Letter 4

From: Paulinus of Nola and Therasia, his wife To: Augustine, bishop of Hippo Date: ~395 AD Context: Paulinus's first letter to Augustine — written after reading Augustine's anti-Manichaean works sent by Bishop Alypius. Paulinus pours out extravagant praise, calling Augustine the "salt of the earth" and a "lamp set on the lampstand of the church." Paulinus and Therasia, sinners, to their lord, kindred spirit, and venerable brother Augustine. "The love of Christ, which compels us" [2 Corinthians 5:14] and binds together even those who are absent through the unity of faith — this same love has given us the confidence to write to you, driving away our shyness. Through your letters it has planted you deep in our hearts — letters overflowing with scholarly gifts and sweet with heavenly honey, which I hold as medicine and nourishment for my soul in those five books [Against the Manichaeans]. We received them as a gift from our blessed and venerable Bishop Alypius, not merely for our own instruction but for the benefit of churches in many cities. These books are now my constant reading, my delight, my nourishment — not the food that perishes, but the kind that produces the substance of eternal life through our faith [John 6:27], by which we are incorporated into Christ Jesus our Lord. For our faith, which scorns visible things and reaches for the invisible, is strengthened in believing all things according to the truth of almighty God [1 Corinthians 13:7] by the writings and examples of the faithful. O truly the "salt of the earth" [Matthew 5:13], by which our hearts are seasoned so they cannot grow stale through the error of this age! O lamp worthily "set on the lampstand of the church" [Matthew 5:15], pouring out light far and wide to the cities of the faithful from a sevenfold wick fed with the "oil of gladness" [Psalm 45:7], scattering the dense mists of heretics and clearing the light of truth from the confusion of darkness through the brilliance of your luminous speech. You see, my admirable and beloved kindred spirit in Christ the Lord, how freely I have come to know you, with what wonder I gaze at you, with what great love I embrace you — I who feast daily on the conversation of your writings and feed on the breath of your mouth. For your mouth I would rightly call a channel of living water and a vein of the eternal spring, because Christ has become in you "a fountain of water leaping up to eternal life" [John 4:14].

IIII. DOMINO FRATRI VNANIMO ET VENERABILI AVGVSTINO PAVIJNVS ET THERABIA PECCATORES. Caritas Christi, quae urget nos et absentes licet per unitatem fidei adligat, ipsa fiduciam ad te scribendi pudore 1] (Matth. 6, 17). 19] II Cor. 5, 14. 1 capud Yq>l de om. Col . 2 cybum Y mentibus FU 3 tibi] te FPU 4 pater et h et uenerabilis Cc., om. M 6 tam om . rei, tam Y in ex im ф 7 carthagini C, cartagini FPUaccf, chartagini rhq>, Kartagini y, cartagine Yф, carthagine Mf thagastae M, tagaste CracyShtp, tagasta Y4>, dagaste f, tegaste FPU ippone rei, hyppone FPUc, yph pone a f 8 parrochiis CFMPUcp, parrociis 4>, parreciis r, parroechiis elh, paroechiis c, paraoetiis y tuis om. FPU tibi cognitis tibi Ch 9 catholicae фy, om. M et] atque FPU salutare PUY4>f 10 menbranam cy dominionis U, dommonis f, dominonis y 11 transcribtam <f> mittere yepf dignaueris CYatp1, dignj|eris c, ne graueris M, om. FPU rogo hoc ut Y<f>h 12 ymnum Fayf, ym C, hynnum U cognoueris rcp uiuum f sanctitatis Fl, sanctitate y1 13 unanimitatis FPU 14 esse] rê\' y facias F 15 sumendi] et ualeas aàà. FpIU . — explicit yep, explicit epfa paulini ad alipium rep . CrFMPUYaydfah<p . — Incipit ept paulini etherasie ad augustinum XXVII q>, epta paulini et therasie ad scfii (scm om. rh) augu- depulso praestitit teque per litteras tuas uisceribus meis intimauit, quas et de scolasticis facultatibus adfluentes et de caelestibus fauis dulces ut animae meae medicas et altrices in quinque libris interim teneo, quos munere benedicti et uenerabilis nobis episcopi nostri Alypii non pro nostra instructione tantum, sed etiam pro ecclesiae multarum urbium utilitate suscepimus. hos igitur nunc libros lectioni habeo, in his me oblecto, de his cibum capio, non illum qui perit sed qui operatur uitae aeternae substantiam per fidem nostram, qua accorporamur in Christo Iesu domino nostro, cum fides nostra, quae uisibilium neglegens inuisibilibus inhiat, per caritatem omnia secundum ueritatem omnipotentis dei credentem litteris et exemplis fidelium roboretur. o uere sal terrae, quo praecordia nostra, ne possint saeculi errore uanescere, condiuntur! s o lucerna digne super candelabrum ecclesiae posita, quae late catholicis urbibus de septiformi lychno pastum oleo laetitiae lumen effundens densas licet haereticorum caligines discutis et lucem ueritatis a confusione tenebrarum splendore clarifici sermonis enubilas. 8] (Ioh. 6, 27). 11] (II Cor. 6, 18). 12] (I Cor. 13,7). 13] (Matth. 5,13). 15] (Matth. 5, 15 et Marc. 4, 21). augustinum rrh, paulini et therasie ad augustinum XV. f, cpistola paulini panagirica ad beatum augustinum IX, opta paulini ê]JI ad augustinum epm P, epistola paulini ad augustinum V. S, sauctissimi paulini episcopi nolani epistola prima ad augustinum episcopum U, incipit liber epfarum beati ▓ paulini nolani epi. epfa eiusdem ad sanctum augustinum epfij-I . Jlf. — 17 unianimo I\'yf) uenerabi P agustino Y 18 thearasia y 20 fidutia Y ad te] a die C, ad y rescribendi h 1 1 tuas om. FPU 2 scholasticis Tah 3 dulcis C modicas h, medicasset y 5 nobis om. Y coepiscopi y alipii rFMayifh, aljpii C 6 ecclesiarum a 7 in lectione 9 meme f 8 oblector yh cybum Y 10 corporamur f in om. PU 11 uisibilia yh inuisilibus 9 12 credentes Y, credendum PU, credens yh 13 et ont. FPU quo ex quae r m. 2, que Y 14 uaniscere Y1 15 digna 3 super CMY fIrfh, supra cet . late ona. h 16 septiforme ^1, septeformi Y1 lychno f*, lichino yf1, ligno cet . 17 infundens M densissimas f, has PP U scilicet Y 18 confessione Y 2* Vides, frater unanime admirabilis in Christo domino et suspiciende, quam familiariter te agnouerim, quanto admirer stupore, quam magno amore conplectar, qui cotidie conloquio litterarum tuarum fruor et oris tui spiritu uescor. os enim tuum fistulam aquae uiuae et uenam fontis aeterni merito dixerim, quia fons in te aquae salientis in uitam aeternam Christus effectus est. cuius desiderio sitiuit in te anima mea et ubertate tui fluminis inebriari terra mea concupiuit. ideoque cum hoc Pentateucho tuo contra Manichaeos me satis armaueris, si qua in alios quoque hostes catholicae fidei munimina conparasti, quia hostis noster, cui mille nocendi artes, tam uariis expugnandus est telis quam obpugnat insidiis, quaeso promere mihi de armamentario tuo et conferre non abnuas arma iustitiae. sum enim laboriosus etiam nunc sub magno onere peccator, ueteranus in numero peccatorum, sed aeterno regi nouus incorporeae tiro militiae. sapientiam mundi miser hucusque miratus sum et per inutiles litteras reprobatamque prudentiam deo stultus et mutus fui. postquam inueteraui 6] Ioh. 4,14. 7] (Ps. 62, 2). 8] (Ps. 35, 9). 11] Verg. Aen. VII, 334. 17] (Rom. 1,22). 18] Ps. 6,8. 1 uide a unanimfe tp, unianime y9, unianimae r, unanimis FPUfff ammirabilis Ytp1 et om. h 2 suspiciendae T, suspiciente U, suspiciens tie F, suspien P, suscipiende cet. Col . familiter F te agnouerim OJ, agnouerim te Col . admirar F, ammirer Yytp1 3 complectar amore ff f complectas y tota die U 4 litterum y 5 aquae-fontis bis exh. y et uenam—aquae om . 9 merito om. h 6 quia om. spat. uac. C in te] uitae F, uiuae f aquae] uiuae add. yh sallientis Y1 8 fluminis tui f terra mea inebriari h inebriare Yl 9 hoc om. Y pentateuco Cfla, pentatheuco (s. I. m. 2: at pentateuco) M, pentateyco cp, pentateycho h . S, pentateycho y, pentatico FPU tuo] tuo cum hoc If manacheos y, manicheos cet . sat FPU, om. Y sarmaberis Y sed s. I. m. 2 exarmaueris 10 munimina ex minima y m. 2 11 qua S nostrae C 1 cui] rt cum C mille artes nocendi a, nomina mille FPU artes (rt ^ m. 2) M IX 12 opugnandus M1 opugnat Y, pugnat U queso ex quoso Y m. 2 13 armentario Ytp, armentorio C, armario M 14 magno sub FPUY 15 honore Myhtp (sed y h et alt . 0 in ras., M s. I. m. 1: af onere) peccato <f sed] se U, et f aeterno regi M1 16 incorporeae Yf, in corpore cet . sapientia FPU 17 miseratus FPU 18 sed postquam 9, perquam FU inter inimicos meos et euanui in cogitationibus meis, leuaui oculos meos in montes, ad praecepta legis et gratiae dona suspiciens, unde mihi auxilium uenit a domino, qui non secundum iniquitates retribuens inluminauit caecum, soluit conpeditum, humiliauit erectum male, ut erigeret humiliatum pie. Sequor igitur non aequis adhuc passibus magna iustorum uestigia, si possim orationibus uestris adprehendere, in quo dei miserationibus adprehensus sum. rege ergo paruulum incerta reptantem et tuis gressibus ingredi doce. nolo enim me corporalis ortus magis quam spiritalis exortus aetate consideres, quippe aetas mihi secundum carnem iam ea est, qua fuit ille ab apostolis in porta speciosa uerbi potestate sanatus, in natalibus autem animae illius adhuc mihi tempus infantiae est, quae intentatis Christo uulneribus inmolata digno sanguine agni uictimam praecucurrit et dominicam auspicata est passionem. atque ideo ut infantem adhuc uerbo dei et spiritali aetate lactantem educa uerbis tuis uberibus fidei sapientiae caritatis inhiantem. si officium commune consideras, frater es; si maturitatem ingenii tui et sensuum, pater mihi es, etsi forte sis aeuo iunior, quia te ad maturitatem meriti, honorem 1] (Rom. 1, 21). Ps. 120, 1. 3] (Ps. 102, 10). 4] (Ps. 145, 8). 11] (Act. 4, 22). 14] (Matth. 2, 16). 1 inter] omnes add. U euanui y 2 ad om. 8, unde f 3 suscipiens CrtFptYf uenit auxilium 8- 4 retribu*** Y sed 3. l. m. 2 t Q retribuit nobis maga Y 7 et uestigia FPU 8 miserationibus dei h per incerta (p*, in incerta y, in terra [IPah 9 reptatem F, reputantem f noli Y enim] ergo Y me] in me af, ut me M 10 corporales rif inagisfa (is eras.) y spiritualis CUaa, spirituales <f, spiritales rf aetatis exortus a 11 iam ea ui, ea iam Col . in qua M, cuius a 12 illa f, illi Y uerbi] ubi f claudus sanatus f 18 adhuc on. M mihi om. Mf infantiae tempus a 14 est om . 3 intemptatis r ulneribus P immolato f, immolatam a 15 uictima CY digna-uictima naluit Sacch . et] uel f 16 ideoque (p1, om. yh ut om. U spirituali CU 17 lactentem a fh, lactante Y ut uberibus Y sapientiae] spei cont. Sacch . 18 commune officium f es om. Y 19 sensum Yaif michi es. alit. et si forte si fuero iunior et si forte sis I 20 sis om. Y, si fnero r aeuo om. a qui a<p te maturitas M honorem cpt, ad que honorem M, honorem a, honore errs-cpt, honor FPUYfh Col., honora 3, et honorem Eosw . seniorum, prouexit et iuuenem cana prudentia. foue igitur et conrobora me in sacris litteris et spiritalibus studiis tempore, ut dixi, recentem et ob hoc post longa discrimina, post multa naufragia usu rudem, uixdum a fluctibus saeculi emergentem; tu, qui iam solido litore constitisti, tuto excipe sinu, ut in portu salutis, si dignum putas, pariter nauigemus. interea me de periculis uitae istius et profundo peccatorum euadere nitentem orationibus tuis tamquam tabula sustine, ut de hoc mundo quasi de naufragio nudus euadam. Idcirco enim leuare me sarcinis et uestimentis onerantibus exuere curaui, ut undosum hoc, quod inter nos et deum peccatis interlatrantibus separat, praesentis uitae salum omni amictu carnis et cura diei sequentis iubente et iuuante Christo expeditus enatem. neque id perfecisse me glorior quod, etsi gloriari possem, in domino gloriarer, cuius est perficere quod nobis uelle adiacet. sed concupiscit adhuc anima mea desiderare iudicia domini. uide quando adsequatur effectum dei uoluntatum, qui adhuc ipsum desiderare desiderat. quod in me tamen est, dilexi decorem domus sanctae et, quantum in me fuit, elegeram abiectus esse in domo domini. sed cui 13] (Matth. 6, 84). 15] (H Cor. 10,17). 16] (Rom. 7,18). (Ps. 118,10). 20] (Ps. 25, 8 et 88, 11). Gal. 1, 15. 1 seniorem lfJ, sernorum f prouehxit P iuuenum (et om.) MłJ . 2 me om. aSf spiritualibus Ca 3 tu] tu tuo ô retentem f post longa] longa rłJ . 4 usu] uisurum łJ. rudum PU, om. 9 et uix 9 a om. 9 seculi fluctibus FPU 5 qui iam] que iam y, quia in FPU, quide ex quida Y m. 2 constituisti el, constituto y, constitutus es 9 tuto Rosw., OfR. yS Col., toto cet . 6 portum 9 7 iustius f 9 de om. F nudus] quasi nudus FPU 10 iccirco FPael SlfJt enim*** (sal uel sar n er.) Y, ego enim C leuiare mede f sarcius 9 11 exure 9 12 uitae praesentis a 18 diei] di C iubente] uiuente C 14 enarrem FPU profecisse U et quod łJ. si et rSftp, si 9 16 uelle adiacet au, adiacet uelle Eosw . concupiscet Y adhuc concupiscit FPU aduc P, adhuc adhuc (pom. f auima mea adhuc desiderare łJ., anima mea desiderare adhuc M 17 iudicia domini om. Y dei om. 9 18 uoluntatem TarrIf effectu dei uoluntatem cod. Vatic., effectum dei uoluntate duo codd. teste Lebrunio ipsum ex posum 9 19 est om. a 20 eligeram y1, eligerem y domini mei « placuit segregare me ab utero matris meae et ab amicitia carnis et sanguinis ad gratiam suam trahere, eidem placuit inopem me omnis boni meriti suscitare de terra et de lacu miseriarum ac de luto faecis educere, ut conlocaret me cum principibus populi sui et partem meam in tua sorte poneret, ut te praestante meritis officio sociatus aequarer. Praesumptione igitur non mea, sed placito et ordinatione domini fraternitatis tuae mihi foedus usurpans, tanto indignus honore me dignor, quia te pro tua sanctitate certo scio (nam ueritate sapis) non alta sapere, sed humilibus congruere, ideoque prompte et intime recepturum spero caritatem humilitatis nostrae, quam quidem iam recepisse te per beatissimum sacerdotem Alypium, quia dignatur, patrem nostrum confido. is enim sine dubio de se tibi exemplum praebuit nos ante notitiam et supra meritum diligendi, qui incognitos sibi nos et longinqua soli uel sali intercapedine disparatos spiritu uerae dilectionis, qui ubique et penetrat et effunditur, et uidere diligendo potuit et adloquendo pertingere. hic nobis prima affectus sui documenta et caritatis tuae pignora in supradicto munere librorum dedit. et quanto studuit inpendio, ut sanctitatem tuam non ipsius tantum uerbis sed plenius eloquentia et fide tua cognitam non possemus amare mediocriter, tantopere curasse eundem credimus, ut nos uicissim ipsius imitatione 4] (Ps. 112, 8). 10] (Rom. 12,16). 8 de terra suscitare U 4 ac] et FPU cumlocaret 01 me om. C 5 sorte] parte ys ponere FPU 6 praestantem FMPU equarem FMPUY 9 dignior Yf sanctite 8 certedfa 10 ueritatem FPUY 11 prompte] propter te ayd-, prompte te fort . in te me FPU caritatis (humilitatis om.) Y 12 te om. y beatissimum] baptismum Stp1 18 alypium C, alippium U, alipium cet . et quia M partem U confitendo f his ylcp I 14 enim ti 01 tibi] tot>$tibi sine dubio de seA notitiam ex etiam # 15 diligi & incognitor y 16 longinquam C, longequa FIPI soli uel om. h uel sali exp. FP salis Y intercapidine ylq; 18 effectus FPU 19 tui Y pignera f supradicto] digno add. raif numere P1, numero F 20 librorum munere M libro raif quando f 21 uerbis ,om. y 22 cognita FPUY possimus FPUyh, possumus Y tanto opere f, tanto per r\' currasse r3 23 eum M miratione f plurimum diligas. gratia dei tecum, ut est, in aeternum maneat optamus, frater in Christo domino unanime uenerabilis desiderantissime. totam domum et omnem comitem et aemulatorem in domino sanctitatis tuae plurimo fraternitatis unanimae salutamus affectu. panem unum, quem unanimitatis indicio misimus caritati tuae, rogamus accipiendo benedicas.