοεῖν, ὅτι καὶ τὰ δοκοῦντα εἶναι ἀπάνθρωπα τοῦ νόμου, ἡμερότητα πνεῖ· τὸ γὰρ νενομοθετῆσθαι· « Ὀφθαλμὸν ἀντὶ ὀφθαλμοῦ » ἐκκολάπτεσθαι (75), οὐκ ἐμὸν καὶ ἀπάνθρωπον, ἀλλὰ δικαιοσύνης μὲν γέμει ἐκ τοῦ προχείρου λαμβανόμε-νον νοούμενον δὲ, καὶ φιλανθρωπίας, ὡς ἔφην. Ἵνα γὰρ τῷ φόβῳ τοῦ παθεῖν τὸν μέλλοντα δρᾷν σωφρονίσῃ, καὶ ἀναστείλῃ τὴν κακίαν (76), τοῦτο εἰκότως διηγόρευσεν. ΠΤ. – ΚΑΣΙΩ ΣΧΟΛΑΣΤΙΚΟ. Εἰ μὲν τὴν τοῦ πατρὸς τελευτὴν εἰς τὴν τῶν παὶ- δων τιμωρίαν ἐκαιροφυλάκεις, δύο ἀγεννέσι πάθεσι σαυτὸν κεχειρῶσθαι δεικνύεις, ἀνανδρίᾳ τε καὶ μνη- σικακίᾳ. Πρὸς ἐκεῖνον μὲν γὰρ μὴ δυνηθεὶς, ἀναν δρίας· τούτους δὲ ἀμύνασθαι σπουδάζων, μνησι- κακίας ἐξοίσεις κατὰ σαυτοῦ δείγμα. Εἰ δὲ μηδὲ τούτους ἀμύνῃ, καὶ τὴν τῆς ἀνανδρίας ἀποτρίψῃ ὑπόληψιν. Δόξεις γὰρ καὶ τότε οὐ φόβῳ παρακεχω- ρηκέναι, ἀλλ᾽ ἔργῳ πεφιλοσοφηκέναι. ΡΝΓ΄. – ΕΥΑΓΡΙΩ Πείθου τῇ ἀληθείᾳ, καὶ τὰ φαινόμενα μὴ καταπλήττου.